> >

O PORTALU

Portal dzieje.pl to codzienny serwis historyczny, setki artykułów dotyczących przede wszystkim najnowszej historii Polski, a także materiały wideo, filmy dokumentalne, archiwalne fotografie, dokumenty oraz infografiki i mapy.

Więcej

Kalendarz dat

1908

  • W Warszawie urodził się Jan Koecher, aktor teatralny i filmowy.

  • Stanisław Stomma. Fot. PAP/C. Słomiński

    W Szacunach koło Kiejdan urodził się Stanisław Stomma, publicysta, działacz katolicki; redaktor naczelny miesięcznika "Znak" (1946-1953), członek redakcji "Tygodnika Powszechnego"; prezes krakowskiego Klubu Inteligencji Katolickiej (1958-1964); poseł na Sejm (1957-1976); jeden z inicjatorów polsko-niemieckiego pojednania; przewodniczący Prymasowskiej Rady Społecznej (1981-1985); uczestnik obrad Okrągłego Stołu; senator RP (1989-1991).

  • W Stanisławowie urodziła się Barbara Ludwiżanka, aktorka, związana z Teatrem Polskim w Warszawie oraz Teatrem Współczesnym; wystąpiła m.in. w filmach "Godzina pąsowej róży", "Sublokator", "Kłopotliwy gość", a także w serialach "Chłopi" oraz "Noce i dnie".

  • W Petersburgu urodził się Tadeusz Ptaszycki, architekt, urbanista, współautor planów odbudowy Wrocławia i budowy Nowej Huty, żołnierz kampanii 1939.

  • Budynek Elektrowni Tramwajów Miejskich. Przed 1914 r. Źródło: CBN Polona

    Na warszawskiej Woli uruchomiono Elektrownię Tramwajów Miejskich. Jej budynek od 2004 r. jest siedzibą Muzeum Powstania Warszawskiego

  • Warszawska elektrownia Tramwajów Miejskich. Fot. PAP/P. Rybarczyk

    W Warszawie pomiędzy ulicami Przyokopową i Towarową uruchomiono elektrownię Tramwajów Miejskich; obecnie w jej budynku znajduje się Muzeum Powstania Warszawskiego.

  • W Bałdrzychowie (woj. łódzkie) urodził się Stefan Ignar, działacz ludowy, polityk, wicepremier i prezes ZSL w latach 1956-62.

  • Balthus. Fot. PAP/EPA

    W Paryżu urodził się Balthus (właśc. Balthasar Kłossowski de Rola), francuski malarz pochodzenia polskiego.

  • Teodor Parnicki. Fot. PAP/CAF

    W Charlottenburgu urodził się Teodor Parnicki, pisarz, autor powieści historycznych, m.in. "Srebrnych Orłów", "Końca Zgody Narodów", "Aecjusza, ostatniego Rzymianina" i "Tylko Beatrycze". 

  • W Warszawie zmarł Jan Ludwik Popławski, publicysta, współzałożyciel Ligi Narodowej i Stronnictwa Demokratyczno-Narodowego.

  • Władze niemieckie wydały ustawę o przymusowym wywłaszczaniu Polaków decyzją Komisji Kolonizacyjnej. 

  • Na ulice Warszawy wyjechał pierwszy tramwaj elektryczny – trasa przebiegała między placem Krasińskich a placem Unii Lubelskiej.

  • W Almuenster w Austrii urodził się Franz Stangl, komendant Centrum Nazistowskiego Programu Eutanazji na zamku Hartheim; komendant obozów zagłady w Sobiborze i Treblince, jeden z największych zbrodniarzy nazistowskich.

  • Witold Urbanowicz. Źródło: Wikimedia Commons

    W Olszance koło Suwałk urodził się Witold Urbanowicz, as polskiego lotnictwa; w czasie II wojny światowej dowódca Dywizjonu 303.

  • W Przemyślu urodził się Tadeusz Kondrat, aktor filmowy i teatralny, znany m.in. z ról w filmach „Celuloza”, „Kwiecień”, „Gdzie jest trzeci król?”, „Sanatorium pod Klepsydrą” oraz roli Belzebuba w telewizyjnej adaptacji „Igraszek z diabłem” Jana Drdy.

  • W Zawierciu urodził się Wiktor Weintraub, historyk literatury, dyplomata, pedagog, profesor Uniwersytetu Harvarda; od 1939 roku na emigracji, współpracownik paryskiej „Kultury” i londyńskich „Wiadomości”.

  • Wojciech Kołaczkowski. Fot. NAC. Źródło: Wikimedia Commons

    W Moszenkach na Lubelszczyźnie urodził się Wojciech Kołaczkowski, pułkownik Wojska Polskiego, pilot, w czasie II wojny światowej dowódca słynnego Dywizjonu 303.

  • W Warszawie urodziła się Irena Eichlerówna, aktorka.

  • W Dorpacie urodził się Jerzy Hryniewiecki, architekt, urbanista, jeden z projektantów Stadionu Dziesięciolecia w Warszawie.

  • Janina Lewandowska. Fot. IPN

    W Charkowie urodziła się Janina Lewandowska z domu Dowbor-Muśnicka, pilot szybowcowy i samolotowy, spadochroniarz; uczestniczka kampanii 1939 r., osadzona w sowieckim obozie w Ostaszkowie, następnie przewieziona do Kozielska, zamordowana przez NKWD w Katyniu w kwietniu 1940 r.; jedyna kobieta wśród ofiar zbrodni katyńskiej.

  • Oskar Schindler. Fot. Yad Vashem. Źródło: Wikimedia Commons

    W Svitavach na Morawach urodził się Oskar Schindler, niemiecki przemysłowiec; podczas II wojny światowej uratował przed zagładą ponad tysiąc pracujących u niego Żydów; po wojnie otrzymał tytuł Sprawiedliwy wśród Narodów Świata; jego grób znajduje się na górze Syjon w Jerozolimie.

  • Krystyna Skarbek. Źródło: Wikimedia Commons

    W Warszawie urodziła się Krystyna Skarbek, Polka pracująca w czasie II wojny światowej dla brytyjskiego SOE – Special Operations Executive (Kierownictwa Operacji Specjalnych); jedna z najwybitniejszych agentek wywiadu w historii.

  • Jan Kreczmar. Fot. PAP/CAF

    W Warszawie urodził się Jan Kreczmar, aktor, reżyser teatralny, wieloletni rektor PWST w Warszawie; wystąpił m.in. w filmach „Szyfry”, „Lalka”, „Życie rodzinne”, „Piłat i inni”, „Jeszcze słychać śpiew i rżenie koni” i „Za ścianą”.

  • Polscy studenci na Uniwersytecie w Petersburgu założyli Korporację Akademicką „Sarmatia”.

  • Mieczysław Kotlarczyk. Źródło: CBN Polona

    W Wadowicach urodził się Mieczysław Kotlarczyk, aktor, reżyser, pedagog, krytyk literacki i teatralny, twórca Teatru Rapsodycznego.

  • Józef Piłsudski i Kazimierz Sosnkowski przed kwaterą sztabu I Brygady Legionów w dworze Juliana Zubrzyskiego w Grudzynach. 1915 r. Fot. NAC

    We Lwowie z inicjatywy Józefa Piłsudskiego powołany został Związek Walki Czynnej, tajna organizacja, której celem było przyszłe powstanie zbrojne w zaborze rosyjskim; na czele ZWC stanął Kazimierz Sosnkowski.

  • Władysław Raginis. Fot. CAW. Źródło: Wikimedia Commons

    W Dyneburgu urodził się Władysław Raginis, kapitan Korpusu Ochrony Pogranicza, w czasie kampanii 1939 r. bohaterski dowódca odcinka Wizna, na którym żołnierze Wojska Polskiego stawiali opór wielokrotnie silniejszym jednostkom niemieckim; kpt. Raginis poległ 10 września 1939 r. na Górze Strękowej koło Wizny.

  • W Aleksandrowsku koło Ługańska urodził się Włodzimierz Sokorski, działacz komunistyczny, członek KPP, PPR i PZPR; w czasie II wojny światowej w 1. Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki; w latach 1952–1956 minister kultury i sztuki, następnie przewodniczący Komitetu ds. Radia i Telewizji (1956–1972).

  • Wszedł do służby niemiecki pancernik SMS Schleswig-Holstein, znany z ataku na Westerplatte 1 września 1939 r.

  • Eryk Lipiński. Fot. PAP/H. Rosiak

    W Krakowie urodził się Eryk Lipiński, grafik, karykaturzysta, satyryk, współzałożyciel i redaktor tygodnika „Szpilki”, organizator Muzeum Karykatury w Warszawie.

  • Henryk Zygalski. Fot. PAP/Reprodukcja

    W Poznaniu urodził się Henryk Zygalski, matematyk, kryptolog, współautor złamania kodu niemieckiej maszyny szyfrującej „Enigma”.

  • Bronisław Czech. Fot. NAC

    W Zakopanem urodził się Bronisław Czech, narciarz, taternik. Trzykrotny olimpijczyk, dwudziestokrotny mistrz Polski - w biegach narciarskich, skokach, biegu zjazdowym i slalomie alpejskim; po aresztowaniu w 1940 r. przez gestapo trafił do więzienia w Tarnowie, a następnie do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz, gdzie zmarł na udar serca w 1944 r.

  • Płk Stanisław Kasznica. Fot. PAP/CAF

    We Lwowie urodził się Stanisław Kasznica, uczestnik kampanii 1939 r., członek m.in. tajnej Organizacji Polskiej i Narodowych Sił Zbrojnych (NSZ), od 1945 r. ostatni komendant główny NSZ. Po aresztowaniu przez komunistów w 1947 r. został poddany brutalnemu śledztwu, skazany na karę śmierci w pokazowym procesie i rozstrzelany 12 maja 1948 r. w więzieniu mokotowskim w Warszawie. Jego szczątki zidentyfikowano w lutym 2013 r. po ekshumacjach prowadzonych przez IPN na tzw. Łączce na warszawskich Powązkach. 

  • Walery Antoni Wróblewski. Źródło: Wikimedia Commons

    W Ouarville we Francji zmarł Walery Antoni Wróblewski, jeden z dowódców Powstania Styczniowego, związany z „czerwonymi”; działacz Zjednoczenia Emigracji Polskiej; generał Komuny Paryskiej; członek władz I Międzynarodówki; od 1895 r. w PPS. 

  • Michał Choromański. Fot. NAC

    W Jelizawietgradzie na Zaporożu urodził się Michał Choromański, pisarz i dramaturg, autor powieści m.in. „Zazdrość i Medycyna”, „Słowacki wysp tropikalnych”.

  • Rozegrane zostały pierwsze piłkarskie derby Krakowa między Cracovią a Wisłą; mecz zakończył się remisem 1:1.

  • Józef Piłsudski. Źródło: NAC

    W Bezdanach pod Wilnem Organizacja Bojowa PPS dowodzona przez Józefa Piłsudskiego przeprowadziła akcję na rosyjski wagon pocztowy, w wyniku której zdobyto ponad 200 tys. rubli. 

  • Karol Estreicher. Źródło: Wikimedia Commons

    W Krakowie zmarł Karol Estreicher, bibliotekarz, bibliograf, historyk literatury i teatru. 

  • Bułgaria ogłosiła deklarację niepodległości.

  • Józef Mirecki. Fot. NAC

    W Warszawie na stokach Cytadeli władze carskie dokonały egzekucji Józefa Mireckiego, ps. Montwiłł, członka Organizacji Bojowej PPS.

  • Premiera filmu „Antoś po raz pierwszy w Warszawie” w reżyserii Jerzego Meyera.

  • Aleksander Ford. Fot. PAP

    W Kijowie urodził się Aleksander Ford, reżyser, autor filmów „Krzyżacy”, „Ulica Graniczna”, „Pierwszy dzień wolności”, „Młodość Chopina” i „Ósmy dzień tygodnia”.

  • W Teatrze Miejskim w Krakowie odbyła się prapremiera „Nocy Listopadowej” Stanisława Wyspiańskiego.

  • W Brukseli urodził się Claude Levi-Strauss, antropolog, filozof.

  • Intronizacja ostatniego cesarza Chin, którym został urodzony w 1906 r. Puyi z dynastii Qing. 

  • W Łodzi urodził się Zenon Kliszko, działacz komunistyczny, członek Biura Politycznego KC PZPR (1959-1970); jeden z najbliższych współpracowników Władysława Gomułki; w grudniu 1970 r. faktycznie kierował krwawą pacyfikacją robotniczych protestów na Wybrzeżu; w 1971 r. usunięty z KC PZPR, wcześniej pozbawiony wszystkich stanowisk państwowych.

  • Amon Goeth. Źródło: Wikipedia Commons

    W Wiedniu urodził się Amon Goeth, nazistowski zbrodniarz, komendant niemieckiego obozu koncentracyjnego KL Plaszow; w 1946 r. skazany na śmierć przez Najwyższy Trybunał Narodowy i stracony w krakowskim więzieniu przy ul. Montelupich.

  • W Poznaniu urodził się Aleksander Janta-Połczyński, dziennikarz, poeta, tłumacz.

  • Eugeniusz Lokajski. 1936 r. Fot. NAC

    W Warszawie urodził się Eugeniusz Lokajski, lekkoatleta, w latach 30. należał do światowej czołówki oszczepników, olimpijczyk z Berlina (1936); ppor. Armii Krajowej ps. Brok; autor ponad 850 fotografii dokumentujących walkę i życie codzienne warszawskich powstańców; zginął 25 września 1944 r.

  • Szymon Wiesenthal. Fot. PAP/A. Urbanek

    W Buczaczu urodził się Szymon Wiesenthal, więzień niemieckich obozów koncentracyjnych; słynny łowca niemieckich zbrodniarzy z II wojny światowej, założyciel Żydowskiego Centrum Dokumentacji Historycznej okresu Holokaustu.