10 PAźDZIERNIKA

• 1956 / 70 lat

  W Warszawie rozpoczął się I Międzynarodowy Festiwal Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień”.

• 2025 / 1 rok

  W wieku 95 lat zmarł prof. Adam Strzembosz, wybitny prawnik, pierwszy prezes Sądu Najwyższego (1990-1998), za zasługi dla demokracji odznaczony Orderem Orła Białego. W 1980 r. organizował struktury „Solidarności” w Ministerstwie Sprawiedliwości, był szykanowany w stanie wojennym.

• 2025 / 1 rok

  W wieku 76 lat zmarł Mirosław Chojecki, działacz opozycji demokratycznej w czasach PRL-u, jeden z organizatorów Komitetu Obrony Robotników, twórca Niezależnej Oficyny Wydawniczej NOWa (największej w czasach PRL-u oficyny poza zasięgiem cenzury), odznaczony Orderem Orła Białego.

• 2024 / 2 lata

  W wieku 94 lat zmarł Leszek Moczulski, założyciel Konfederacji Polski Niepodległej, działacz opozycji w czasach PRL-u, represjonowany i więziony, historyk – autor takich prac jak „Wojna polska 1939” i „Geopolityka”.

• 2021 / 5 lat

  Patronem Stadionu Narodowego w Warszawie został Kazimierz Górski, trener piłkarskiej reprezentacji Polski, która w 1972 r. zdobyła złoty medal na igrzyskach olimpijskich w Monachium, a dwa lata później zajęła trzecie miejsce na Mistrzostwach Świata.

• 2020 / 6 lat

  Iga Świątek jako pierwsza polska tenisistka zwyciężyła w turnieju wielkoszlemowym - w finale French Open (Roland Garros) w Paryżu pokonała amerykańską tenisistkę Sofię Kenin.

• 2019 / 7 lat

  Pisarka i poetka Olga Tokarczuk została ogłoszona laureatką Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 2018.
   

• 2014 / 12 lat

  W Koszalinie zmarł płk Wacław Krzyżanowski, stalinowski zbrodniarz sądowy, prokurator, oskarżyciel posiłkowy w pokazowym procesie Danuty Siedzikówny. Zażądał wówczas dla niepełnoletniej oskarżonej kary śmierci. Krzyżanowski był pierwszym sądzonym za stalinowski mord sądowy.

• 2013 / 13 lat

  W Warszawie odsłonięto pomnik poety ks. Jana Twardowskiego.

• 2012 / 14 lat

  W Warszawie zmarł Jerzy Jarocki, jeden z najwybitniejszych polskich reżyserów teatralnych; do jego najwybitniejszych spektakli należą inscenizacje dramatów Tadeusza Różewicza: „Wyszedł z domu”, „Stara kobieta wysiaduje”, „Na czworakach”, „Pułapka”; do kanonu przeszły również reżyserowane przez niego sztuki Witkacego: „Matka” i „Szewcy” oraz Sławomira Mrożka: „Tango”, „Rzeźnia”, „Garbus”, „Pieszo”, „Portret”.

• 2009 / 17 lat

  Prezydent Lech Kaczyński ratyfikował Traktat Lizboński.

• 2003 / 23 lata

  W Warszawie zmarł Marek Nowicki, działacz opozycji antykomunistycznej; prezes Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka w latach 1990–2003.

• 1996 / 30 lat

  Powołano Radę Krajową Akcji Wyborczej Solidarność, jej przewodniczącym został Marian Krzaklewski.

• 1991 / 35 lat

  W Krakowie zastrzelony został Andrzej Zaucha, wokalista jazzowy, piosenkarz, saksofonista, perkusista.

• 1982 / 44 lata

  W Rzymie papież Jan Paweł II kanonizował o. Maksymiliana Kolbego.

• 1980 / 46 lat

  Premiera filmu „Ćma” w reżyserii Tomasza Zygadły.

• 1979 / 47 lat

  W kopalni węgla kamiennego „Dymitrow” w Bytomiu w wyniku katastrofy zginęło 33 górników.

• 1977 / 49 lat

  Premiera filmu „Śmierć prezydenta” w reżyserii Jerzego Kawalerowicza.

• 1973 / 53 lata

  Polska zerwała stosunki dyplomatyczne z Chile, co było następstwem przeprowadzonego w tym kraju wojskowego zamachu stanu i przejęcia władzy przez juntę gen. Pinocheta.

• 1970 / 56 lat

  W Warszawie zmarł Adam Rapacki, minister spraw zagranicznych w latach 1956-1968. Autor tzw. planu Rapackiego zakładającego stopniowe rozbrojenie i utworzenie w Europie Środkowej strefy bezatomowej. Plan nie został przyjęty, bo kraje zachodnie obawiały się naruszenia równowagi sił.

• 1968 / 58 lat

  Premiera serialu telewizyjnego „Stawka większa niż życie”.

• 1968 / 58 lat

  W sanatorium w Foluszu koło Jasła zmarł Nikifor, malarz prymitywista.

• 1964 / 62 lata

  W Tokio rozpoczęły się XVIII Letnie Igrzyska Olimpijskie. Polscy sportowcy zdobyli na nich 7 złotych, 6 srebrnych i 10 brązowych medali.

• 1961 / 65 lat

  W Sierakowicach na Kaszubach urodziła się Danuta Stenka, aktorka; od 2003 r. związana z Teatrem Narodowym w Warszawie; znana m.in. z ról w filmach „Chopin. Pragnienie miłości” (otrzymała za nią w 2003 r. nagrodę Orła), „Katyń”, „Nigdy w życiu!” oraz serialu „Boża podszewka”.

• 1949 / 77 lat

  W Krakowie urodził się Andrzej Sikorowski, kompozytor, piosenkarz, gitarzysta, autor tekstów, lider zespołu Pod Budą.

• 1948 / 78 lat

  W Sochaczewie urodził się Władysław Komendarek, muzyk, lider zespołu Exodus, twórca muzyki elektronicznej.

• 1947 / 79 lat

  Memorandum Stanisława Mikołajczyka do Józefa Stalina i ambasadorów Wielkiej Trójki na temat sytuacji panującej w Polsce.

• 1942 / 84 lata

  W Wieluniu urodził się Wojciech Siudmak, malarz, związany z nurtem science fiction i fantastyką.

• 1941 / 85 lat

  Premiera filmu „Heimkher” w reżyserii Gustava Ucicky’ego. Za udział w realizacji tej propagandowej produkcji kinematografii nazistowskiej władze Polskiego Państwa Podziemnego skazały kilku polskich aktorów na karę infamii lub nagany.

• 1939 / 87 lat

  W Warszawie ukazało się pierwsze wydanie czasopisma konspiracyjnego „Polska Żyje” wydawanego przez Komendę Obrońców Polski.

• 1939 / 87 lat

  W Moskwie podpisano pakt, na mocy którego ZSRR przekazał Litwie zajęty po agresji na Polskę we wrześniu 1939 r. okręg wileński.

• 1939 / 87 lat

  Przeprowadzono pierwszą masową egzekucję w bydgoskiej „Dolinie Śmierci”.

• 1937 / 89 lat

  W Warszawie z połączenia m.in. Narodowej Partii Robotniczej i Polskiego Stronnictwa Chrześcijańskiej Demokracji powstało Stronnictwo Pracy.

• 1935 / 91 lat

  We Lwowie urodził się Stanisław Jopek, tenor, solista Państwowego Zespołu Ludowego Pieśni i Tańca „Mazowsze” im. Tadeusza Sygietyńskiego.

• 1928 / 98 lat

  W Warszawie zmarł Teodor Roland (właśc. Konopka), aktor teatralny i filmowy.

• 1910 / 116 lat

  We Wrocławiu (wtedy Breslau) otwarto Most Grunwaldzki, najsłynniejszy z ponad stu takich obiektów w tym mieście. Początkowo nazwany Cesarskim (Kaiserbrücke), a w okresie Republiki Weimarskiej Mostem Wolności, przetrwał II wojnę światową. Obecną nazwę otrzymał w 1947 r., kilka razy był remontowany.

• 1907 / 119 lat

  W Warszawie urodziła się Wanda Jakubowska, reżyserka filmowa, autorka m.in. „Ostatniego etapu” (1947).

• 1899 / 127 lat

  W Krakowie zmarła Maria Angela Truszkowska, zakonnica, założycielka zgromadzenia felicjanek; beatyfikowana w 1993 r.

• 1891 / 135 lat

  Urodził się Bolesław Barbacki, polski malarz, działacz społeczny, pedagog, aktor, reżyser. Znany jest głównie jako malarz portrecista. Jego twórczość i działalność patriotyczna związana jest z Nowym Sączem, gdzie się urodził, malował, organizował życie społeczne oraz zginął tragicznie, rozstrzelany przez hitlerowców w pobliskich Biegonicach.

• 1890 / 136 lat

  W Grazu urodził się Fryderyk Jarosy, konferansjer, reżyser, aktor.

• 1880 / 146 lat

  W Bytomiu urodził się Maksymilian Kaller, biskup warmiński w latach 1930-1947. Wysiedlony ze swojej diecezji najpierw przez gestapo (naraził się, bo wygłaszał kazania nie tylko po niemiecku, ale też po polsku), zaś potem przez władze polskie. Po jego śmierci biskupstwo przez 25 lat było nieobsadzone. 

• 1870 / 156 lat

  Urodził się Franciszek Trąbalski, czołowy działacz PPS od założenia tego ugrupowania - najpierw w Wielkopolsce (wtedy pod zaborem pruskim), a potem w Republice Weimarskiej. Podczas II wojny światowej działał w konspiracji, a po jej zakończeniu organizował struktury PPS niezależne od komunistów i sprzeciwiał się połączeniu z PPR. W 1947 r. został wybrany do Sejmu Ustawodawczego i jako poseł-senior był przez kilka godzin głową państwa. W broszurze "Barbarzyński mord w Katyniu" - wbrew obowiązującej wtedy w Polsce wersji - napisał, że za zbrodnię katyńską odpowiadają władze ZSRR. 

• 1856 / 170 lat

  Urodził się Brunon Edward Gardo, polski nauczyciel Katolickiej Szkoły Ludowej we Wrześni, związany ze strajkiem dzieci wrzesińskich w latach 1901–1902.

• 1835 / 191 lat

  W Dreźnie zmarł Kazimierz Brodziński, poeta, tłumacz, krytyk literacki, profesor Uniwersytetu Warszawskiego.

• 1794 / 232 lata

  Insurekcja Kościuszkowska: klęska powstańców w bitwie z wojskami rosyjskimi pod Maciejowicami; w walkach zginęło ok. 4 tys. powstańców; ranny Tadeusz Kościuszko dostał się do rosyjskiej niewoli.

• 1776 / 250 lat

  Mieszkańcy Madagaskaru ogłosili władcą wyspy Maurycego Beniowskiego, podróżnika, autora pamiętników, uczestnika konfederacji barskiej, zesłanego przez władze carskie na Kamczatkę, skąd zbiegł do Francji; podboju Madagaskaru dokonał w imieniu władz francuskich.

• 1410 / 616 lat

  Pod Koronowem wojska polskie pokonały armię krzyżacką.