16 LUTEGO

• 1936 / 90 lat

  W Morges w Szwajcarii w willi Ignacego Paderewskiego powołano tzw. Front Morges, którego celem było odsunięcie od władzy w Polsce sanacji; w spotkaniu i zawarciu porozumienia uczestniczyli obok Paderewskiego gen. Józef Haller, gen. Władysław Sikorski i Wincenty Witos.

• 2024 / 2 lata

  W kolonii karnej na Syberii zmarł Aleksiej Nawalny, rosyjski prawnik, przeciwnik Władimira Putina, któremu naraził się m.in. potępieniem rosyjskiej agresji na Ukrainę. Przyczyną śmierci Nawalnego było prawdopodobnie otrucie.  

• 2020 / 6 lat

  Zmarł Jerzy Gruza, reżyser, autor seriali „Wojna domowa” i „Czterdziestolatek”, a w Teatrze Muzycznym w Gdyni musicali „Skrzypek na dachu” oraz „Jesus Christ Superstar”,

• 2016 / 10 lat

  W Łodzi zmarł prof. Leon Dyczewski, socjolog, wieloletni wykładowca Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, organizator studiów dziennikarskich na tej uczelni, był franciszkaninem konwentualnym.

• 2009 / 17 lat

  W Warszawie zmarł Stanisław Sieradzki, ps. Świst, żołnierz kompanii „Rudy” batalionu „Zośka” AK, harcerz, więzień stalinowski, skazany w 1953 roku na karę śmierci, zwolniony w 1956 roku.

• 2003 / 23 lata

  Zmarł Edward Czerny, pochodzący z Zabrza (wtedy w granicach Niemiec) dyrygent orkiestr rozrywkowych. Przed wojną w swoim rodzinnym mieście, a później również w Warszawie, Krakowie, Łodzi i Katowicach. Był jednym z twórców festiwali w Sopocie, Opolu i Kołobrzegu. Komponował i aranżował utwory od muzyki klasycznej po jazzową. Nagrywały z nim czołowe gwiazdy polskiej estrady, m.in. Urszula Dudziak, Anna German, Krystyna Prońko i Irena Santor. Od 1981 r. mieszkał w Niemczech. 

• 1995 / 31 lat

  W Poznaniu zmarł Wiktor Dega, lekarz, profesor Uniwersytetu Poznańskiego, pierwszy Kawaler Orderu Uśmiechu, żołnierz kampanii polskiej 1939 r.

• 1990 / 36 lat

  W Paryżu podpisano porozumienie między Klubem Paryskim a Polską, na mocy którego spłata 10 miliardów dolarów zadłużenia z okresu PRL została rozłożona na okres 14 lat.

• 1987 / 39 lat

  W Jerozolimie rozpoczął się proces Iwana Demjaniuka, sadystycznego strażnika o przydomku „Iwan Groźny” w niemieckim obozie zagłady w Treblince. Najpierw został skazany na karę śmierci, potem uniewinniony, a po ekstradycji do Niemiec w maju 2011 r. sąd w Monachium skazał go na pięć lat więzienia za udział w zamordowaniu 28 tys. Żydów w niemieckim obozie zagłady w Sobiborze w 1943 r.

• 1983 / 43 lata

  W Poznaniu zmarła Kazimiera Iłłakowiczówna, poetka i tłumaczka.

• 1947 / 79 lat

  W Warszawie wznowił działalność polski Pen-Club, jego prezesem został Jan Parandowski.

• 1943 / 83 lata

  W niemieckim obozie Auschwitz-Birkenau zamordowany został Witold Zacharewicz, aktor, odtwórca ról Majewskiego w „Wielkim lesie” Józefa Lejtesa, Zygmunta Augusta w „Barbarze Radziwiłłównej” tegoż reżysera, Leszka Czyńskiego w „Znachorze” Michała Waszyńskiego.

• 1943 / 83 lata

  Do niemieckiego obozu w Trawnikach wysłano pierwszy transport Żydów z warszawskiego getta.

• 1941 / 85 lat

  W wydawanym w Londynie przez Mieczysława Grydzewskiego i Zygmunta Nowakowskiego piśmie „Wiadomości Polskie Polityczne i Literackie” ukazał się pierwszy fragment poematu Juliana Tuwima „Kwiaty polskie”.

• 1939 / 87 lat

  W Starych Wasiliszkach koło Nowogródka urodził się Czesław Niemen, właściwie Czesław Wydrzycki, jeden z najważniejszych wokalistów i muzyków polskich XX wieku; do jego największych przebojów należą „Sen o Warszawie”, „Pod papugami”, „Dziwny jest ten świat”.

• 1929 / 97 lat

  W Szopienicach, obecnie w granicach Katowic, urodził się Kazimierz Kutz, reżyser filmowy i teatralny, scenarzysta; twórca filmów „Krzyż Walecznych”, „Nikt nie woła”, „Ludzie z pociągu”, „Sól ziemi czarnej”, „Perła w koronie”, „Paciorki jednego różańca”, „Śmierć jak kromka chleba”, „Zawrócony”, „Pułkownik Kwiatkowski”; senator i poseł RP.

• 1928 / 98 lat

  W Warszawie urodziła się Stefania Iwińska, aktorka, znana m.in. z ról w serialu „Dom” i filmu „Krótki film o miłości”.

• 1926 / 100 lat

  W Wilnie urodził się Kazimierz Brusikiewicz, aktor filmowy, teatralny i kabaretowy, znany m.in. z filmów „Irena, do domu!”, „Klub kawalerów”, „Skradziona kolekcja”. 

• 1920 / 106 lat

  W regionie Gochy na Kaszubach doszło do starć polskiej ludności z żołnierzami niemieckimi, które przeszły do historii jako „wojna palikowa”. Powodem było niekorzystne dla Polski wytycznie przebiegu linii granicznej. Dzięki interwencji w Międzynarodowej Komisji Granicznej granicę przesunięto o 10 km na korzyść Polski.

• 1919 / 107 lat

  W Zakopanem urodziła się Natalia Rolleczek, pisarka, autorka m.in. „Drewnianego różańca”.

• 1918 / 108 lat

  W warszawskim teatrze „Sfinks” zadebiutował Michał Znicz; aktor teatralny i filmowy, reżyser; zagrał m.in. w „Pieśniarzu Warszawy”.

• 1918 / 108 lat

  W Wilnie Rada Litewska ogłosiła niepodległość Litwy.

• 1915 / 111 lat

  W Monachium zmarł Alfred Wierusz-Kowalski, malarz; tematem jego prac były sceny rodzajowe, często z motywami koni i wilków; autor m.in. obrazów „W pościgu za Tatarem”, „W polu”, „Na tropie” i „Nocna jazda”.

• 1897 / 129 lat

  We Wróblinie na Opolszczyźnie urodził się Jan Cybis – malarz, krytyk sztuki; nazywany „papieżem” kolorystów polskich, współtwórca Komitetu Paryskiego, czyli tzw. kapistów, profesor Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie i Wyższej Szkoły Sztuk Pięknych w Sopocie, wychowawca kilku pokoleń malarzy.

• 1893 / 133 lata

  Urodził się Michaił Tuchaczewski, niedoszły zdobywca Warszawy w 1920 r. na czele Armii Czerwonej, a wcześniej oficer armii carskiej. W 1935 r. został jednym z pięciu pierwszych marszałków Związku Radzieckiego, a dwa lata później padł ofiarą stalinowskiej czystki.

• 1893 / 133 lata

  W Brzezinach k. Łodzi urodził się Julian Grobelny, działacz PPS; w latach 1943–1944 przewodniczący Rady Pomocy Żydom „Żegota”, Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.

• 1873 / 153 lata

  W Petersburgu urodził się Wacław Kłoczkowski, uczestnik bitwy morskiej pod Cuszimą, kontradmirał floty rosyjskiej, później Marynarki Wojennej II RP.

• 1848 / 178 lat

  W Paryżu odbył się ostatni publiczny koncert Fryderyka Chopina.

• 1833 / 193 lata

  W Bodzentynie urodził się Józef Szermentowski, malarz, rysownik.

• 1816 / 210 lat

  W Kielcach z inicjatywy Stanisława Staszica założona została Szkoła Akademiczno-Górnicza.

• 1757 / 269 lat

  W Skokach na Podlasiu urodził się Julian Ursyn Niemcewicz, dramaturg, powieściopisarz, poeta, pamiętnikarz, działacz polityczny, autor m.in. komedii „Powrót posła”, dramatu „Kazimierz Wielki” i powieści „Dwaj panowie Sieciechowie”.

• 1731 / 295 lat

  W Rzymie urodził się Marcello Bacciarelli, włoski malarz, od 1766 r. przebywał na dworze króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w Warszawie. 

• 1665 / 361 lat

  W Sokołówce koło Lwowa zmarł Stefan Czarniecki, hetman polny koronny, wojewoda ruski, kijowski; w okresie potopu szwedzkiego wsławił się działaniami przeciw wojskom króla Szwecji Karola X Gustawa; brał również udział w wojnie polsko-rosyjskiej w latach 50. i 60. XVII w.

• 1514 / 512 lat

  W Feldkirch w Austrii urodził się Retyk, właściwie Georg Joachim von Lauchen, matematyk, astronom, lekarz, autor tablic trygonometrycznych; od 1554 r. przebywał w Krakowie; przyjaciel Mikołaja Kopernika, jeden z inicjatorów wydania jego dzieł.

• 1358 / 668 lat

  W Sieradzu przywódca rycerskiej konfederacji wielkopolskiej Maciej Borkowic złożył przysięgę wierności królowi Kazimierzowi Wielkiemu. Dokument był pierwszym oficjalnym aktem prawnym, w którym pojawiło się słowo „Rzeczpospolita” na określenie Korony Królestwa Polskiego.