Okupacja niemiecka

30.01.2016 aktualizacja 12.07.2016

„Ks. Gustaw Manitius. Pastor ewangelicki, męczennik za wiarę i polskość”

autor: Prof. Andrzej Manitius
„Ks. Gustaw Manitius. Pastor ewangelicki, męczennik za wiarę i polskość” „Ks. Gustaw Manitius. Pastor ewangelicki, męczennik za wiarę i polskość”

Postać ks. seniora Gustawa Manitiusa (1880-1940), duchownego ewangelicko-augsburskiego, zwierzchnika diecezji wielkopolskiej, zamordowanego przez Niemców podczas II wojny światowej przybliża książka „Ks. Gustaw Manitius. Pastor ewangelicki, męczennik za wiarę i polskość”. Jej autorem jest wnuk duchownego prof. Andrzej Manitius.

Gustaw Manitius urodził się 7 lutego 1880 r. w Aleksandrowie Łódzkim, w rodzinie księdza ewangelickiego. Jego przodkowie wywodzili się z Węgier.  Po ukończeniu studiów teologicznych był proboszczem w Zduńskiej Woli. Tam, podczas I wojny światowej organizował pomoc dla jej ofiar. Był aktywnym samorządowcem, krzewicielem polskości, zaangażowanym m.in. w walkę o przyłączenie Gdańska do Polski.

Jak wskazał prof. Manitius, pozyskane  dokumenty i zebrane świadectwa potwierdzają, że ks. Manitius nigdy nie wyrzekł się  polskości i nie zdecydował się na podpisanie Volkslisty - nawet za cenę życia. „Gestapo chciało, by zanegował swoją przynależność do Polski,  by potwierdził, że ma pochodzenie niemieckie. On odmówił. W książce mamy kopię pisma gestapo, w którym napisane jest, że ks. Manitius podkreślał, że jest Polakiem. Tak zdecydował i za to trafił do Fortu VII, gdzie zginął” - mówił PAP.

W 1924 roku został proboszczem parafii ewangelicko-augsburskiej w Poznaniu. Był czynnym uczestnikiem organizacji patriotycznej, Polskiego Związku Zachodniego, organizatorem polskiego życia ewangelickiego w Wielkopolsce i na Pomorzu. Był zwierzchnikiem diecezji poznańsko-pomorskiej, później diecezji wielkopolskiej.

9 października 1939 roku został aresztowany przez gestapo. Więziony w Forcie VII w Poznaniu, w nocy z 29 na 30 stycznia 1940 roku  został zamordowany. Według  relacji i dokumentów, ks. Manitius zginął, bo nie chciał wyrzec się polskości i odmówił współpracy z Niemcami.

Miejsce jego pochówku jest nieznane. Jego osobę upamiętnia w Poznaniu  kamień pamiątkowy, jego nazwiskiem nazwano też  jeden z miejskich parków.  W wielu miejscach w Polsce znajdują się poświęcone mu tablice.

Prof. Andrzej Manitius, autor książki wydanej nakładem wydawnictwa Adam Marszałek mieszka na stałe w USA, w tym tygodniu przyjechał do Polski na organizowane w Poznaniu spotkania.  Jak powiedział,  publikacja poświęcona jego dziadkowi nie jest klasyczną biografią: opowieść o ks. Manitiusie jest podbudowana szerokim tłem historycznym. Obejmuje nie tylko lata jego życia, ale doprowadzona jest do współczesności i prezentuje również sposoby upamiętnienia duchownego.

„Zbieranie źródeł do książki było bardzo skomplikowane. Gdy do Poznania wkroczyła armia niemiecka, mieszkanie ks. Manitiusa zostało zajęte. Wszystko, co się w nim znajdowało - przepadło. Musiałem szukać  danych poprzez różne archiwa, pytałem osób, które go znały, okres jego życia w Poznaniu jest dobrze opisany w ówczesnych gazetach kościoła ewangelickiego. Czasy wojenne znamy dzięki jego grypsom z więzienia, przemycanym do rodziny, oraz wspomnieniom innych osób” - mówił PAP prof. Manitius.

Jak wskazał, pozyskane  dokumenty i zebrane świadectwa potwierdzają, że ks. Manitius nigdy nie wyrzekł się  polskości i nie zdecydował się na podpisanie Volkslisty - nawet za cenę życia.

„Gestapo chciało, by zanegował swoją przynależność do Polski, by potwierdził, że ma pochodzenie niemieckie. On odmówił. W książce mamy kopię pisma gestapo, w którym napisane jest, że ks. Manitius podkreślał, że jest Polakiem. Tak zdecydował i za to trafił do Fortu VII, gdzie zginął” – powiedział prof. Manitius.

Autor książki przyznał, że osoba ks. Manitiusa nie jest szerzej znana - nawet w Poznaniu. Wyraził nadzieję, że jego publikacja przyczyni się  do rozpowszechnienia wiedzy o  pastorze, który oddał życie za wiarę i polskość.

Andrzej Zdzisław Manitius jest profesorem George Mason University w Fairfax (Virginia, USA), wykłada na Wydziale Elektrotechniki i Inżynierii Komputerowej. (PAP)

rpo/ rda/

Wszelkie materiały (w szczególności depesze agencyjne, zdjęcia, grafiki, filmy) zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.
Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL