25 WRZEśNIA

• 1946 / 80 lat

  Administracja polska przejęła kontrolę nad tzw. Enklawą Policką - obszar o powierzchni 90 km kw od Polic do portu w Szczecinie. Stało się to możliwe po tym, jak sprawujące tam władzę od zakończenia wojny dowództwo Armii Czerwonej zdemontowało i wywiozło do ZSRR olbrzymią fabrykę benzyny syntetycznej. Ruiny po tych obiektach stały się atrakcją turystyczną Pomorza Zachodniego.

• 2021 / 5 lat

  W wieku 101 lat zmarł mjr Józef Rusak ps. Bylina,w czasie II wojny światowej i krótko po jej zakończeniu żołnierz AK na Wileńszczyźnie, w latach 1948-1953 więziony.

• 2021 / 5 lat

  Otwarto Centrum Szyfrów Enigma w Poznaniu, poświęcona dziejom maszyny szyfrującej Enigma i trzem polskim kryptologom: Marianowi Rejewskiemu, Henrykowi Zygalskiemu i Jerzemu Różyckiemu.

• 2010 / 16 lat

  W Orleanie zmarł Kazimierz Romanowicz, żołnierz 2. Korpusu Polskiego, jedna z czołowych postaci polskiej emigracji, twórca księgarni i wydawnictwa „Libella” w Paryżu.

• 2005 / 21 lat

  Odbyły się wybory parlamentarne. W wyborach do Sejmu zwyciężyło PiS uzyskując 26,99 proc. głosów; PO otrzymała 24,14 proc. głosów, „Samoobrona” 11,41 proc., SLD 11,31 proc., LPR 7,97 proc. i PSL 6,96 proc. W wyborach do Senatu PiS zdobyło 49 mandatów, PO – 34, LPR – 7, „Samoobrona” – 3, a PSL – 2 mandaty. Frekwencja: 40,57 proc.

• 1997 / 29 lat

  W Skolimowie zmarła Maria Modzelewska, aktorka.

• 1985 / 41 lat

  W Warszawie zmarła Zofia Jaroszewska, aktorka, pedagog, przez wiele lat związana z Teatrem im. Juliusza Słowackiego w Krakowie; wystąpiła w filmach „Dwanaście krzeseł”, „Granica”, „Panny z Wilka”, a także w serialu „Lalka”.

• 1980 / 46 lat

  W Los Angeles zmarł Lewis Milestone, reżyser, scenarzysta, autor filmów „Awantura arabska” – Oscar za reżyserię (1929) oraz „Na Zachodzie bez zmian” – Oscary za reżyserię i w kategorii najlepszy film (1930).

• 1973 / 53 lata

  Premiera filmu „Zazdrość i medycyna” w reżyserii Janusza Majewskiego.

• 1972 / 54 lata

  W Warszawie zmarł Aleksander Kobzdej, malarz, grafik, scenograf.

• 1970 / 56 lat

  W Locarno zmarł Erich Maria Remarque, niemiecki pisarz, autor powieści „Na Zachodzie bez zmian”, „Łuk triumfalny”, „Czas życia i czas śmierci”, „Trzej towarzysze”, „Noc w Lizbonie”, „Czarny obelisk”.

• 1967 / 59 lat

  W Londynie zmarł gen. Stanisław Sosabowski, organizator i dowódca 1. Samodzielnej Brygady Spadochronowej, na czele której walczył w 1944 r. pod Arnhem.

• 1965 / 61 lat

  Premiera filmu „Popioły” w reżyserii Andrzeja Wajdy.

• 1954 / 72 lata

  W Warszawie urodził się Jacek Skubikowski, wokalista, gitarzysta, kompozytor i autor tekstów piosenek.

• 1953 / 73 lata

  W nocy z 25 na 26 września w Domu Arcybiskupów Warszawskich przy Miodowej funkcjonariusze Urzędu Bezpieczeństwa zatrzymali prymasa Polski kardynała Stefana Wyszyńskiego, a następnie internowali go w klasztorze w Rywałdzie.

• 1950 / 76 lat

  W Dobromierzu na Dolnym Śląsku urodził się Stanisław Szozda, kolarz szosowy, medalista mistrzostw świata i igrzysk olimpijskich, zwycięzca „Wyścigu Pokoju”.

• 1946 / 80 lat

  Powstał Komitet Porozumiewawczy Organizacji Demokratycznych Polski Podziemnej.

• 1944 / 82 lata

  W czasie Powstania Warszawskiego zginął ppor. AK Eugeniusz Lokajski „Brok”, przedwojenny lekkoatleta, w latach 30. należący do światowej czołówki oszczepników, olimpijczyk z Berlina (1936); autor ponad 850 fotografii dokumentujących walkę i życie codzienne warszawskich powstańców.

• 1944 / 82 lata

  Adolf Hitler podpisał dekret o powołaniu „niemieckiego Volkssturmu” – zbrojnej formacji obrony terytorialnej, która miała objąć wszystkich mężczyzn zdolnych do noszenia broni od 16 do 60 roku życia.

• 1943 / 83 lata

  Franz Kutschera objął funkcję dowódcy SS i policji na dystrykt warszawski Generalnego Gubernatorstwa.

• 1940 / 86 lat

  W niemieckim szpitalu w Bielawie zmarł komandor Stefan Frankowski, w czasie kampanii 1939 r. dowódca Morskiej Obrony Wybrzeża; po kapitulacji Helu przetrzymywany m.in. w oflagu VIII B Silberberg (Srebrna Góra).

• 1939 / 87 lat

  Kampania wrześniowa - wojna obronna 1939 r. Na Helu bateria nadbrzeżna im. Heliodora Laskowskiego podjęła zwycięski pojedynek z niemieckimi pancernikami szkolnymi „Schlesien” i „Schleswig-Holstein”.

• 1939 / 87 lat

  Kampania wrześniowa - wojna obronna 1939 r. Przygotowanie do niemieckiego szturmu generalnego na Warszawę – najsilniejsze podczas oblężenia bombardowanie lotnicze i artyleryjskie miasta.

• 1935 / 91 lat

  Premiera filmu „Dwie Joasie” w reżyserii Mieczysława Krawicza.

• 1931 / 95 lat

  W wyniku obrażeń doznanych w wypadku samochodowym koło Ostrowa Wielkopolskiego zmarł Aleksander Skrzyński, dyplomata, minister spraw zagranicznych, w latach 1925–1926 premier RP.

• 1930 / 96 lat

  W Starachowicach urodził się Bogusz Bilewski, aktor, znany z ról w filmach „Pan Wołodyjowski”, „Potop”, „Aria dla atlety” i serialu „Janosik”.

• 1926 / 100 lat

  W Łodzi urodził się Tadeusz Pluciński, aktor, związany z warszawskimi teatrami Współczesnym, Polskim i Syreną; wystąpił m.in. w filmach „Hydrozagadka”, „Co mi zrobisz jak mnie złapiesz” i „Sekret Enigmy”.

• 1921 / 105 lat

  We Lwowie Stefan Fedak, należący do ukraińskiej konspiracyjnej organizacji bojowej, dokonał nieudanego zamachu na Józefa Piłsudskiego.

• 1920 / 106 lat

  W Biłozerce urodził się Siergiej Bondarczuk, rosyjski reżyser, scenarzysta, aktor; twórca filmów „Los Człowieka”, „Wojna i pokój” (nagrodzony Oscarem w 1968 r.) oraz „Borys Godunow”, w których zagrał również główne role.

• 1919 / 107 lat

  W Karpętnej na Zaolziu urodził się Stanisław Hadyna, kompozytor, dyrygent, pisarz, założyciel i wieloletni kierownik Państwowego Zespołu Pieśni i Tańca „Śląsk”.

• 1912 / 114 lat

  W Skierniewicach urodziła się Jadwiga Kuryluk, aktorka znana m.in. z serialu „Jan Serce”, żołnierz AK, uczestniczka Powstania Warszawskiego.

• 1911 / 115 lat

  Pionier lotnictwa Michał Scipio del Campo dokonał oblotu pierwszego polskiego samolotu skonstruowanego przez przedsiębiorstwo „Awiata”.

• 1909 / 117 lat

  W Warszawie urodził się Anatol Fejgin, działacz komunistyczny, członek KPP, PPR i PZPR; funkcjonariusz Głównego Zarządu Informacji WP (1945–1949), następnie dyrektor Departamentu X Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego (1951–1954); odpowiedzialny za terror i zbrodnie komunistyczne; po październikowej „odwilży”, w 1957 r. skazany na 12 lat więzienia za „łamanie socjalistycznej praworządności”.

• 1906 / 120 lat

  W Petersburgu urodził się Dmitrij Szostakowicz – jeden z najwybitniejszych rosyjskich kompozytorów, także pianista i pedagog.

• 1902 / 124 lata

  W Warszawie urodziła się Hanka Ordonówna, piosenkarka, aktorka, tancerka; jedna z największych gwiazd przedwojennych scen kabaretowych i teatralnych, jej szlagiery „Na pierwszy znak” czy „Miłość ci wszystko wybaczy” należą do klasyki polskiej muzyki.

• 1895 / 131 lat

  W Gorlicach urodził się Marian Porwit – wykładowca szkół wojskowych, znakomity teoretyk i historyk wojskowości; autor takich prac jak „Obrona Warszawy”, „Komentarze do historii polskich działań obronnych 1939 roku”.

• 1893 / 133 lata

  W Nowym Folwarku w Wielkopolsce urodził się Michał Kozal, biskup pomocniczy diecezji włocławskiej; zamordowany w 1943 r. w niemieckim obozie koncentracyjnym Dachau; beatyfikowany w 1987 r.

• 1866 / 160 lat

  W Warszawie zmarł hrabia Fryderyk Skarbek, ekonomista, prof. Uniwersytetu Warszawskiego, pisarz i publicysta.

• 1849 / 177 lat

  W Wiedniu zmarł Johann Strauss (starszy), kompozytor, skrzypek, dyrygent, autor „Marsza Radetzkiego”.

• 1744 / 282 lata

  W Berlinie urodził się Fryderyk Wilhelm II Hohenzollern, król pruski w latach 1786–1797, który wziął udział w drugim i trzecim rozbiorze Polski.

• 1648 / 378 lat

  Powstanie Chmielnickiego: Pod Piławcami wojska polskie poniosły klęskę w starciu z armią kozacko-tatarską.

• 1604 / 422 lata

  Hetman polny litewski Jan Karol Chodkiewicz pokonał wojska szwedzkie w bitwie pod Białym Kamieniem w Inflantach.

• 1555 / 471 lat

  W Augsburgu sejm uchwalił pokój religijny, kończący wojny pomiędzy katolikami i protestantami; zgodnie z jego postanowieniami na obszarze Rzeszy obowiązywać miała zasada „czyja władza tego religia” (cuius regio eius religio).

• 1493 / 533 lata

  Krzysztof Kolumb podjął drugą wyprawę przez Ocean Atlantycki; odkrył takie wyspy jak m.in. Dominika, Gwadelupę i Portoryko.