Kalendarz historyczny
25 lipca
-
W Piatichatkach pod Charkowem pod nadzorem polskich prokuratorów rozpoczęły się ekshumacje. Przeprowadzono je w miejscu, gdzie pochowani zostali zamordowani w 1940 r. przez NKWD jeńcy obozu w Starobielsku.
-
W zdobytym miesiąc wcześniej przez Wehrmacht (a od 1939 r. okupowanym przez ZSRR) Lwowie rozpoczął się pogrom – z rąk miejscowych Ukraińców w ciągu trzech dni zginęło około 2 tys. Żydów.
-
W wieku 98 lat zmarł Bernard Ładysz, legendarny śpiewak operowy (bas i baryton), od 1950 r. solista Teatru Wielkiego w Warszawie, najlepszy wykonawca arii Skołuby „Ten zegar stary” z Moniuszkowskiego „Strasznego dworu”. Pozamuzyczną popularność przyniosła mu rola młynarza Prokopa w filmie „Znachor” Jerzego Hoffmana. W czasie wojny jako żołnierz AK wziął udział w akcji „Burza” na Wileńszczyźnie, co przypłacił aresztowaniem przez NKWD i dwuletnią zsyłką.
-
W wieku 93 lat zmarł Stanisław Oleksiak, honorowy prezes Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej, w czasie wojny uczestnik akcji „Burza” i operacji „Ostra Brama”, w czasach stalinowskich więziony. Po wyjściu na wolność związał się ze stowarzyszeniem „Pax”.
-
Sejm RP przyjął ustawę powołującą do życia Polską Agencję Kosmiczną.
-
W Vence we Francji zmarł Witold Gombrowicz, prozaik, eseista, dramatopisarz; autor m.in. „Ferdydurke”, „Iwony, księżniczki Burgunda”, „Trans-Atlantyku”, „Pornografii” i „Operetki”.
-
W Waszyngtonie urodziła się Anne Applebaum, amerykańska pisarka i publicystka, dziennikarka, autorka książek „Gułag”, za którą otrzymała w 2004 r. Nagrodę Pulitzera oraz „Za żelazną kurtyną. Ujarzmienie Europy Wschodniej 1944–1956”.
-
Wszedł w życie podpisany 18 kwietnia 1951 r. w Paryżu traktat o utworzeniu Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali.
-
Zakończyła się obława augustowska, w wyniku której zaginęło (prawdopodobnie zostali zamordowani przez NKWD) ok. 600 mieszkańców okolic Augustowa.
-
Operacja Most III – na improwizowanym lądowisku w okolicy wsi Wał Ruda wylądował samolot Dakota, na pokładzie którego przerzucono do Anglii m.in. Józefa Rettingera, Tomasza Arciszewskiego i Tadeusza Chciuka oraz zdobyte przez wywiad AK części rakiety V2.
-
Pod Radzyminem na przedpolach Warszawy rozpoczęła się przegrana przez Armię Czerwoną bitwa pancerna. Za cenę dużych strat Niemcom udało się powstrzymać ofensywę przeciwnika, co pośrednio przyczyniło się do zatrzymania frontu na linii Wisły.
-
W ośrodku wywiadowczym w Pyrach pod Warszawą polski wywiad przekazał przedstawicielom wywiadów brytyjskiego i francuskiego rezultaty prac nad szyframi niemieckiej maszyny Enigma.
-
W Warszawie urodził się ksiądz Adam Boniecki, redaktor naczelny polskiej edycji dziennika „L'Osservatore Romano” (1979–1991); generał zakonu marianów (1993–2000); od 1964 r. związany z „Tygodnikiem Powszechnym”, w którym po śmierci Jerzego Turowicza pełnił funkcję redaktora naczelnego (1999–2011).
-
W Moskwie podpisano polsko-radziecki pakt o nieagresji. W głównym punkcie obydwa państwa zobowiązały się, że nie naruszą integralności terytorialnej drugiej strony i nie udzielą poparcia w napaści żadnemu państwu trzeciemu.
-
W Łodzi urodził się Dawid Sierakowiak, polski Żyd, autor pamiętnika z łódzkiego getta.
-
Do Warszawy przyjechała francusko-brytyjska misja wojskowo-polityczna pod przewodnictwem ambasadora brytyjskiego w Berlinie lorda Edgara Vincenta d`Abernona.
-
Na wiecu w Zakopanem uchwalono przyłączenie Orawy i Spiszu do Polski.
-
Holenderska tancerka Mata Hari została skazana przez francuski trybunał wojskowy na śmierć za szpiegostwo na rzecz Niemiec.
-
Francuski inżynier Louis Blériot na pokładzie samolotu własnej konstrukcji przeleciał nad Kanałem La Manche; przelot z Les Barraques koło Calais do Dover zajął mu 37 minut.
-
Urodził się Stanisław Kasznica, od 1945 r. ostatni komendant główny NSZ. Po aresztowaniu w 1947 r. został poddany brutalnemu śledztwu, skazany na karę śmierci i rozstrzelany 12 maja 1948 r. w więzieniu mokotowskim w Warszawie. Jego szczątki zidentyfikowano w lutym 2013 r. po ekshumacjach prowadzonych przez IPN na tzw. Łączce na Powązkach.
-
W Zakopanem urodził się Bronisław Czech, narciarz, taternik. Trzykrotny olimpijczyk, dwudziestokrotny mistrz Polski – w biegach narciarskich, skokach, biegu zjazdowym i slalomie alpejskim; po aresztowaniu w 1940 r. przez gestapo trafił do więzienia w Tarnowie, a następnie do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz, gdzie zmarł na udar serca w 1944 r.
-
W Grabowie nad Pilicą urodziła się Maria Komornicka, pisarka, tłumaczka, krytyk literacki; od 1907 roku występująca pod nazwiskiem Piotr Włast.
-
Zmarła Maria Szymanowska, pianistka i kompozytorka. Z powodzeniem koncertowała w różnych miastach Europy, w ostatnich latach życia w Petersburgu. Zachwyciła swoją wirtuozerią Goethego i Chopina, jej zięciem był Adam Mickiewicz.
-
Władze pruskie, do których od III rozbioru Polski należała Warszawa wydały zarządzenie zakazujące Żydom mieszkania przy niektórych ulicach (m.in. na Krakowskim Przedmieściu, Długiej, Miodowej i części Senatorskiej). W nieco zmienionej formie te przepisy zostały utrzymane za czasów Księstwa Warszawskiego oraz Królestwa Polskiego.
-
Kapitulacja wielkopolskiego pospolitego ruszenia pod Ujściem przed armią szwedzką króla Karola X Gustawa.
-
W Krakowie przy ulicy Kanoniczej 17 powstała pierwsza drukarnia, wydająca książki w języku polskim; jej założycielem był Bawarczyk Florian Ungler.
-
W Krakowie odbyła się królewska koronacja dziesięcioletniego Władysława Jagiellończyka (Władysława III Warneńczyka).
-
Wojska polsko-litewskie rozpoczęły oblężenie Malborka.
-
Urodził się, prawdopodobnie w Krakowie, Kazimierz I Odnowiciel, książę polski od 1034 r.