24 LIPCA

• 1976 / 50 lat

  W wieku prawie 90 lat zmarł Adam Pragier, działacz PPS od 1906 r. Początkowo związany z Piłsudskim, a po zamachu majowym jego krytyk. W 1930 r. osadzony w twierdzy brzeskiej, następnie skazany w procesie przywódców Centrolewu na 3 lata więzienia. W czasie II wojny światowej zasiadał w rządzie RP na uchodźstwie oraz w pełniącej rolę parlamentu Radzie Narodowej. Do końca życia pozostał na emigracji.

• 1951 / 75 lat

  Urodził się prof. Zbigniew Mikołejko, filozof religii, eseista i poeta. Autor takich publikacji jak „Żywoty świętych poprawione” oraz „Między zbawieniem a Smoleńskiem. Studia i szkice o katolicyzmie polskim ostatnich lat”.

• 1998 / 28 lat

  Sejm RP uchwalił ustawę o podziale terytorialnym państwa, wprowadzającą podział na 16 województw i przywracającą instytucję powiatu.

• 1998 / 28 lat

  Zmarł Jacek Kalabiński, dziennikarz, korespondent prasowy w USA, dziennikarz Radia Wolna Europa i BBC, tłumacz słynnego przemówienia Lecha Wałęsy w amerykańskim Kongresie.

• 1995 / 31 lat

  Zmarł Jerzy Toeplitz, współtwórca łódzkiej Wyższej Szkoły Filmowej i w latach 1944-1952 oraz 1956-1968 jej rektor. Od 1960 do 1968 r. był także dyrektorem Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk. Stracił stanowiska, bo jako jedyny rektor polskich uczelni zaprotestował w marcu 1968 r. przeciwko biciu studentów. Na emigracji w Australii został pierwszym rektorem założonej z jego inicjatywy Szkoły Filmowej w Sydney. Napisał monumentalne monografie dotyczące polskiego i światowego filmu. Pod koniec życia wrócił do Polski. 

• 1993 / 33 lata

  Po raz ostatni ukazała się gazeta „Świat Młodych”; było to wydawane od 1949 roku, jedno z najpopularniejszych pism dla młodzieży w czasach PRL.

• 1991 / 35 lat

  W Miami zmarł Isaac Bashevis Singer, pisarz żydowski tworzący w języku jidysz; autor m.in. powieści „Rodzina Muszkatów”, „Sztukmistrz z Lublina”, „Szosza”, „Meszuge”; jego liczne opowiadania opisujące nieistniejący już świat polskich Żydów odznaczają się kunsztem narratorskim, i wnikliwym portretowaniem postaci; laureat literackiej Nagrody Nobla w 1978 r.

• 1979 / 47 lat

  W Warszawie zmarł Edward Stachura, poeta, prozaik, tłumacz; autor powieści „Cała jaskrawość”, „Siekierezada”, szkicu literackiego „Fabula rasa” i poematu „Kropka nad Ypsylonem”.

• 1978 / 48 lat

  Premiera filmu „Wodzirej” w reżyserii Feliksa Falka.

• 1959 / 67 lat

  W Fabryce Samochodów Ciężarowych w Lublinie rozpoczęła się seryjna produkcja samochodu dostawczego Żuk.

• 1949 / 77 lat

  W Wałbrzychu zmarł Konstanty Skirmunt, członek Komitetu Narodowego Polskiego w Paryżu, minister spraw zagranicznych (1921–1922), poseł na Sejm; w latach 1929–1934 ambasador RP w Londynie.

• 1948 / 78 lat

  W Warszawie powstał Instytut Badań Literackich (IBL), placówka naukowa zajmująca się badaniem historii i teorii literatury, historii kultury, dokumentacją literacką i leksykografią. Od 1952 r. IBL działa w strukturach Polskiej Akademii Nauk.

• 1947 / 79 lat

  Początek procesu członków PPS – Bolesława Gałaja i sześciu kobiet – oskarżonych o przynależność do Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość.

• 1945 / 81 lat

  Odezwa płk. Jana Rzepeckiego do byłych żołnierzy AK, wzywająca ich do legalnej pracy i walki politycznej.

• 1944 / 82 lata

  W Lesie Grabińskim k. Iwonicza-Zdroju funkcjonariusze gestapo i ukraińskiej formacji SS rozstrzelali 72 Polaków, przetrzymywanych wcześniej w więzieniu w Jaśle.

• 1944 / 82 lata

  Armia Czerwona wkroczyła do Lublina.

• 1943 / 83 lata

  Załoga niszczyciela ORP Orkan uratowała 37 rozbitków z zatopionego niemieckiego okrętu podwodnego U-459 i brytyjskiego lotnika z samolotu rozbitego podczas ataku na u-boota.

• 1939 / 87 lat

  Premier Węgier Pal Teleki w depeszy do Adolfa Hitlera odmówił poparcia dla planowanej niemieckiej inwazji na Polskę, tłumacząc, że „nie może przedsięwziąć żadnej akcji militarnej przeciw Polsce ze względów moralnych".

• 1933 / 93 lata

  W Puławach urodził się Jerzy Harasymowicz, poeta, związany ze środowiskiem pisma „Współczesność”, piewca kultury łemkowskiej; autor tomu „Zielnik”, „Wesele rusałek”, „Zimownik”.

• 1929 / 97 lat

  Wszedł w życie tzw. pakt Brianda-Kelloga (nazywany też paktem paryskim), postulujący wyrzeczenie się wojny jako instrumentu polityki narodowej.

• 1926 / 100 lat

  Zmarł Edward Słoński, poeta, więzień Cytadeli, żołnierz Legionów Polskich, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej.

• 1926 / 100 lat

  W Warszawie urodził się Andrzej Konic, reżyser, aktor filmowy i teatralny; reżyser seriali „Stawka większa niż życie”, „Czarne chmury”, „Pogranicze w ogniu” oraz wielu spektakli Teatru Telewizji.

• 1924 / 102 lata

  W Kielcach urodziła się Krystyna Skuszanka, reżyserka teatralna, w latach 1983–1990 wraz z mężem Jerzym Krasowskim prowadziła Teatr Narodowy w Warszawie.

• 1922 / 104 lata

  W Wilnie urodził się Bernard Ładysz, śpiewak operowy, aktor filmowy; bas-baryton Opery Warszawskiej i Teatru Narodowego, niezapomniany Skołuba w „Strasznym dworze” Stanisława Moniuszki.

• 1920 / 106 lat

  Wojna polsko-bolszewicka: powstał Rząd Obrony Narodowej pod przewodnictwem Wincentego Witosa.

• 1919 / 107 lat

  Sejm RP uchwalił ustawę o Policji Państwowej.

• 1917 / 109 lat

  Pod Krechowcami, niedaleko Stanisławowa, wchodzący w skład Dywizji Strzelców Polskich 1. pułk ułanów płk. Bolesława Mościckiego stoczył z wojskami niemieckimi całodzienny bój, skutecznie osłaniając odwrót wojsk rosyjskich.

• 1912 / 114 lat

  W Warszawie urodził się Stanisław Wohl, operator, scenarzysta i reżyser; współzałożyciel i wieloletni wykładowca PWSF w Łodzi; autor scenariusza filmu „Strachy” i serialu „Czterej pancerni i pies”.

• 1909 / 117 lat

  W Olszanie k. Kijowa urodził się Jerzy Różycki, matematyk, kryptolog; w 1933 r. wraz z Marianem Rejewskim i Henrykiem Zygalskim złamał kod niemieckiej maszyny szyfrującej Enigma.

• 1900 / 126 lat

  W Warszawie urodził się Aleksander Żabczyński, aktor, uczestnik kampanii 1939 r., oficer Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, ranny w bitwie pod Monte Cassino; gwiazda kina międzywojennego.

• 1831 / 195 lat

  W Sankt Petersburgu zmarła Maria Szymanowska, pianistka, kompozytorska.

• 1761 / 265 lat

  W Węglewie w Wielkopolsce urodził się Jakub Jasiński, poeta, satyryk, bajkopisarz, autor utworów politycznych o charakterze rewolucyjnym; w czasie powstania kościuszkowskiego przywódca insurekcji w Wilnie, a następnie dowódca korpusu na froncie; zginął w 1794 r. dowodząc jednym z odcinków obrony warszawskiej Pragi.

• 1599 / 427 lat

  Parlament szwedzki pozbawił Zygmunta III Wazę praw do tronu szwedzkiego, kończąc w ten sposób polsko-szwedzką unię personalną.

• 1520 / 506 lat

  Król Polski Zygmunt I Stary wydał w Toruniu edykt zakazujący przywożenia do kraju pism luterańskich i zakaz publicznego głoszenia zasad nowego wyznania.

• 1400 / 626 lat

  W salach krakowskiego Collegium Maius odbyły się pierwsze wykłady uniwersyteckie.

• 1292 / 734 lata

  W Starym Sączu zmarła Kinga, zwana również Kunegundą, księżniczka węgierska, księżna krakowska i sandomierska, kanonizowana w 1999 r.

• 1002 / 1024 lata

  Podczas zjazdu w Merseburgu doszło do ataku na orszak Bolesława Chrobrego. Domniemanym zleceniodawcą zamachu był cesarz Henryk II.