3 LUTEGO

• 1821 / 205 lat

  W Warszawie zmarł płk Jan Leon Kozietulski, dowódca szwadronu szwoleżerów. Wsławił się brawurową szarżą 30 listopada 1808 r. pod Somosierrą. Okupione wysokimi stratami (57 zabitych i rannych w 125-osobowym oddziale) polskie zwycięstwo utorowało Napoleonowi drogę na Madryt.

• 2023 / 3 lata

  W Tel Awiwie zmarł Szewach Weiss, obywatel II RP pochodzenia żydowskiego, uratowany z Holokaustu przez polskich sąsiadów, polityk izraelskiej Partii Pracy, poseł do Knesetu w latach 1981–1999 i jego przewodniczący (1992–1996), w latach 2001–2003 ambasador Izraela w Polsce, kawaler Orderu Orła Białego.

• 2023 / 3 lata

  Zmarł Augustyn Dyrda – autor wielu rzeźb plenerowych stojących w Parku Śląskim w Chorzowie, a także pomnika „Bohaterom Czerwonych Sztandarów” w Dąbrowie Górniczej. Mieszkańcy miasta nie pozwolili go po 1989 r. zburzyć i zadedykowali Jimiemu Hendrixowi

• 2022 / 4 lata

  W Warszawie zmarł Jarosław Marek Rymkiewicz, poeta, eseista i dramaturg. Autor m.in. powieści „Rozmowy polskie latem 1983” oraz szkicu historycznego na temat powstania kościuszkowskiego „Wieszanie”.

• 2012 / 14 lat

  W Krakowie zmarł Andrzej Szczeklik, lekarz, rektor Akademii Medycznej w Krakowie, członek Papieskiej Akademii Nauk, autor wielu publikacji naukowych i popularyzatorskich, m.in. „Kore – O chorych, chorobach i poszukiwaniu duszy medycyny”.

• 2006 / 20 lat

  W Paryżu zmarł Walerian Borowczyk, reżyser filmów fabularnych i animowanych, plastyk, pisarz. Wyreżyserował m.in. „Dzieje grzechu”, „Bestię”, „Heroiny zła”.

• 2002 / 24 lata

  W Warszawie zmarł Arnold Mostowicz, lekarz, dziennikarz, pisarz, redaktor „Szpilek”, w czasie II wojny światowej kronikarz łódzkiego getta, więzień KL Auschwitz i innych niemieckich obozów koncentracyjnych.

   

• 2001 / 25 lat

  Powołano Narodowy Instytut Fryderyka Chopina w Warszawie.

• 1997 / 29 lat

  Zmarł Bohumil Hrabal, autor „Pociągów pod specjalnym nadzorem”, po inwazji wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację objęty przez władze zakazem publikacji.

• 1993 / 33 lata

  W Łowiczu zmarł Roman Artymowski, malarz, grafik, pedagog; w czasie II wojny światowej żołnierz ZWZ-AK.

• 1987 / 39 lat

  Artur Hajzer i Jerzy Kukuczka dokonali pierwszego zimowego wejścia na ośmiotysięcznik Annapurna.

• 1982 / 44 lata

  Przed Sądem Marynarki Wojennej w Gdyni zapadły wyroki w procesie osób oskarżonych o zorganizowanie w pierwszych dniach stanu wojennego strajku w Wyższej Szkole Morskiej. Najwyższy wyrok – 10 lat więzienia – dostała wiceszefowa „Solidarności” w WSM Ewa Kubasiewicz. Wyszła na wolność w lipcu 1983 r. na mocy amnestii.

• 1978 / 48 lat

  Zmarł Adolf Berman, w czasie II wojny światowej działacz Żegoty i dyrektor organizacji, która się opiekowała dziećmi w warszawskim getcie. Ocalił notatki Emanuela Ringelbluma i przekazał na Zachód wiadomości o powstaniu w getcie. Po wojnie był przewodniczącym Centralnego Komitetu Żydów Polskich, a w 1950 r. wyemigrował do Izraela (choć jego brat, Jakub był jedną z najważniejszych osób w otoczeniu Bieruta). Został posłem do Knesetu.

• 1969 / 57 lat

  W Nowym Jorku zmarł płk Adam Koc, jedna z najbardziej wpływowych osób w obozie sanacji - redaktor naczelny „Gazety Polskiej”, szef Obozu Zjednoczenia Narodowego i komendant Związku Legionistów Polskich. We wrześniu 1939 r. organizował ewakuację na Zachód złota Banku Polskiego. 

• 1967 / 59 lat

  Premiera filmu Stanisława Jędryki „Powrót na ziemię”.

• 1966 / 60 lat

  Pierwsze w historii lądowanie statku kosmicznego na Księżycu. Udało się to wystrzelonej przez ZSRR bezzałogowej sondzie Łuna 9.

• 1962 / 64 lata

  Powstało Państwowe Muzeum im. Przypkowskich w Jędrzejowie, prezentujące zbiory astronomiczne i gnomoniczne (zegary i przyrządy do wykreślania zegarów słonecznych)

• 1962 / 64 lata

  Władze PRL zamknęły Klub Krzywego Koła – krytyczny wobec działań władz PRL-u klub dyskusyjny, należeli do niego m.in. Władysław Bartoszewski, Stefan Kisielewski, Leszek Kołakowski, Maria i Stanisław Ossowscy, Karol Modzelewski, Adam Michnik, Jacek Kuroń.

• 1959 / 67 lat

  Do Polski powróciła część skarbów dziedzictwa narodowego, wywiezionych w 1939 r. i zdeponowanych w Kanadzie; wśród nich Szczerbiec – miecz koronacyjny królów polskich.

• 1958 / 68 lat

  W Łodzi urodził się Piotr Sobociński, operator filmowy, nominowany do Oscara za zdjęcia do filmu „Trzy kolory. Czerwony” w reżyserii Krzysztofa Kieślowskiego.

• 1950 / 76 lat

  W Białymstoku powstała Akademia Medyczna.

• 1947 / 79 lat

  Sąd wojskowy w Warszawie ogłosił wyrok w procesie I Zarządu WiN (Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość). Głównym oskarżonym był prezes tej organizacji płk Jan Rzepecki. Skazany na 8 lat więzienia, ale dwa dni później został ułaskawiony przez prezydenta Bolesława Bieruta.

• 1944 / 82 lata

  Przebywający w opactwie Hautecombe we Francji prymas Polski kard. August Hlond został aresztowany przez gestapo, a następnie przewieziony do Paryża; po dwóch miesiącach internowania uwolniły go wojska amerykańskie.

• 1942 / 84 lata

  W Londynie pod przewodnictwem Stanisława Grabskiego reaktywowana została Rada Narodowa – polski parlament emigracyjny.

• 1940 / 86 lat

  W ramach akcji „T4” (mordowania osób niepełnosprawnych) Niemcy rozpoczęli eksterminację pacjentów szpitala psychiatrycznego w Gostyninie.

• 1940 / 86 lat

  We Lwowie zmarł Maksymilian Matakiewicz, inżynier hydrotechnik, profesor i rektor Politechniki Lwowskiej.

• 1928 / 98 lat

  W Warszawie urodził się Andrzej Szczypiorski, prozaik, publicysta; autor powieści „Msza za miasto Arras” oraz dziennika „Z notatnika stanu wojennego”. Wziął udział w Powstaniu Warszawskim, a po jego upadku był więźniem obozu w Sachsenhausen. W początkach PRL-u SB skłoniła go do donoszenia na własnego ojca, ale później związał się z opozycją demokratyczną, a na początku stanu wojennego został internowany.

• 1924 / 102 lata

  W Waszyngtonie zmarł Woodrow Thomas Wilson, w latach 1913–1921 prezydent Stanów Zjednoczonych z ramienia Partii Demokratycznej; w styczniu 1918 r. w orędziu do Kongresu, dotyczącym celów wojennych USA i warunków koniecznych do zawarcia trwałego pokoju na świecie, przedstawił postulat utworzenia niepodległego państwa polskiego.

• 1919 / 107 lat

  W Paryżu podpisano polsko-czechosłowacką ugodę w sprawie Śląska Cieszyńskiego, wytyczono linię demarkacyjną, pozostawiając w granicach Czechosłowacji Zaolzie i Zagłębie Karwińskie.

• 1909 / 117 lat

  W Równem na Wołyniu urodziła się Zofia Terne, piosenkarka, aktorka, artystka kabaretów Qui Pro Quo i Cyrulik Warszawski oraz zespołu artystycznego II Korpusu; po II wojnie światowej związana z polonijnymi teatrami londyńskimi i Sekcją Polską Radia Wolna Europa.

• 1905 / 121 lat

  Strajk szkolny w Kielcach. Uczniowie dwóch gimnazjów (męskiego i żeńskiego) zażądali wprowadzenia lekcji w języku polskim. Po dwóch tygodniach władze rosyjskie się ugięły i częściowo spełniły te postulaty, co jednak nie zakończyło protestu.

• 1899 / 127 lat

  W Krakowie zmarł Juliusz Kossak, malarz, ilustrator; autor wielu obrazów przedstawiających sceny historyczne i batalistyczne, m.in. „Sobieskiego pod Wiedniem”, „Bitwy pod Raszynem”, „Odsieczy smoleńskiej”.

• 1893 / 133 lata

  We Florencji zmarł Teofil Lenartowicz, etnograf, poeta, rzeźbiarz, autor poematów „Bitwa Racławicka” i „Wanda”.

• 1871 / 155 lat

  We Lwowie urodził się Eugeniusz Mikołaj Romer, geograf, twórca nowoczesnej kartografii polskiej.

• 1863 / 163 lata

  W Zabrzegu koło Czechowic urodził się Józef Londzin, ksiądz, działacz narodowy na Śląsku Cieszyńskim, historyk; w latach 1918–1920 przewodniczący Polskiej Rady Narodowej na Śląsku Cieszyńskim, poseł na Sejm, senator; część źródeł jako datę urodzenia Londzina podaje 3 lutego 1862 r.

• 1863 / 163 lata

  Powstanie Styczniowe: zwycięskie starcie wojsk powstańczych z siłami rosyjskimi pod Węgrowem.

• 1857 / 169 lat

  W Londynie zmarł Stanisław Worcell, działacz polityczny, żołnierz Powstania Listopadowego, kawaler krzyża Virtuti Militari, członek Towarzystwa Demokratycznego Polskiego, współzałożyciel Gromad Ludu Polskiego.

• 1845 / 181 lat

  Urodził się Aleksander Puzyrewski, rosyjski wojskowy i autor historycznego opracowania o powstaniu listopadowym (ukazało się też po polsku pt. „Wojna polsko-rosyjska 1831”). W latach 1901-1904 był zastępcą dowódcy Warszawskiego Okręgu Wojskowego i spoczął na warszawskim cmentarzu prawosławnym.

• 1842 / 184 lata

  W Warszawie zmarł Abraham Stern, wynalazca, samouk, konstruktor mechanicznych maszyn liczących, maszyn rolniczych i urządzeń geodezyjnych. 

• 1809 / 217 lat

  Urodził się Feliks Mendelssohn-Bartholdy, kompozytor, autor słynnego „Marszu weselnego”, symfonii i utworów oratoryjnych. To jego zasługą było ponowne odkrycie twórczości Jana Sebastiana Bacha.

• 1735 / 291 lat

  Urodził się Ignacy Krasicki, biskup warmiński i arcybiskup gnieźnieński, poeta, autor Bajek i poematu „Monachomachia”.

• 1468 / 558 lat

  W Moguncji zmarł Johannes Gutenberg, drukarz, wynalazca metalowej czcionki ruchomej i autor zasad składu tekstu.

• 1018 / 1008 lat

  Król Bolesław I Chrobry ożenił się z Odą Miśnieńską, córką margrabiego miśnieńskiego Ekkeharda I.