Artykuły historyczne

155 lat temu urodził Stanisław Wojciechowski. "Powinni go mieć przed oczami politycy w każdej epoce"

155 lat temu urodził się Stanisław Wojciechowski. „Z Piłsudskim łączyła go wizja Polski, ale w momencie dokonanego przez niego zamachu sprzeciwił się mu i wybrał rację stanu. Scenę z mostu Poniatowskiego, gdy to zrobił powinni mieć przed oczami politycy w każdej epoce” – ocenia prof. Tomasz Nałęcz.

Czeskie Idy marcowe – 85 lat temu wojska niemieckie wkroczyły do Pragi

85 lat temu, 15 marca 1939 r., Wehrmacht dokonał bezkrwawej agresji na Czecho-Słowację, zajmując Pragę. Tym samym państwo czechosłowackie przestało istnieć, a w jego miejsce powstały podporządkowane III Rzeszy Protektorat Czech i Moraw oraz Słowacja.

60 lat „Listu 34” – sześćdziesięciu czterech słów wymierzonych w reżim

60 lat temu, 14 marca 1964 r., Antoni Słonimski doręczył do Urzędu Rady Ministrów podpisany przez 34 przedstawicieli polskiego życia literackiego i kultury, będący sprzeciwem wobec polityki kulturalnej prowadzonej przez władze PRL, m.in. ograniczania wolności słowa.

125 lat temu urodził się poeta Jan Lechoń – najmłodszy ze Skamandrytów

125 lat temu, 13 marca 1899 r. urodził się Jan Lechoń – poeta, publicysta, krytyk literacki i teatralny, współtwórca grupy poetyckiej Skamander. „Inteligencja bez serca i moralności wydaje mi się większym chamstwem niż serce i honor bez intelektualnego polotu” – pisał w „Dzienniku”.

„Pojechał w futerku, przyjechał w kuferku” - 68 lat temu umarł Bolesław Bierut

12 marca 1956 roku w Moskwie zmarł Bolesław Bierut. „Pojechał w futerku, przyjechał w kuferku” – drwiła ulica. „Zmarł w samą porę. Jego śmierć umożliwiła triumfalny powrót do władzy Gomułki” – spuentował historyk Andrzej Garlicki.

77 lat temu rozpoczął się proces zbrodniarza o którym opowiada film „Strefa interesów”

77 lat temu, 11 marca 1947 r. przed Najwyższym Trybunałem Narodowym w Warszawie rozpoczął się proces twórcy i pierwszego komendanta niemieckiego obozu Auschwitz Rudolfa Hoessa. Trzy tygodnie później Hoess został stracony. Dziś jest jednym z symboli niemieckich zbrodni w czasie II wojny światowej.

85 lat temu Stalin wygłosił „mowę kasztanową” – zapowiedź paktu z Niemcami

85 lat temu, 10 marca 1939 r. dyktator ZSRS wygłosił przemówienie, które było zapowiedzią wielkiej zmiany w jego strategii prowadzenia polityki zagranicznej. Stalin zadeklarował, że mocarstwa zachodnie nie zmuszą go do „wyciągania kasztanów z ognia”. Była to oferta współpracy z III Rzeszą.

Zapomniana ofiara marcowej nagonki

W 1967 r. – po wybuchu wojny izraelsko-arabskiej (tzw. wojny sześciodniowej) – władze peerelowskie rozpoczęły nagonkę antysemicką. Jej apogeum przypadło po młodzieżowym buncie – Marcu 1968. W wyniku tej kampanii doszło do wielu ludzkich dramatów, a z Polski wyemigrowało około 13 tysięcy polskich Żydów. Mało osób o tym wie, ale przyniosła ona również co najmniej jedną ofiarę śmiertelną. Był nią Gustaw (Gutman) Wajnsztok, który w połowie maja 1968 r. popełnił samobójstwo. Kim był? Jak do tego doszło?

W Okopach Świętej Trójcy – 255 lat temu upadła twierdza-symbol

255 lat temu, 8 marca 1769 r. wojska rosyjskie zdobyły Okopy Świętej Trójcy. Dowodzona przez Kazimierza Pułaskiego nieliczna załoga, przez kilka godzin stawiała opór przeważającym siłom wroga. Obrona stała się jednym z symboli Konfederacji Barskiej. Twierdzę utożsamiano z ostatnim przyczółkiem wiary i wolności.

Marzec ’68: „Niepodległość bez cenzury” – młodzi przeciwko reżimowi komunistycznemu

8 marca 1968 r. odbył się wiec protestacyjny studentów UW w związku ze zdjęciem wystawianych w Teatrze Narodowym „Dziadów” oraz relegowaniem z uczelni Adama Michnika i Henryka Szlajfera. Stało się to początkiem tzw. wydarzeń marcowych, czyli buntu młodzieży przeciw reżimowi i walk frakcji w PZPR.