> >

O PORTALU

Portal dzieje.pl to codzienny serwis historyczny, setki artykułów dotyczących przede wszystkim najnowszej historii Polski, a także materiały wideo, filmy dokumentalne, archiwalne fotografie, dokumenty oraz infografiki i mapy.

Więcej

Kalendarz historyczny

9 września

  • Gen. Tadeusz Kutrzeba. Fot. CAW

    Kampania 1939: Armia „Poznań”, dowodzona przez gen. Tadeusza Kutrzebę uderzeniem z rejonu Łęczycy na lewe skrzydło niemieckiej 8. Armii rozpoczęła bitwę nad Bzurą (zwaną też bitwą pod Kutnem).

  • Oskarżeni w procesie brzeskim: Kazimierz Bagiński, Wincenty Witos i Herman Lieberman (stoją od prawej). Fot. NAC

    W nocy z 9 na 10 września na polecenie ministra spraw wewnętrznych gen. Felicjana Sławoja-Składkowskiego, bez nakazu sądowego, aresztowano 19 byłych posłów, przywódców opozycji. Wśród aresztowanych byli m.in. Wincenty Witos, Adam Ciołkosz, Norbert Barlicki, Karol Popiel i Kazimierz Bagiński.

  • Lucjan Kydryński. Fot. PAP/A. Rybczyński

    W Warszawie zmarł Lucjan Kydryński, dziennikarz, konferansjer, autor audycji radiowych i telewizyjnych poświęconych muzyce, a także wielu książek, m.in. „Wierzę piosence”, „Znajomi z płyt”, „Opera na cały rok”, „Marek i Wacek – historia prawdziwa” oraz „Przejazdem przez życie... Kroniki Rodzinne”.

  • W Berlinie otwarto Muzeum Żydowskie, którego gmach zaprojektował Daniel Libeskind.

  • W Moskwie w wyniku potężnej eksplozji w gruzach legł 9-piętrowy budynek przy ul. Gurjanowa; śmierć poniosły 94 osoby. Cztery dni później – 13 września – silny wybuch zburzył 8-piętrowy dom przy Szosie Kaszyrskiej, zginęło 119 osób. W obu wypadkach wykryto ślady materiałów wybuchowych. O dokonanie obu zamachów oskarżono czeczeńskich rebeliantów. Jednak część rosyjskiej opozycji przypisuje je służbom specjalnym Rosji, które w ten sposób miałyby torować drogę na Kreml swojemu przedstawicielowi – Władimirowi Putinowi.

  • Polska Akademia Nauk powołała Radę Języka Polskiego.

  • Poznański Chór Chłopięcy, którym dyryguje Jerzy Kurczewski. 1989 r. Fot. PAP/L. Wawrynkiewicz

    W Puszczykowie zmarł Jerzy Kurczewski, dyrygent, pedagog, kompozytor, muzykolog, założyciel Poznańskiego Chóru Chłopięcego.

  • Utworzono Biebrzański Park Narodowy.

  • Popiersie króla w Komorze Kazimierza Wielkiego w zabytkowej części kopalni soli w Wieliczce. Fot. PAP/L. Muszyński

    Kopalnia Soli „Wieliczka” wpisana została na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

  • Zdzisław Ostatek - współzałożyciel Komitetu Samoobrony Chłopskiej Ziemi Grójeckiej. 1981 r. Fot. PAP/CAF/Z. Matuszewski

    We wsi Zbrosza Duża na Mazowszu powstał Komitet Samoobrony Chłopskiej Ziemi Grójeckiej.

  • W Los Angeles zmarł Jack Warner, producent filmowy, współzałożyciel i prezes Warner Brothers.

  • Polscy biskupi zaapelowali do władz, aby zaniechano wszelkich represji wobec robotników, a także do społeczeństwa, aby przyczyniało się do poprawy trudnej sytuacji ekonomicznej kraju.

  • W Polsce rozpoczęły się manewry wojsk Układu Warszawskiego „Tarcza 76”.

  • Maria Peszek. Fot. PAP/S. Leszczyński

    We Wrocławiu urodziła się Maria Peszek, piosenkarka, aktorka.

  • Władysław Komar. Fot. PAP/CAF/S. Dąbrowiecki

    Na igrzyskach olimpijskich w Monachium Władysław Komar zdobył złoty medal w pchnięciu kula.

  • Premiera serialu telewizyjnego „Przygody psa Cywila” w reżyserii Krzysztofa Szmagiera.

  • Jan Englert, Janusz Morgenstern i Marek Perepeczko na planie serialu "Kolumbowie". Fot. PAP/CAF/W. Niemojewski

    Premiera serialu telewizyjnego „Kolumbowie” w reżyserii Janusza Morgensterna.

  • Pomnik Lotnika w Warszawie. Fot. PAP/R. Guz

    W Warszawie odsłonięto Pomnik Lotnika, zrekonstruowany po zniszczeniach wojennych.

  • W Warszawie zmarł prof. Edward Szturm de Sztrem, statystyk, demograf, w latach 1929–1939 dyrektor Głównego Urzędu Statystycznego; po wojnie wykładowca SGPiS.

  • Leon Niemczyk (L) i Zygmunt Malanowicz (P) w filmie Romana Polańskiego "Nóż w wodzie". Fot. PAP/

    Na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Wenecji „Nóż w wodzie” w reżyserii Romana Polańskiego otrzymał nagrodę Międzynarodowej Federacji Krytyków Filmowych FIPRESCI.

  • W Londynie urodził się Hugh Grant, brytyjski aktor, znany m.in. z filmów „Cztery wesela i pogrzeb”, „Notting Hill” oraz „Rozważna i romantyczna”.

  • Założono Polski Związek Rugby.

  • W Warszawie członkowie podziemia antykomunistycznego zastrzelili Stefana Martykę, lektora i reżysera audycji propagandowych w Polskim Radiu.

  • PKWN zawarł z rządami sowieckiej Ukrainy i Białorusi układy dotyczące ewakuacji obywateli polskich z terytorium USRS i BSRS oraz ewakuacji ludności ukraińskiej i białoruskiej z terytorium Polski.

  • Teren niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz II-Birkenau. Fot. PAP/J. Bednarczyk

    Utworzenie przez Niemców na terenie KL Birkenau tak zwanego obozu rodzinnego Theresienstadt dla Żydów z getta w Terezinie koło Pragi (Protektorat Czech i Moraw).

  • Teren niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego na Majdanku. Fot. PAP/W. Pacewicz

    Z Lublina do obozu na Majdanku Niemcy wywieźli 2 tys. Żydów.

  • Niemcy zakończyli likwidację getta żydowskiego w Beresteczku.

  • Żołnierze niemieccy podczas walk o Warszawę. Wrzesień 1939 r. Fot. NAC

    Kampania polska 1939: Kolejne nieudane natarcie niemieckiej 4. Dywizji Pancernej na Warszawę. W walkach na Woli i Ochocie Niemcy stracili około połowy wozów bojowych.

  • Zbigniew Namysłowski. Fot. PAP/M. Kłoś

    W Warszawie urodził się Zbigniew Namysłowski, jeden z najbardziej znanych polskich jazzmanów; multiinstrumentalista – z wykształcenia wiolonczelista, z wyboru puzonista, saksofonista altowy i sopranowy, flecista, a także kompozytor i aranżer.

  • Józef Czechowicz. Fot. NAC

    W Lublinie w czasie bombardowania miasta przez Niemców zginął Józef Czechowicz, poeta.

  • Kampania polska: wojska niemieckie zajęły Poznań; dotarły też do środkowej Wisły i Sanu.

  • Podpisanie polsko-francuskiej umowy o formowaniu polskich jednostek wojskowych na terenie Francji.

  • W Tel Awiwie urodził się Chaim Topol, izraelski aktor, słynny Tewje Mleczarz z filmowej wersji musicalu „Skrzypek na dachu”.

  • W Katowicach urodził się Waldemar Świerzy, grafik, artysta plakatu.

  • Ukazał się pierwszy numer ogólnopolskiego tygodnika katolickiego „Gość Niedzielny”.

  • W Białymstoku urodził się Witold Lesiewicz, reżyser, scenarzysta; autor filmów „Kwiecień”, „Bolesław Śmiały” oraz serialu „Doktor Murek”.

  • W Warszawie urodził się Edward Szymański, poeta, prozaik i dziennikarz związany z warszawską Wolą, działacz PPS; zamordowany w niemieckim obozie KL Auschwitz w 1943 r.

  • W Mogilnie urodził się Kurt Lewin, niemiecki psycholog społeczny, pochodzenia żydowskiego, twórca teorii pola; wykładowca uniwersytetu w Berlinie; w 1932 r. wyemigrował do USA.

  • W Szwajcarii zawarto Konwencję o ochronie dzieł literackich i artystycznych; była to pierwsza międzynarodowa umowa dot. ochrony praw autorskich.

  • Do Unii przyjęta została Kalifornia jako 31 stan.

  • W Jasnej Polanie niedaleko Tuły urodził się Lew Tołstoj, powieściopisarz, autor dramatów, myśliciel.

  • Pod Podhajcami hetman polny koronny Feliks Potocki pokonał wojska tatarskie.

  • Molier. Źródło: CBN Polona

    W Paryżu odbyła się premiera komedii Moliera „Skąpiec”. W tytułowej roli wystąpił sam autor.

  • Królowa Anna Jagielonka. Źródło: BN Polona

    W Warszawie zmarła królowa Anna Jagiellonka, żona Stefana Batorego, ostatnia przedstawicielka dynastii Jagiellonów.

  • W Paryżu urodził się Armand Jean Richelieu, książę, kardynał, francuski mąż stanu; pierwszy minister Francji w latach 1624–1642.

  • W Brukseli zmarł Pieter Bruegel (starszy), niderlandzki malarz, rysownik.

  • Władysław Jagiełło - cykl Jana Matejki „Poczet królów i książąt polskich”. Fot. PAP/Reprodukcja

    Król Władysław Jagiełło w Wolborzu koło Piotrkowa Trybunalskiego wydał odezwę skierowaną do duchowieństwa, rycerstwa i innych władców, zawierającą 29 artykułów z zarzutami wobec działalności zakonu krzyżackiego.