19 WRZEśNIA

• 1946 / 80 lat

  Winston Churchill w przemówieniu wygłoszonym na Uniwersytecie w Zurychu wezwał do zjednoczenia Europy: „Gdyby nie to, że wielka Republika za oceanem zrozumiała, że ruina lub niewola Europy wiąże się ści­śle również z jej losem, i wyciągnęła rękę z pomocą i radą – gdyby nie to – Wieki Ciemnoty powróciłyby na nowo z całym ich okrucieństwem i uciskiem. (...) Musimy zbudować coś w rodzaju Państw Zjednoczonych Europy. Tylko w ten sposób setki milionów ludzi, którzy się mozolą, będzie mogło odzyskać prostą radość i nadzieję, które czynią życie wartym życia. (...) Pierwszym krokiem do odbudowy rodziny państw europejskich musi być współpraca po­między Francją a Niemcami. Nie jest możliwa odbudowa Europy bez wielkiej intelektualnie Francji i bez wiel­kich intelektualnie Niemiec”.

• 2022 / 4 lata

  W Łodzi zmarł Piotr Marczewski, kompozytor, pianista, dyrygent, autor muzyki rozrywkowej, teatralnej, telewizyjnej i filmowej do takich obrazów jak „Znachor”, „Daleko od szosy”, „Kariera Nikodema Dyzmy”, „Między ustami a brzegiem pucharu”, „Trędowata” i „Przygody Kota Filemona”.

• 2019 / 7 lat

  W Warszawie zmarł ks. Hubert Czuma SJ, katecheta i działacz opozycyjny, duszpasterz radomskiej NSZZ „Solidarność”.

• 2015 / 11 lat

  W Gdyni zmarł reżyser filmowy Marcin Wrona, twórca m.in. filmu „Chrzest”.

• 2014 / 12 lat

  Premiera filmu „Miasto 44” w reżyserii Jana Komasy.

• 2003 / 23 lata

  Premiera filmu „Stara baśń. Kiedy Słońce było bogiem” w reżyserii Jerzego Hoffmana.

• 2001 / 25 lat

  Zmarł Eligiusz Lasota, dziennikarz, redaktor naczelny tygodnika „Po prostu” w latach 1953–1957.

• 1996 / 30 lat

  W Warszawie zmarł Czesław Petelski, reżyser, scenarzysta; wspólnie z żoną Ewą Petelską autor filmów „Kamienne tablice”, „Bołdyn”, „Urodziny młodego warszawiaka”, „Kopernik”, „Jarzębina czerwona”, „Drewniany różaniec”, „Ogniomistrz Kaleń” i „Kamienne niebo”.

• 1993 / 33 lata

  W Polsce odbyły się wybory parlamentarne. Wyniki wyborów do Sejmu: SLD 20,41 proc., PSL 15,4 proc., UD 10,59 proc., UP 7,28 proc., KPN 5,77 proc., BBWR 5,41 proc. W Senacie SLD zdobył 37 miejsc, PSL 36, NSZZ „Solidarność” 9, UD 4, UP 2, BBWR 2, KLD i PC po jednym miejscu; po cztery mandaty senatorskie uzyskali kandydaci innych komitetów oraz kandydaci niezależni. Frekwencja w wyborach wyniosła 52,08 proc.

• 1989 / 37 lat

  W Warszawie podpisano umowy między Polską a Wspólnotami Europejskimi w sprawie handlu oraz współpracy gospodarczej.

• 1988 / 38 lat

  Dymisja rządu Zbigniewa Messnera.

• 1987 / 39 lat

  W Warszawie zmarł Wiktor Sadecki, aktor, związany m.in. z Teatrem im. Juliusza Słowackiego w Krakowie oraz Starym Teatrem; wystąpił w filmach „Wodzirej”, „Lata dwudzieste… lata trzydzieste…”, a także w serialach „Janosik”, „Królowa Bona” i „Chłopi”.

• 1980 / 46 lat

  Premiera filmu „Constans” w reżyserii Krzysztofa Zanussiego.

• 1980 / 46 lat

  Premiera filmu „Spokój” w reżyserii Krzysztofa Kieślowskiego.

• 1975 / 51 lat

  BBC wyemitowała pierwszy odcinek serialu „Hotel Zacisze”.

• 1971 / 55 lat

  W Warszawie urodził się Tomasz Gudzowaty, fotograf, wielokrotny laureat międzynarodowych nagród World Press Photo.

• 1968 / 58 lat

  W Częstochowie urodził się Paweł Łukaszewski, kompozytor, organizator życia muzycznego.

• 1966 / 60 lat

  Premiera filmu „Piekło i niebo” w reżyserii Stanisława Różewicza.

• 1965 / 61 lat

  W Poznaniu odsłonięto Pomnik Powstańców Wielkopolskich.

• 1953 / 73 lata

  W Bydgoszczy urodziła się Grażyna Szapołowska, aktorka, przez wiele lat związana z Teatrem Narodowym w Warszawie; znana z ról w filmach „Lata dwudzieste … lata trzydzieste”, „Krótki film o miłości”, „Kroniki domowe”, „Pan Tadeusz”.

• 1948 / 78 lat

  W byłym majątku Potulickich w Oborach pod Warszawą otwarty został Dom Pracy Twórczej.

• 1948 / 78 lat

  W Cowes w Anglii urodził się Jeremy Irons, aktor, zdobywca Oscara za rolę w filmie "Druga prawda".

• 1947 / 79 lat

  W Warszawie urodził się Janusz Zaorski, reżyser, scenarzysta, producent filmowy; w latach 1991–1993 prezes Komitetu do spraw Radia i Telewizji; twórca filmów „Matka Królów”, „Jezioro Bodeńskie”, „Piłkarski poker”.

• 1947 / 79 lat

  W Poznaniu urodziła się Urszula Sipińska, piosenkarka, kompozytorka; wykonawczyni piosenek „Są takie dni w tygodniu”, „Weselne dzieci” i „Cudownych rodziców mam”.

• 1943 / 83 lata

  W Ak-Bułak na terenie Kazachstanu urodził się Janusz Kondratiuk, reżyser, autor m.in. filmu „Dziewczyny do wzięcia”.

• 1943 / 83 lata

  W nocy z 19 na 20 września z oflagu w Doessel koło Warburga, podziemnym tunelem, uciekło 47 polskich żołnierzy; 37 z nich zostało przez Niemców schwytanych i zamordowanych.

• 1941 / 85 lat

  II wojna światowa: Wojska niemieckie wkroczyły do Kijowa.

• 1940 / 86 lat

  W czasie wielkiej obławy w Warszawie Niemcy aresztowali ponad 2 tys. mężczyzn. Wśród nich znalazł się rotmistrz Witold Pilecki, który dobrowolnie dał się zatrzymać, aby dotrzeć do KL Auschwitz w celu zebrania informacji na temat obozu i utworzenia w nim organizacji konspiracyjnej.

• 1939 / 87 lat

  Kampania wrześniowa - wojna obronna 1939 r. Padła Kępa Oksywska. Dowódca Lądowej Obrony Wybrzeża płk Stanisław Dąbek popełnił samobójstwo.

• 1939 / 87 lat

  Armia Czerwona zajęła przejściowo Wilno; w październiku miasto wraz z okręgiem zostało przekazane przez władze sowieckie Litwie.

• 1939 / 87 lat

  II wojna światowa: Triumfalny wjazd Adolfa Hitlera do Gdańska.

• 1939 / 87 lat

  Kampania wrześniowa - wojna obronna 1939 r. W wyniku ran odniesionych w bitwie nad Bzurą zmarł gen. Stanisław Grzmot-Skotnicki, dowódca Grupy Operacyjnej „Czersk”.

• 1939 / 87 lat

  Kampania wrześniowa - wojna obronna 1939 r. Zwycięska szarża 14. Pułku Ułanów Jazłowieckich pod Wólką Węglową; była to jedna z ostatnich wielkich szarż w historii kawalerii.

• 1938 / 88 lat

  W Warszawie urodził się Zygmunt Krauze, kompozytor, pianista.

• 1935 / 91 lat

  W Kałudze zmarł Konstanty Ciołkowski, rosyjski wynalazca, uczony, prowadzący badania m.in. w dziedzinie aerodynamiki; syn polskiego zesłańca.

• 1934 / 92 lata

  Premiera filmu „Czy Lucyna to dziewczyna?” w reżyserii Juliusza Gardana.

• 1931 / 95 lat

  W Budapeszcie urodziła się Marta Meszaros, reżyser, scenarzystka.

• 1931 / 95 lat

  Premiera filmu „Dziesięciu z Pawiaka” w reżyserii Ryszarda Ordyńskiego.

• 1930 / 96 lat

  Urodziła się Hanna Świda-Ziemba, wybitna socjolożka, autorka takich prac jak „Urwany lot. Pokolenie inteligenckiej młodzieży powojennej…”, „Człowiek wewnętrznie zniewolony…”, „Młodzież PRL. Portrety pokoleń…”. W stanie wojennym związała się z opozycją i była krótko internowana. 

   

• 1921 / 105 lat

  Urodził się Emanuel Halicz, historyk – znawca dziejów powstania styczniowego i autor monografii „Geneza Księstwa Warszawskiego”. W 1968 r. na tle kampanii antysemickiej wyrzucony z Wojskowej Akademii Politycznej, gdzie był kierownikiem Katedry Historii Polski. Na emigracji wykładał na Uniwersytecie w Kopenhadze i współpracował z założonymi przez Jerzego Giedroycia „Zeszytami Historycznymi”

   

• 1904 / 122 lata

  W Leszczynach, obecnie dzielnica Bielsko-Białej, urodził się Paweł Finder, działacz komunistyczny, członek KPP; sekretarz KC PPR w latach 1942–1943; aresztowany i rozstrzelany przez Niemców w lipcu 1944 r.

• 1899 / 127 lat

  Dekret prezydenta Francji ułaskawiający Alfreda Dreyfusa, francuskiego oficera pochodzenia żydowskiego, który w 1894 r. w oparciu o spreparowane dowody niesłusznie został skazany za zdradę państwa (przekazanie niemieckiej ambasadzie w Paryżu francuskich tajemnic wojskowych) i zesłany na Wyspę Diabelską w Gujanie; w 1906 r. Dreyfus został zrehabilitowany.

• 1897 / 129 lat

  W Pawłowie koło Lwowa zmarł Kornel Ujejski, poeta.

• 1893 / 133 lata

  Nowa Zelandia jako pierwszy kraj na świecie przyznała kobietom prawa wyborcze.

• 1892 / 134 lata

  W Kursku urodził się Jan Piekałkiewicz, ekonomista, działacz Stronnictwa Ludowego; od 1942 r. Delegat Rządu RP na Kraj; aresztowany i zamordowany przez Niemców w 1943 r.

• 1870 / 156 lat

  Wojska niemieckie rozpoczęły oblężenie Paryża.

• 1863 / 163 lata

  Powstanie Styczniowe: w Warszawie przeprowadzono nieudany zamach na carskiego namiestnika Królestwa Polskiego gen. Fiodora Berga.

• 1797 / 229 lat

  W Grodnie urodził się January Suchodolski, malarz, oficer, uczestnik Powstania Listopadowego.

• 1657 / 369 lat

  W Welawie zwarty został układ pomiędzy Rzeczpospolitą a elektorem brandenburskim Fryderykiem Wilhelmem, zwalniający go od polskiej zwierzchności lennej.

• 1620 / 406 lat

  Pod Cecorą wojska polskie, dowodzone przez hetmana Stanisława Żółkiewskiego, poniosły klęskę w bitwie z Turkami.

• 1551 / 475 lat

  W Fontainebleau urodził się Henryk de Valoise (Henryk Walezy), pierwszy elekcyjny król polski, od 1574 r. król Francji jako Henryk III.

• 1410 / 616 lat

  Wielka wojna z zakonem krzyżackim: wojska Polski i Litwy zakończyły nieudane oblężenie Malborka.