26 PAźDZIERNIKA

• 1916 / 110 lat

  Urodził się Emil Mentel, w czasie II wojny światowej żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, uczestnik walk o Tobruk, Monte Cassino, Ankonę i Bolonię. Doszedł do stopnia majora, a przez prezydenta Andrzeja Dudę został mianowany w 2018 r. generałem. Zmarł kilka miesięcy później w Sacramento w wieku 102 lat.

• 1906 / 120 lat

  W Łowkowicach na Górnym Śląsku zmarł ksiądz Jan Dzierżon. Nazywany jest „ojcem współczesnego pszczelarstwa” (w uznaniu jego zasług Uniwersytet Monachijski nadał mu doktorat honoris causa). Prowadząc badania nad życiem pszczół odkrył zjawisko dzieworództwa. Sprzeciwił się ogłoszonemu na I Soborze Watykańskim dogmatowi o nieomylności papieża, za co został ukarany ekskomuniką. 

• 1866 / 160 lat

  W Zbarażu urodził się Ignacy Daszyński, jeden z ojców polskiej niepodległości, czołowa postać obozu socjalistycznego; premier Tymczasowego Rządu powołanego w Lublinie w listopadzie 1918 r.; wicemarszałek i marszałek Sejmu w okresie II RP.

• 2022 / 4 lata

  W wieku 98 lat zmarł Marian Markiewicz, w czasie wojny żołnierz Armii Krajowej, w 1944 r. brał udział w wyzwoleniu Wilna (Operacja Ostra Brama). W latach 1947-1955 był więziony, w 1980 r. organizował struktury „Solidarności” w Głubczycach.

• 2001 / 25 lat

  W Drobinie na Mazowszu uprowadzono Krzysztofa Olewnika, którego następnie zamordowano; porwanie i zabójstwo stało się jedną z najgłośniejszych spraw kryminalnych w Polsce.

• 1993 / 33 lata

  Prezydent Lech Wałęsa powołał rząd Waldemara Pawlaka.

• 1991 / 35 lat

  Podpisano układ o wycofaniu wojsk rosyjskich z Polski do końca 1993 r.

• 1990 / 36 lat

  W Warszawie zmarła Barbara Ludwiżanka, aktorka, związana z Teatrem Polskim w Warszawie oraz Teatrem Współczesnym; wystąpiła m.in. w filmach „Godzina pąsowej róży”, „Sublokator”, „Kłopotliwy gość”, a także w serialach „Chłopi” oraz „Noce i dnie”.

• 1983 / 43 lata

  W Berkeley zmarł Alfred Tarski, urodzony w Warszawie matematyk, filozof, jeden z najwybitniejszych logików, twórca semantycznej definicji prawdy, profesor Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley. Jest współtwórcą tzw. paradoksu Banacha-Tarskiego, definicji prawdy i teorii modeli.

• 1982 / 44 lata

  Stan wojenny: Sejm uchwalił ustawę o osobach uchylających się od pracy.

• 1981 / 45 lat

  Początek strajku okupacyjnego w Wyższej Szkole Inżynieryjnej w Radomiu.

• 1971 / 55 lat

  Podpisanie umowy licencyjnej z koncernem motoryzacyjnym FIAT na produkcję w Polsce fiata 126p.

• 1969 / 57 lat

  Zmarł Stefan Bagiński, lekarz histolog, pionier badań histochemicznych w Polsce, autor licznych prac naukowych w tym „Zarysu embriologii człowieka”.

• 1964 / 62 lata

  W Warszawie rozpoczął się proces Melchiora Wańkowicza, oskarżonego o przekazywanie za granicę „fałszywych informacji, oczerniających stosunki w Polsce”.

• 1958 / 68 lat

  W Oblęgorku otwarto Muzeum Henryka Sienkiewicza.

• 1956 / 70 lat

  Prymas kardynał Stefan Wyszyński został zwolniony z internowania w Komańczy.

• 1953 / 73 lata

  W Wałbrzychu urodził się Krzesimir Dębski, kompozytor, aranżer, dyrygent, skrzypek, lider jazzowego zespołu String Connection. Autor utworów symfonicznych, kameralnych i religijnych, twórca muzyki filmowej: „Ogniem i mieczem”, „W pustyni i w puszczy”, „Szwadron”, „Szatan z VII klasy” oraz piosenek: „Diamentowy kolczyk”, „Dumka na dwa serca”, „Będzie tak, jak jest”.

• 1952 / 74 lata

  Odbyły się wybory do Sejmu PRL I kadencji. Wszystkie mandaty poselskie zdobył Front Narodowy, zdominowany przez PZPR.

• 1951 / 75 lat

  Korekta granicy pomiędzy ZSRR i Polską. W zamian za część Bieszczad (m.in. Ustrzyki Dolne) Polska oddała część powiatu Hrubieszowskiego (m.in. Bełz). Mieszkańców przesiedlono.

• 1947 / 79 lat

  W Toruniu otwarto trzynastą odbudowaną po wojnie radiostację i rozgłośnię Polskiego Radia.

• 1945 / 81 lat

  Powołana została Polska Agencja Prasowa.

• 1945 / 81 lat

  Dekret KRN o przejściu wszystkich gruntów w granicach Warszawy na rzecz gminy miasta stołecznego – tzw. dekret Bieruta.

• 1941 / 85 lat

  Do okupowanej Polski z Budapesztu potajemnie przedostał się marszałek Edward Śmigły-Rydz; zamieszkał w Warszawie. Zmarł na atak serca 2 grudnia 1941 r., pochowany został na Cywilnym Cmentarzu na Powązkach pod nazwiskiem Adama Zawiszy.

• 1940 / 86 lat

  W Paryżu zmarła Olga Boznańska, jedna z najbardziej cenionych polskich malarek, przedstawicielka impresjonizmu, wybitna artystka okresu Młodej Polski. Jej najsławniejszym obrazem jest portret „Dziewczynka z chryzantemami” z 1894 r. Została odznaczona francuską Legią Honorową i orderem Polonia Restituta.

• 1939 / 87 lat

  Hans Frank podpisał proklamację o utworzeniu „Generalnego Gubernatorstwa dla okupowanych polskich obszarów”.

• 1938 / 88 lat

  Początek tzw. Polenaktion. Władze Niemiec deportowały 17 tys. polskich Żydów, ale władze Polski nie chciały ich przyjąć, więc większość z nich koczowała na granicznych stacjach – najwięcej w Zbąszyniu.

• 1937 / 89 lat

  W Batorowie koło Poznania zmarł Józef Dowbor-Muśnicki; gen. armii rosyjskiej, po 1918 r. generał Wojska Polskiego; organizator i dowódca I Korpusu Polskiego w Rosji (1917–1918); w czasie Powstania Wielkopolskiego naczelny dowódca Armii Wielkopolskiej.

• 1931 / 95 lat

  W Warszawie rozpoczął się tzw. proces brzeski; na ławie oskarżonych zasiedli przywódcy antysanacyjnej opozycji, oskarżeni o przygotowywanie zamachu stanu.

• 1929 / 97 lat

  W Warszawie urodziła się Wanda Chotomska, pisarka, autorka wierszy, opowiadań, widowisk teatralnych i słuchowisk radiowych dla dzieci. Napisała ponad 200 książek dla dzieci i młodzieży.

• 1927 / 99 lat

  Z Rapperswilu wraz ze zbiorami tamtejszego Muzeum Narodowego Polskiego sprowadzono do Polski urnę z sercem Tadeusza Kościuszki, a także bezcenne polskie dzieła sztuki, książki, manuskrypty, które w większości zostały zniszczone podczas Powstania Warszawskiego.

• 1917 / 109 lat

  Urodził się Stanisław Harasymowicz – żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, cichociemny i powstaniec warszawski. Poległ w walkach na Muranowie

• 1906 / 120 lat

  Niemiecka policja aresztowała Friedricha Voigta - drobnego oszusta, który stał się sławny jako „kapitan z Köpenick”. 10 dni wcześniej podszywając się pod oficera podporządkował sobie oddział żołnierzy, a następnie na ich czele aresztował burmistrza miasta Köpenick i zarekwirował pieniądze przechowywane w kasie ratusza.

• 1901 / 125 lat

  Urodził się Herman Auerbach, jeden z czołowych przedstawicieli lwowskiej szkoły matematycznej, profesor analizy funkcjonalnej na tamtejszym uniwersytecie. W sierpniu 1942 r., aby uniknąć deportacji do obozu zagłady w Bełżcu, popełnił samobójstwo.

• 1899 / 127 lat

  Urodziła się Irena Dubiska, skrzypaczka i pedagog. W okresie międzywojennym koncertowała głównie za granicą. W 1930 roku utworzyła Kwartet Polski, w którym grała z Wandą Wiłkomirską, Kazimierzem Wiłkomirskim i Mieczysławem Szaleskim. Była pierwszą wykonawczynią utworów skrzypcowych Karola Szymanowskiego. Od 2003 roku dla uczczenia pamięci skrzypaczki odbywa się Ogólnopolski Konkurs Skrzypcowy im. Ireny Dubiskiej.

• 1883 / 143 lata

  Na Politechnice w Rydze powstała polska korporacja akademicka „Welecja”.

• 1872 / 154 lata

  We Lwowie urodził się Wacław Sobieski, historyk, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego.

• 1780 / 246 lat

  Zmarł Łukasz Smuglewicz, nadworny malarz króla Augusta III Sasa, twórca portretów rodziny królewskiej.

• 1775 / 251 lat

  Urodził się gen. Maurycy Hauke, uczestnik wojny z Rosją w 1792 r., Powstania Kościuszkowskiego, oficer Legionów Polskich; generał wojsk Księstwa Warszawskiego; w kampanii 1813 r. dowodził obroną Twierdzy Zamość; od 1815 r. w armii Królestwa Polskiego, m.in. zastępca ministra wojny, senator; zaufany współpracownik wielkiego księcia Konstantego; zastrzelony w noc listopadową przez powstańców, bo ich przedsięwzięcie nazwał głupotą.

• 1768 / 258 lat

  W Radzyniu Podlaskim urodził się Eustachy Sanguszko, ziemianin, poseł na Sejm Czteroletni; brał udział w wojnie z Rosją w 1792 r., odznaczony za bitwę pod Zieleńcami jednym z pierwszych krzyży Virtuti Militari; uczestnik Powstania Kościuszkowskiego i wyprawy na Moskwę w 1812 r. 

• 1497 / 529 lat

  Pod Koźminem (obecnie Ukraina) wycofujące się z Mołdawii wojska Jana I Olbrachta zostały rozbite przez hospodara mołdawskiego (lennika Polski) Stefana Wielkiego. To do tej bitwy odnosi się powiedzenie "za króla Olbrachta wyginęła szlachta".