31 MAJA

• 1931 / 95 lat

  W Katowicach urodził się Bogumił Kobiela, aktor, Jan Piszczyk w „Zezowatym szczęściu” i sekretarz Drewnowski w „Popiele i diamencie”; znany również z ról w filmach „Eroica”, „Rękopis znaleziony w Saragossie”, „Małżeństwo z rozsądku”, „Ręce do góry”, „Człowiek z M-3” i „Wszystko na sprzedaż”; w latach 1955–1958, razem ze Zbigniewem Cybulskim, współtworzył w Gdańsku studencki teatrzyk Bim-Bom; występował w Teatrze Wybrzeże, Teatrze Ateneum i Teatrze Komedia, a także w kabaretach Wagabunda i Dudek.

• 2025 / 1 rok

  W wieku 95 lat zmarła Alicja Schnepf. W czasie II wojny światowej razem z matką w mieszkaniu na warszawskiej Pradze ukrywała Żydów i została za to pół wieku później odznaczona tytułem Sprawiedliwej Wśród Narodów Świata. W PRL-u pracowała jako maszynistka i sekretarka w Urzędzie Bezpieczeństwa i z tego powodu w III RP odebrano jej rentę specjalną.

• 2017 / 9 lat

  Zmarł Tadeusz Jedynak, związkowiec i polityk. Jeden z liderów górniczych strajków w 1980 r. w Jastrzębiu-Zdroju i ważny działacz śląsko-dąbrowskiej Solidarności. W stanie wojennym był internowany, a za działalność w podziemnej Solidarności został aresztowany. W III RP był posłem - w latach 1991-1993 z listy Solidarności, a w następnej kadencji z listy Unii Pracy.

• 2012 / 14 lat

  Zmarł prof. Łukasz Czuma, ekonomista, a w PRL-u działacz opozycji (podobnie jak jego bracia: Andrzej, Benedykt i Hubert). W latach 1970-71 siedział za przynależność do organizacji „Ruch”. Potem był członkiem Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela, a w karnawale „Solidarności” szefem związkowych struktur na KUL.

• 2009 / 17 lat

  Zmarł Stanisław Królak, kolarz szosowy, pierwszy polski zwycięzca „Wyścigu Pokoju” w 1956 r.

• 2001 / 25 lat

  W Warszawie urodziła się Iga Świątek, jedna z najwybitniejszych tenisistek w historii polskiego sportu. W 2020 r. wygrała turniej French Open na kortach im. Rolanda Garrosa i została pierwszym polskim sportowcem z tytułem mistrzowskim w singlu. Polka była też najmłodszą triumfatorką tych zmagań od 1992 roku, kiedy po tytuł sięgnęła Amerykanka Monica Seles.

• 1998 / 28 lat

  Zmarł Stanisław Wisłocki, jeden z najlepszych polskich dyrygentów w XX wieku. Świetny interpretator muzyki klasycznej i romantycznej. W latach 1961-1967 dyrygował Filharmonią Narodową w Warszawie, a potem stał na czele Wielkiej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia (obecnie pod nazwą NOSPR) w Katowicach.  

• 1997 / 29 lat

  Początek VI pielgrzymki papieża Jana Pawła II do Polski. 

• 1996 / 30 lat

  Zmarł Gabriel Zych, eseista i historyk wojskowości. Autor takich książek jak "Armia Księstwa Warszawskiego 1807-1812" i "Raszyn 1809" oraz popularnej biografii gen. Jana Henryka Dąbrowskiego. 

• 1995 / 31 lat

  Premiera filmu „Prowokator” w reżyserii Krzysztofa Langa.

• 1990 / 36 lat

  W Warszawie zmarł Jerzy Kaliszewski, aktor, reżyser, pedagog; występował m.in. w Teatrze im. Słowackiego w Krakowie, Starym Teatrze, a także w Teatrze Narodowym w Warszawie; zagrał w filmach „Bolesław Śmiały”, „Polonia Restituta” oraz w serialu „Stawka większa niż życie”.

• 1989 / 37 lat

  W Warszawie powołano Stowarzyszenie Pisarzy Polskich, prezesem został Jan Józef Szczepański; legitymację nr 1 otrzymał Czesław Miłosz.

• 1987 / 39 lat

  Zebrana w Warszawie na zaproszenie Lecha Wałęsy grupa 63 intelektualistów i działaczy związkowych podpisała oświadczenie mówiące m.in. o prawie Polaków do wolności, niepodległości, demokracji i praworządności.

• 1986 / 40 lat

  W Warszawie SB aresztowała Zbigniewa Bujaka, przewodniczącego Regionu Mazowsze i członka podziemnej Tymczasowej Komisji Koordynacyjnej NSZZ „Solidarność”, ukrywającego się od wprowadzenia stanu wojennego.

• 1984 / 42 lata

  W Warszawie przed Sądem Wojewódzkim rozpoczął się proces w sprawie śmierci Grzegorza Przemyka, 19-letniego maturzysty, pobitego przez funkcjonariuszy MO; milicjanci zadali Przemykowi kilkadziesiąt ciosów pałkami w barki i plecy oraz kilkanaście ciosów w brzuch, przewieziony do szpitala zmarł po dwóch dniach.

• 1978 / 48 lat

  W Warszawie zmarła Maja Berezowska, malarka, ilustratorka, scenograf; w czasie II wojny światowej więziona w niemieckim obozie koncentracyjnym Ravensbrueck.

• 1972 / 54 lata

  Prezydent USA Richard Nixon wracając z Moskwy zatrzymał się na dwudniowe rozmowy w Warszawie. Była to pierwsza w historii stosunków polsko-amerykańskich wizyta w Polsce urzędującego prezydenta Stanów Zjednoczonych. 

• 1970 / 56 lat

  W wyniku trzęsienia ziemi w Peru zginęło około 70 tys. ludzi, 100 tys. zostało rannych.

• 1968 / 58 lat

  Pisarz, publicysta Stefan Kisielewski rozpoczął pisanie „Dzienników”.

• 1967 / 59 lat

  W Wałbrzychu urodził się Jacek Bończyk, aktor, piosenkarz, autor tekstów piosenek, scenarzysta i reżyser spektakli muzycznych. 

• 1962 / 64 lata

  W izraelskim więzieniu w Ramli powieszony został Adolf Eichmann, szef wydziału żydowskiego w Głównym Urzędzie Bezpieczeństwa Rzeszy (RSHA), odpowiedzialny za śmierć milionów Żydów; ciało Eichmanna spalono, a jego prochy rozsypano na morzu, poza wodami terytorialnymi Izraela.

• 1960 / 66 lat

  W Duesseldorfie zmarł Walther Funk, ekonomista, działacz NSDAP, minister gospodarki III Rzeszy (1938–1945) i od 1939 r. prezes Reichsbanku; skazany przez Międzynarodowy Trybunał Wojskowy podczas Procesu Norymberskiego na karę dożywotniego więzienia; ze względu na stan zdrowia zwolniony w 1957 r.

• 1958 / 68 lat

  W Warszawie zmarł Aleksander Żabczyński, jeden z najpopularniejszych polskich aktorów dwudziestolecia międzywojennego; uczestnik kampanii 1939 r., oficer Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, ranny w bitwie pod Monte Cassino; wystąpił m.in. w filmach „Śluby ułańskie”, „Manewry miłosne”, „Panienka z poste restante”, „Pani minister tańczy”, „Królowa przedmieścia”, „Zapomniana melodia”, „Trzy serca”.

• 1957 / 69 lat

  W Skarżysku Kamiennej zmarł Leopold Staff, jeden z najwybitniejszych polskich poetów, związany z okresem Młodej Polski, debiutował tomikiem „Sny o potędze” w 1901 roku; także dramatopisarz, tłumacz.

• 1945 / 81 lat

  Odilo Globocnik, funkcjonariusz niemieckich, nazistowskich organizacji, zbrodniarz wojenny zatrzymany przez Brytyjczyków na terenie Austrii, popełnił samobójstwo; Globocnik w latach 1939–1943 był dowódcą SS i policji w dystrykcie lubelskim, odpowiedzialnym m.in. za zagładę ludności żydowskiej z terenów Generalnego Gubernatorstwa.

• 1944 / 82 lata

  Na Wiśle w okolicach Machowa (woj. lubelskie) żołnierze Batalionów Chłopskich wspierani przez oddziały Armii Krajowej zatopili statek „Tannenberg” transportujący żołnierzy niemieckich.

• 1943 / 83 lata

  W ruinach warszawskiego getta Niemcy rozstrzelali grupę Polaków, więźniów Pawiaka, wśród nich poetę i satyryka Tadeusza Hollendra.

• 1940 / 86 lat

  W Warszawie w Łazienkach Królewskich Niemcy wysadzili w powietrze pomnik Fryderyka Chopina.

• 1939 / 87 lat

  Premiera filmu „Sportowiec mimo woli” w reżyserii Mieczysława Krawicza.

• 1932 / 94 lata

  W Sosnowcu urodził się Bogusław Madey, dyrygent, kompozytor, pianista, pedagog.

• 1930 / 96 lat

  W San Francisco urodził się Clint Eastwood, aktor, reżyser, scenarzysta filmowy; popularność przyniosły mu występy w westernach Sergio Leone: „Za garść dolarów”, „Za kilka dolarów więcej” oraz „Dobry, zły i brzydki”; status gwiazdora ugruntował tytułową rolą w „Brudnym Harrym”; znany jest również z filmów „Tylko dla orłów”, „Złoto dla zuchwałych”, „Siła magnum”, „Wyjęty spod prawa Josey Wales”, „Ucieczka z Alcatraz” i „Na linii ognia”; wielkim sukcesem okazały się wyreżyserowane przez niego filmy „Bez przebaczenia” (1993) i „Za wszelką cenę” (2005), w których zagrał również główne role – oba zostały nagrodzone Oscarami m.in. za reżyserię i w kategorii najlepszy film.

• 1926 / 100 lat

  Józef Piłsudski został wybrany przez Zgromadzenie Narodowe na prezydenta RP, odmówił jednak przyjęcia stanowiska.

• 1922 / 104 lata

  We Lwowie urodziła się Danuta Wodyńska, aktorka. 

• 1919 / 107 lat

  W Warszawie z inicjatywy białoruskich działaczy narodowych Leona Witan-Dubiejkowskiego i Edwarda Woyniłłowicza powstało Polsko-Białoruskie Towarzystwo dla Politycznego Poparcia Idei Federacyjnej.

• 1916 / 110 lat

  Rozpoczęła się Bitwa Jutlandzka - największe starcie morskie w trakcie I wojny światowej (na Morzu Północnym w okolicach Cieśniny Skagerrak). Taktyczne zwycięstwo odniosła flota niemiecka, ale strategiczny sukces odniosła Wielka Brytania, bo Niemcom nie udało się przełamać blokady morskiej.

• 1915 / 111 lat

  W bitwie pod Bolimowem niedaleko Skierniewic Niemcy użyli gazu bojowego przeciwko wojskom rosyjskim. Była to największa taka operacja na froncie wschodnim podczas I wojny światowej.

• 1913 / 113 lat

  W Warszawie urodził się Jerzy Wasowski, aktor, kompozytor, dziennikarz. Wspólnie z Jeremim Przyborą stworzył „Kabaret Starszych Panów”.

• 1911 / 115 lat

  W Belfaście zwodowano „Titanica”, największy pasażerski statek na świecie, który zatonął podczas pierwszego rejsu po zderzeniu z górą lodową w kwietniu 1912 r.; była to największa katastrofa morska w czasach pokoju.

• 1910 / 116 lat

  Powstał Związek Południowej Afryki.

• 1896 / 130 lat

  W Czortkowie niedaleko Tarnopola urodził się Romuald Drozdowski, oficer Wojska Polskiego i geograf. Walczył w wojnie polsko-bolszewickiej, a po agresji ZSRR na Polskę w 1939 r. trafił do obozu w Kozielsku i na początku kwietnia 1940 r. razem z innymi jeńcami został zamordowany w Katyniu.

• 1891 / 135 lat

  Od położenia kamienia węgielnego we Władywostoku rozpoczęła się budowa Kolei Transsyberyjskiej - najdłuższego szlaku kolejowego na świecie (z Moskwy do Władywostoku - 9288,8 km). Prace zakończyły się w październiku 1916 r.

• 1870 / 156 lat

  Na mocy reformy administracyjnej prawa miejskie straciło wiele miejscowości zaboru rosyjskiego. Na liście znalazły się m.in. Tarnogród, Bolimów, Czersk, Karczew, Nadarzyn, Mogielnica, Piaseczno i Radziejów. Powszechnie zostało to odebrane jako część represji za zaangażowanie mieszkańców w powstanie styczniowe.

• 1866 / 160 lat

  W okolicy Ciechanowca (wtedy pod panowaniem rosyjskim, blisko granicy z zaborem pruskim) trąba powietrzna zabiła co najmniej siedem, a raniła 17 osób. Była to prawdopodobnie największa tego typu katastrofa w dziejach nowożytnych ziem polskich.

• 1859 / 167 lat

  W Londynie po raz pierwszy zabrzmiał Big Ben.

• 1832 / 194 lata

  Władze carskie rozpoczęły budowę Cytadeli Warszawskiej. Kamień węgielny pod nią położył namiestnik Królestwa Polskiego Iwan Paskiewicz.

• 1822 / 204 lata

  W Warszawie urodził się Edward Dembowski, działacz niepodległościowy, filozof, krytyk literacki, jeden z przywódców powstania krakowskiego w 1846 r. 

• 1809 / 217 lat

  W Wiedniu zmarł Joseph Haydn, jeden z trzech klasyków wiedeńskich, obok Wolfganga Amadeusza Mozarta i Ludwiga van Beethovena; komponował symfonie, sonaty, koncerty, opery, utwory kameralne, chóralne, muzykę kościelną, w tym kantaty, oratoria, m.in. „Stworzenie świata” i „Pory roku”, a także msze.

• 1809 / 217 lat

  W Wiedniu w wyniku ran odniesionych w bitwie pod Essling zmarł francuski marszałek Jean Lannes, książę Montebello.

• 1800 / 226 lat

  Zmarł Michał Kazimierz Ogiński, hetman wielki litewski (1768–1793), poeta, kompozytor; budowniczy Kanału Ogińskiego, łączącego dorzecze Dniepru i Niemna.

• 1740 / 286 lat

  W Poczdamie zmarł król Fryderyk Wilhelm I, twórca militarnej potęgi państwa pruskiego, panujący od 1713 r.; jego następcą został Fryderyk II Wielki (1740–1786).

• 1732 / 294 lata

  Na Zamku Królewskim w Warszawie wybuchł pożar. Uszkodzona została elewacja od strony Placu Zamkowego oraz Wieża Zygmuntowska.

• 1665 / 361 lat

  W Haarlem zmarł Pieter Saenredam, holenderski malarz, grafik.

• 1640 / 386 lat

  W Białym Kamieniu (dziś Ukraina) urodził się Michał Korybut Wiśniowiecki, król Polski w latach 1669–1673 i wielki książę litewski; inna podawana przez historyków data urodzin Wiśniowieckiego to 31 lipca.

• 1594 / 432 lata

  W Wenecji zmarł Jacopo Tintoretto, malarz, rysownik.

• 1592 / 434 lata

  W Krakowie odbył się ślub Zygmunta III Wazy i Anny Habsburżanki oraz jej koronacja na królową Polski.

• 1223 / 803 lata

  Nad rzeką Kałką armia mongolska pokonała połączone siły książąt ruskich i Połowców.