9 STYCZNIA

• 1915 / 111 lat

  Z inicjatywy publicysty Erazma Piltza w Lozannie powstał Komitet Generalny Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce. Przewodniczył mu Henryk Sienkiewicz, a zaangażowali się też m.in. Ignacy Jan Paderewski, Maria Skłodowska-Curie, Szymon Askenazy, Leopold Kronenberg, Gabriel Narutowicz, Tadeusz Estreicher, Henryk Marconi, Zdzisław Lubomirski, Tadeusz Romer, Ferdynand Radziwiłł, Wojciech Trąmpczyński i Maurycy Zamoyski. Udało się zebrać 20 mln franków szwajcarskich.

   

• 1875 / 151 lat

  Na wystawie w Krakowie został wystawiony obraz Jana Matejki "Zawieszenie dzwonu Zygmunta". Malarz sportretował na nim członków swojej rodziny. Królowej Bonie nadał rysy swojej żony, królewskim dzieciom i członkom dworu - rysy swoich dzieci. Nie zapomniał nawet o namalowaniu swojego wiernego doga. Obraz znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie.

• 2017 / 9 lat

  W Leeds zmarł Zygmunt Bauman, socjolog, filozof, eseista, autor prac o kulturze współczesnej, jeden z czołowych twórców koncepcji postmodernizmu. Laureat wielu prestiżowych nagród, m.in. nagrody im. Theodora W. Adorno. W latach 1945–1953 był funkcjonariuszem Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, zajmując się m.in. zwalczaniem zbrojnego podziemia niepodległościowego oraz komunistyczną propagandą.

• 2015 / 11 lat

  W Warszawie zmarł Józef Oleksy, polityk PZPR i SLD, marszałek Sejmu II kadencji, premier RP w latach 1995–96.

• 1997 / 29 lat

  W Warszawie zmarł Edward Osóbka-Morawski, działacz socjalistyczny; współzałożyciel i wiceprzewodniczący KRN, od 1944 r. przewodniczący PKWN, a następnie premier tzw. Rządu Tymczasowego uznawanego przez ZSRS; w latach 1945–1947 premier Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej.

• 1997 / 29 lat

  W Jerozolimie odbyło się prawykonanie monumentalnego dzieła symfonicznego Krzysztofa Pendereckiego pt. „Siedem bram Jerozolimy”, skomponowanego z okazji 3000-lecia założenia tego miasta.

• 1995 / 31 lat

  Premiera filmu „Spis cudzołożnic” w reżyserii Jerzego Stuhra.

• 1992 / 34 lata

  Pismo „Nature” poinformowało o odkryciu, że poza Układem Słonecznym istnieją planety; odkrywcą był polski naukowiec, prof. Aleksander Wolszczan.

• 1991 / 35 lat

  W Krakowie zdemontowany został pomnik sowieckiego marszałka Iwana Koniewa.

• 1987 / 39 lat

  W wypadku samochodowym pod Wrocławiem zginął Zbigniew Cynkutis, aktor i reżyser teatralny, współpracownik Jerzego Grotowskiego, odtwórca roli „Zawady” w filmie Jerzego Passendorfera „Zamach” (1958).

• 1986 / 40 lat

  W Gdańsku SB aresztowała Bogdana Borusewicza, członka TKK NSZZ „Solidarność”, ukrywającego się od wprowadzenia stanu wojennego.

• 1984 / 42 lata

  W Warszawie urodziła się Weronika Rosati, aktorka; zagrała m.in. w filmach „Pitbull” Patryka Vegi, „Obława” Marcina Krzyształowicza, „Obce ciało” Krzysztofa Zanussiego.

• 1984 / 42 lata

  Premiera filmu „Oko proroka” w reżyserii Pawła Komorowskiego.

• 1982 / 44 lata

  Pierwsze w stanie wojennym spotkanie gen. Wojciecha Jaruzelskiego z prymasem Polski Józefem Glempem.

• 1981 / 45 lat

  W Warszawie zmarł Kazimierz Serocki, kompozytor, pianista, pedagog.

• 1976 / 50 lat

  Episkopat Polski skierował list do Nadzwyczajnej Komisji Sejmowej przygotowującej zmiany w Konstytucji PRL, w którym wyraził zaniepokojenie przygotowywanymi zapisami o kierowniczej roli partii komunistycznej i nienaruszalnej braterskiej więzi z ZSRS.

• 1974 / 52 lata

  Odbył się lot próbny pierwszego i jedynego odrzutowego samolotu rolniczego PZL M-15 Belphegor. Produkcję PZL M-15 zakończono w roku 1981.

• 1973 / 53 lata

  Premiera filmu Andrzeja Wajdy „Wesele”.

• 1972 / 54 lata

  Premiera serialu „Podróż za jeden uśmiech” w reżyserii Stanisława Jędryki.

• 1970 / 56 lat

  W Londynie zmarł Mieczysław Grydzewski, publicysta, krytyk literacki, współzałożyciel i członek redakcji miesięcznika „Skamander”, twórca i redaktor tygodnika „Wiadomości Literackie” (1924–1939); w czasie II wojny światowej wspólnie z Zygmuntem Nowakowskim doprowadził do powstania „Wiadomości Polskich”; w latach 1946–1966 redaktor naczelny londyńskich „Wiadomości”.

• 1970 / 56 lat

  Premiera filmu „Nowy” w reżyserii Jerzego Ziarnika.

• 1966 / 60 lat

  Komunikat Urzędu Rady Ministrów o odmowie wydania paszportu prymasowi Polski kard. Stefanowi Wyszyńskiemu; prymas planował wyjazd do Rzymu na inaugurację obchodów Tysiąclecia Chrztu Polski.

• 1958 / 68 lat

  Odbyło się spotkanie prymasa Stefana Wyszyńskiego z Władysławem Gomułką i Józefem Cyrankiewiczem, dotyczące m.in. sprawy nauki religii w szkołach świeckich, harcerstwa oraz dekretu o obsadzaniu stanowisk kościelnych.

• 1958 / 68 lat

  W Katowicach zmarł Józef Szkolnikowski, trener piłkarski, działacz sportowy, major Wojska Polskiego, żołnierz armii gen. Andersa, działacz PZPN, współzałożyciel „Przeglądu Sportowego”.

• 1956 / 70 lat

  W Mysłowicach urodziła się Lucyna Langer-Kałek (z domu Błotko), lekkoatletka, płotkarka, medalistka Igrzysk Olimpijskich i Mistrzostw Europy.

• 1952 / 74 lata

  W Łodzi urodził się Marek Belka, ekonomista, wicepremier i minister finansów (1997 i 2001–2002); premier RP w latach 2004–2005; w latach 2010–2016 prezes Narodowego Banku Polskiego.

• 1951 / 75 lat

  W Nowym Jorku otwarto gmach ONZ – koncepcję budynku opracował Le Corbusier, a pracami projektowymi kierował amerykański architekt Wallace Harrison.

• 1948 / 78 lat

  We Wrocławiu urodził się Jan Tomaszewski, piłkarz, bramkarz reprezentacji Polski, zdobywca trzeciego miejsca na Mistrzostwach Świata w RFN w 1974 r. i srebrnego medalu na Igrzyskach Olimpijskich w Montrealu w 1976 r.

• 1945 / 81 lat

  W Poznaniu urodziła się Małgorzata Musierowicz, autorka i ilustratorka książek dla dzieci i młodzieży, m.in. „Kwiatu kalafiora” i „Kłamczuchy”.

• 1944 / 82 lata

  W Warszawie przedstawiciele najważniejszych stronnictw politycznych uznających rząd RP w Londynie powołali Radę Jedności Narodowej; jej przewodniczącym został jeden z przywódców PPS-WRN Kazimierz Pużak „Bazyli”.

• 1943 / 83 lata

  Do warszawskiego getta przybył na inspekcję Reichsfuehrer SS Heinrich Himmler, nakazując deportację 8 tys. Żydów i ewakuację niemieckich przedsiębiorstw na Lubelszczyznę.

• 1943 / 83 lata

  We wsi Trzcianka w pow. staszowskim w walce z Niemcami poległ ppor. Władysław Jan Jasiński „Jędruś”; nauczyciel, harcerz, od 1939 r. dowódca organizacji konspiracyjnej Odwet; następnie dowódca oddziału partyzanckiego „Jędrusie”.

• 1942 / 84 lata

  W okolicach Balearów w katastrofie statku zginął Jerzy Różycki, matematyk, kryptolog. Wspólnie z Marianem Rejewskim i Henrykiem Zygalskim w 1933 r. złamał kod niemieckiej maszyny szyfrującej Enigma.

• 1941 / 85 lat

  W Lidzie urodził się Jerzy Derfel, pianista, kompozytor, autor muzyki teatralnej i filmowej.

• 1931 / 95 lat

  W Przystajni koło Częstochowy urodził się Henryk Kluba, reżyser, aktor, producent filmowy, wieloletni rektor łódzkiej szkoły filmowej; autor m.in. filmów „Chudy i inni”, „Słońce wschodzi raz na dzień”, „Pięć i pół bladego Józka”.

• 1928 / 98 lat

  W Warszawie zmarł Antoni Osuchowski, prawnik, działacz narodowy i edukacyjny.

• 1928 / 98 lat

  Odbył się I Zjazd Ligi Ochrony Przyrody.

• 1927 / 99 lat

  Działalność rozpoczęło Ministerstwo Poczt i Telegrafów – pierwszym ministrem został Bogusław Miedziński.

• 1926 / 100 lat

  W Warszawie urodził się Józef Nalberczak, aktor, znany z ról m.in. w „Popiołach” Andrzeja Wajdy, „Co mi zrobisz jak mnie złapiesz” Stanisława Barei.

• 1925 / 101 lat

  We Lwowie urodził się Jerzy Wittlin, pisarz, satyryk, autor popularnej w latach 70. I 80. XX wieku serii „Vademecum”.

• 1920 / 106 lat

  W Żytomierzu urodził się Mieczysław Pawlikowski, aktor, odtwórca m.in. Zagłoby w filmie Jerzego Hoffmana „Pan Wołodyjowski”; w czasie II wojny światowej pilot w Dywizjonach 300 i 301 Polskich Sił Powietrznych w Wielkiej Brytanii.

• 1919 / 107 lat

  W Dziektarzewie urodził się Stanisław Leopold, ps. Rafał, harcerz, dowódca I kompanii batalionu „Parasol”, dowódca akcji „Koppe” w lipcu 1944 r. (próba zamachu na dowódcę SS i policji w Generalnym Gubernatorstwie), poległ w czasie Powstania Warszawskiego.

• 1919 / 107 lat

  Samoloty zdobyte przez powstańców wielkopolskich dokonały nalotu bombowego na niemieckie lotnisko we Frankfurcie nad Odrą.

• 1916 / 110 lat

  I wojna światowa: Ostatnie oddziały alianckie zostały ewakuowane z półwyspu Gallipoli; rozpoczęta w kwietniu 1915 r. bitwa zakończyła się strategicznym zwycięstwem państw centralnych.

• 1907 / 119 lat

  W Kijowie urodził się Feliks Konarski, pseudonim Ref-Ren, pisarz, kierownik artystyczny i literacki teatrów rewiowych. W czasie wojny więzień sowieckich łagrów, następnie w armii gen. Władysława Andersa. Autor słów pieśni „Czerwone maki na Monte Cassino”.

• 1901 / 125 lat

  W Warszawie urodził się Stanisław Dubois, działacz socjalistyczny, uczestnik Powstań Śląskich i wojny polsko-bolszewickiej; przewodniczący Rady Głównej Czerwonego Harcerstwa TUR, członek Rady Naczelnej PPS; rozstrzelany w niemieckim obozie KL Auschwitz w sierpniu 1942 r.; niektóre źródła podają datę 7 stycznia.

• 1894 / 132 lata

  W Warszawie urodził się Henryk Stażewski, malarz, przedstawiciel abstrakcji geometrycznej.

• 1891 / 135 lat

  Urodził się Stanisław Kauzik, prawnik, dyplomata, polityk, współpracownik Władysława Grabskiego, od 1945 przebywał roku na emigracji.

• 1878 / 148 lat

  W Warszawie urodził się Janusz Chmielowski, matematyk, inżynier, taternik, działacz turystyczny; jako pierwszy dokonał zimowego wejścia na Gerlach.

• 1876 / 150 lat

  W Podgórzu (obecnie cz. Krakowa) urodził się Adolf Nowaczyński, pisarz, publicysta, satyryk, działacz polityczny i społeczny; w okresie międzywojennym związany z obozem narodowo-demokratycznym.

• 1869 / 157 lat

  W Warszawie urodził się Władysław Heinrich, psycholog, historyk filozofii, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, twórca pierwszej w Polsce Pracowni Psychologii Doświadczalnej.

• 1850 / 176 lat

  W Kamienicy zmarł Jan Kanty Andrusikiewicz, nauczyciel ludowy, organista, jeden z przywódców antyaustriackiego powstania chochołowskiego w 1846 roku.

• 1831 / 195 lat

  W Opatówku urodził się Agaton Giller, dziennikarz, pisarz, działacz niepodległościowy; członek Komitetu Centralnego Narodowego (1862–1863) i Rządu Narodowego w okresie Powstania Styczniowego.

• 1797 / 229 lat

  We Włoszech powstały Legiony Polskie; umowę z Republiką Lombardii o powołaniu pierwszej po III rozbiorze polskiej formacji wojskowej podpisał gen. Jan Henryk Dąbrowski. 20 stycznia gen. Dąbrowski wydał odezwę zachęcającą do wstępowania do Legionów.

• 1433 / 593 lata

  Król Władysław Jagiełło nadał szlachcie przywilej krakowski, potwierdzający przywilej jedlneński z 1430 r., który ustanawiał zasadę prawną „neminem captivabimus nisi iure victum” (nikogo nie uwięzimy bez wyroku sądowego).