14 MAJA

• 1926 / 100 lat

  Wobec zamachu stanu dokonanego przez Józefa Piłsudskiego prezydent RP Stanisław Wojciechowski przekazał władzę marszałkowi Sejmu Maciejowi Ratajowi.

• 1920 / 106 lat

  W Warszawie założono Związek Literatów Polskich; pierwszym prezesem został jego inicjator Stefan Żeromski.

• 2010 / 16 lat

  Na południu Polski rozpoczęły się ulewne deszcze, które zapoczątkowały największą od 160 lat powódź na Wiśle i jej dopływach. W jej wyniku zginęło 25 osób, straty materialne według szacunków MSWiA wyniosły ponad 10 mld złotych.

• 2008 / 18 lat

  Zmarł Roman Wapiński, historyk, wieloletni wykładowca Uniwersytetu Gdańskiego, autor biografii Władysława Sikorskiego, Ignacego Paderewskiego i Romana Dmowskiego, a także książek „Narodowa Demokracja 1893–1939”, „Świadomość polityczna w II Rzeczypospolitej” i „Pokolenia II Rzeczypospolitej”.

• 2005 / 21 lat

  W Warszawie odsłonięto pomnik generała Charles’a de Gaulle’a.

• 1984 / 42 lata

  Premiera filmu „Seksmisja” w reżyserii Juliusza Machulskiego.

• 1983 / 43 lata

  Stan wojenny: w Warszawie zmarł Grzegorz Przemyk, 19-letni uczeń Liceum Ogólnokształcącego im. Andrzeja Frycza-Modrzewskiego, zatrzymany 12 maja 1983 r. przez funkcjonariuszy MO na pl. Zamkowym w Warszawie i bestialsko pobity w komisariacie przy ul. Jezuickiej; jego śmierć była jedną z najgłośniejszych zbrodni aparatu bezpieczeństwa PRL.

• 1973 / 53 lata

  W Siedlcach zmarł Bohdan Arct, pilot myśliwski; w czasie II wojny światowej w Polskich Siłach Powietrznych w Wielkiej Brytanii, m.in. dowódca eskadry „B” w Dywizjonie 303; autor wielu publikacji historycznych i wspomnień; część źródeł jako datę śmierci Bohdana Arcta podaje 11 maja 1973 r.

• 1958 / 68 lat

  W Brzeźnie Wielkim urodził się Andrzej Grubba, zdobywca 15 medali mistrzostw świata i Europy; zwycięzca turnieju Europa TOP 12 w 1985 r., zdobywca Pucharu Świata w 1988 r. i dwukrotny finalista tych rozgrywek. 

• 1957 / 69 lat

  W Warszawie rozpoczęło się IX plenum KC PZPR, na którym Władysław Gomułka wystąpił przeciwko tzw. rewizjonistom, czyli działaczom partyjnym popierającym kontynuowanie i rozszerzanie demokratyzacji zapoczątkowanej w październiku 1956 r.

• 1955 / 71 lat

  W Warszawie przywódcy ZSRR, Polski, Albanii, Bułgarii, Czechosłowacji. NRD, Rumunii i Węgier podpisali sojusz polityczno-wojskowy, określany jako Układ Warszawski. Państwa wchodzące w jego skład były całkowicie podporządkowane Związkowi Radzieckiemu, zarówno pod względem politycznym, jak i militarnym.

• 1954 / 72 lata

  W Hadze zawarto konwencję dotyczącą ochrony dóbr kulturalnych w czasie konfliktów zbrojnych.

• 1948 / 78 lat

  Proklamowano państwo Izrael. Polska uznała rząd tymczasowy Dawida Ben Guriona.

• 1947 / 79 lat

  Rozpoczął działalność Wojskowy Sąd Grupy Operacyjnej „Wisła”, który do połowy września 1947 r. rozpatrzył 285 spraw. W większości dotyczyły one osób cywilnych, spośród których 173 skazano na karę śmierci, a 58 na kary dożywotniego więzienia.

• 1944 / 82 lata

  Sowieccy partyzanci zaatakowali wieś Kamień Stołpecki niedaleko Mińska, w którym stacjonował oddział Armii Krajowej. Pomimo liczebnej przewagi przeciwnika AK-owcom udało się odeprzeć atak. Zginęło 20 partyzantów polskich i prawdopodobnie kilka razy więcej sowieckich.

• 1943 / 83 lata

  W Sielcach nad Oką rozpoczęto formowanie 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki.

• 1942 / 84 lata

  W Warszawie zmarł prof. Kazimierz Chodynicki, historyk, redaktor naczelny „Ateneum Wileńskiego”, wykładowca Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie i Uniwersytetu Poznańskiego. W czasie II wojny światowej prowadził zajęcia na tajnych uczelniach.

• 1940 / 86 lat

  U wybrzeżu Norwegii trafiony niemieckimi bombami zatonął MS Chrobry, polski transatlantyk, przebudowany po wybuchu wojny na transportowiec.

• 1940 / 86 lat

  Urodziła się Marta Lipińska, aktorka przez wiele lat związana z Teatrem Współczesnym w Warszawie. Grała też w filmach (m.in. w „Lalce”, i „Nad Niemnem”, serialu „Ranczo” oraz w słuchowisku radiowym „Kocham Pana Panie Sułku”.

• 1939 / 87 lat

  Początek wizyty polskiej delegacji wojskowej w Paryżu na czele z ministrem spraw wojskowych gen. Tadeuszem Kasprzyckim; rozmowy przyniosły sprecyzowanie francuskich zobowiązań sojuszniczych wobec Polski.

• 1938 / 88 lat

  W Warszawie urodziła się Elżbieta Czyżewska, aktorka, wystąpiła m.in. w filmach „Mąż swojej żony”, „Zaduszki”, „Gdzie jest generał”, „Godzina pąsowej róży”, „Milczenie”, „Żona dla Australijczyka”, „Giuseppe w Warszawie”, „Rysopis”, „Niekochana”, „Małżeństwo z rozsądku” i „Wszystko na sprzedaż”.

• 1930 / 96 lat

  W Krakowie zmarł Władysław Orkan, poeta, pisarz, publicysta; oficer Legionów Polskich.

• 1930 / 96 lat

  W Katowicach urodziła się Barbara Horawianka, aktorka, wystąpiła m.in. w filmach „Drewniany różaniec”, „Kochankowie z Marony”, „Samotność we dwoje”, „Jezioro osobliwości”, „Pensja pani Latter”, a także w serialach „Daleko od szosy” i „Modrzejewska”.

• 1928 / 98 lat

  W Nowym Sączu urodził się Władysław Hasior, rzeźbiarz, malarz, scenograf.

• 1922 / 104 lata

  Reprezentacja Polski w piłce nożnej rozegrała pierwszy w historii mecz przed własną publicznością, przegrywając na Stadionie Cracovii z Węgrami 0:3.

• 1921 / 105 lat

  W Postawach koło Wilna urodził się Stanisław Jasiukiewicz, aktor, żołnierz Armii Krajowej; wystąpił m.in. w filmach „Wolne miasto”, „Lunatycy”, „Krzyżacy”, „Matka Joanna od Aniołów”, „Hrabina Cosel”, „W pustyni i w puszczy”, „Potop”, a także w serialu „Czterej pancerni i pies”.

• 1920 / 106 lat

  Wojna polsko-bolszewicka: Front Zachodni pod dowództwem Michaiła Tuchaczewskiego rozpoczął sowiecką ofensywę na Białorusi.

• 1919 / 107 lat

  Wojna polsko-ukraińska: początek ofensywy wojsk polskich dowodzonych przez gen. Józefa Hallera w Galicji Wschodniej.

• 1906 / 120 lat

  Członek Organizacji Bojowej PPS Baruch Szulman dokonał w Warszawie udanego zamachu bombowego na podkomisarza policji rosyjskiej Konstantinowa. Podczas ucieczki z miejsca zdarzenia został zastrzelony. Aby nie dopuścić do manifestacji patriotycznej na pogrzebie, policja wykradła jego ciało, a następnie zniszczyła pomnik ustawiony na jego grobie. W okresie międzywojennym Szulman był symbolem wspólnej walki Polaków i Żydów z zaborcą.

• 1900 / 126 lat

  W Warszawie urodził się Alfred Lampe, przed II wojną światową jeden z czołowych działaczy Komunistycznej Partii Polski. Nie zginął jak większość z nich w czasie stalinowskiej czystki, bo siedział w polskim więzieniu. W 1943 r. razem z Wandą Wasilewską i Zygmuntem Berlingiem zakładał w ZSRR Związek Patriotów Polskich oraz dywizję kościuszkowską, zmarł z powodu zawału serca w grudniu 1943.

• 1867 / 159 lat

  W Krasiczynie urodził się książę Adam Stefan Sapieha, arcybiskup metropolita krakowski, kardynał.

• 1809 / 217 lat

  Wojska Księstwa Warszawskiego wyzwoliły kontrolowany przez Austriaków Lublin.

• 1796 / 230 lat

  Brytyjski lekarz Edward Jenner zaszczepił 8-letniego chłopca wirusami ospy krowianki, uzyskując dzięki temu po raz pierwszy odporność biorcy na wirusy ospy czarnej. Było to pierwsze nowoczesne i skuteczne szczepienie, które zastąpiło wcześniejsze wariolizacje.

• 1792 / 234 lata

  W Targowicy przeciwnicy reform Sejmu Czteroletniego, ze Stanisławem Potockim i Sewerynem Rzewuskim na czele, ogłosili zawiązanie konfederacji przeciwko Stanisławowi Augustowi i Konstytucji 3 maja; w rzeczywistości konfederację zawiązano 27 kwietnia 1792 r. w Petersburgu w uzgodnieniu z cesarzową Rosji Katarzyną II.