1 WRZEśNIA

• 1939 / 87 lat

  Wojska niemieckie bez wypowiedzenia wojny dokonały agresji na Polskę, co rozpoczęło II wojnę światową. O świcie z dział okrętu Schleswig-Holstein zaczyna się ostrzał placówki na Westerplatte, a Luftwaffe bombarduje Wieluń. Pod Mokrą niedaleko Częstochowy Wołyńska Brygada Kawalerii na cały dzień zatrzymuje atak dywizji pancernej. Pod Krojantami na Pomorzu ułani szarżują na niemieckie transportery. 

• 2020 / 6 lat

  W Opolu zmarł Jerzy Szczakiel, pierwszy polski indywidualny żużlowy mistrz świata (1973) i drużynowy brązowy medalista mistrzostw świata (1974).

• 2007 / 19 lat

  W Łodzi zmarł Witold Leszczyński, reżyser, scenarzysta, operator filmowy; autor filmów „Żywot Mateusza”, „Konopielka”, „Siekierezada” i „Requiem”.

• 2004 / 22 lata

  Atak terrorystów czeczeńskich na szkołę w Biesłanie w należącej do Rosji Osetii. W trakcie próby odbicia zakładników zginęły co najmniej 334 osoby, w większości dzieci.

• 1999 / 27 lat

  Weszła w życie reforma systemu edukacji, wprowadzająca m.in. gimnazja.

• 1998 / 28 lat

  Wszedł w życie nowy kodeks karny, znoszący m.in. karę śmierci.

• 1992 / 34 lata

  Zaginął bez śladu dziennikarz śledczy „Gazety Poznańskiej" Jarosław Ziętara.

• 1992 / 34 lata

  We własnym mieszkaniu w Warszawie zamordowany został wraz z żoną Alicją Solską Piotr Jaroszewicz, szef rządu w czasach Edwarda Gierka (1970–1980). W młodości był związany z sanacją i ruchem ludowym. W czasie wojny znalazł się na terenach anektowanych przez ZSRR, wstąpił jako szeregowiec do dywizji kościuszkowskiej i błyskawicznie awansował na zastępcę dowódcy Armii ds. politycznych.

• 1990 / 36 lat

  Powołana została Żandarmeria Wojskowa.

• 1989 / 37 lat

  Na Florydzie zmarł Tadeusz Sendzimir, inżynier, wynalazca z dziedziny metalurgii, patron huty w Krakowie.

• 1989 / 37 lat

  W wypadku samochodowym w USA zginął Kazimierz Deyna, jeden z najlepszych polskich piłkarzy; zawodnik ŁKS Łódź, Legii Warszawa, Manchesteru City i San Diego Sockers; w reprezentacji Polski wystąpił 97 razy, strzelił 41 goli; na mistrzostwach świata w RFN w 1974 r. wspólnie z drużyną zajął trzecie miejsce, złoty medalista olimpijski z Monachium w 1972 r. i srebrny z Montrealu w 1976 r.

• 1988 / 38 lat

  Międzyzakładowy Komitet Strajkowy Stoczni Gdańskiej wezwał do przerwania akcji protestacyjnych.

• 1984 / 42 lata

  Premiera filmu „Katastrofa w Gibraltarze” w reżyserii Bohdana Poręby.

• 1982 / 44 lata

  W Warszawie zmarł Władysław Gomułka, działacz komunistyczny; od 1943 r. przywódca PPR; w latach 1944–1949 wicepremier, minister Ziem Odzyskanych (1945–1949); współodpowiedzialny za wprowadzenie terroru w Polsce; w październiku 1956 r. stanął na czele PZPR; odpowiedzialny za brutalne stłumienie studenckich protestów w 1968 r. i antysemicką nagonkę; zwolennik interwencji Układu Warszawskiego w Czechosłowacji; w grudniu 1970 r. podjął decyzję o użyciu broni przeciw protestującym robotnikom; 20 grudnia 1970 r. odsunięty od władzy.

• 1981 / 45 lat

  Wprowadzono reglamentację mydła i proszków do prania.

• 1980 / 46 lat

  Prasa opublikowała teksty porozumień podpisanych przez stronę rządową z Międzyzakładowymi Komitetami Strajkowymi w Szczecinie i Gdańsku.

• 1980 / 46 lat

  Strajkujące zakłady w Gdańsku, Szczecinie i Elblągu podjęły pracę; nadal protestowały kopalnie na Górnym Śląsku.

• 1979 / 47 lat

  Powstała Konfederacja Polski Niepodległej.

• 1979 / 47 lat

  W Gdańsku odsłonięto Pomnik Obrońców Poczty Polskiej.

• 1979 / 47 lat

  Premiera filmu „Sekret Enigmy” w reżyserii Romana Wionczka.

• 1977 / 49 lat

  W Los Angeles zmarł Henryk Wars, kompozytor, pianista, dyrygent, pionier jazzu w Polsce; autor muzyki do blisko 50 filmów oraz wielu piosenek, które stały się przebojami, m.in. „Umówiłem się z nią na dziewiątą” i „Miłość ci wszystko wybaczy”.

• 1971 / 55 lat

  Premiera filmu „Jeszcze słychać śpiew i rżenie koni” w reżyserii Mieczysława Waśkowskiego.

• 1967 / 59 lat

   Premiera filmu „Westerplatte” w reżyserii Stanisława Różewicza.

• 1967 / 59 lat

  W Katowicach odsłonięto Pomnik Powstańców Śląskich.

• 1966 / 60 lat

  Początek edukacji w systemie ośmioletniej szkoły podstawowej.

• 1958 / 68 lat

  Premiera filmu „Wolne miasto” w reżyserii Stanisława Różewicza.

• 1951 / 75 lat

  Uruchomiono Wytwórnię Sprzętu Komunikacyjnego w Świdniku.

• 1950 / 76 lat

  W Warszawie rozpoczął obrady I Polski Kongres Pokoju.

• 1949 / 77 lat

  Urodził się Mirosław Chojecki, w czasach PRL za udział w protestach studenckich wyrzucony z Politechniki Warszawskiej (w 1968 r.). Potem jeden z organizatorów KOR, szef Niezależnej Oficyny Wydawniczej NOWa i doradca „Solidarności”. W stanie wojennym na emigracji – organizował pomoc dla opozycji w Polsce. Odznaczony przez prezydenta Andrzeja Dudę Orderem Orła Białego.

• 1948 / 78 lat

  Urodził się Józef Życiński, arcybiskup metropolita lubelski (1997-2011) i wielki kanclerz Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, a wcześniej biskup diecezji tarnowskiej. Filozof, teolog, publicysta.

• 1945 / 81 lat

  Na Monte Cassino uroczyście otwarto Polski Cmentarz Wojenny.

• 1944 / 82 lata

  Rozkaz Naczelnego Wodza gen. Kazimierza Sosnkowskiego do żołnierzy Armii Krajowej, zawierający ostrą krytykę postawy zachodnich aliantów wobec Powstania Warszawskiego i Polski.

• 1942 / 84 lata

  W nocy z 1 na 2 września sowieckie lotnictwo zbombardowało okupowaną przez Niemców Warszawę. W wyniku nalotu największe straty poniosła ludność cywilna (szczególnie na Woli), choć jako cele bombardowania wyznaczono niemieckie obiekty wojskowe.

• 1941 / 85 lat

  W Warszawie zmarł prof. Bolesław Miklaszewski, więzień carski, zesłaniec, działacz Związku Zagranicznego Socjalistów Polskich; w niepodległej Polsce minister wyznań religijnych i oświecenia publicznego, senator; chemik, rektor Wyższej Szkoły Handlowej.

• 1927 / 99 lat

  W Poznaniu urodził się Stefan Makne, pilot szybowcowy, samolotowy, balonowy, zdobywca Pucharu Gordona Bennetta.

• 1923 / 103 lata

  W Lublinie urodziła się Barbara Zbrożyna, rzeźbiarka.

• 1918 / 108 lat

  W Warszawie założone zostało Gimnazjum im. Stefana Batorego.

• 1918 / 108 lat

  W Hamborn w Niemczech urodził się Tadeusz Gwiazdowski, aktor.

• 1914 / 112 lat

  Urodził się ks. Stefan Niedzielak, w czasie II wojny światowej kapelan AK i uczestnik Powstania Warszawskiego. Potem współzałożyciel Rodziny Katyńskiej, proboszcz parafii św. Karola Boromeusza na Powązkach; zmarł w niewyjaśnionych okolicznościach w nocy z 20 na 21 stycznia 1989 r., najprawdopodobniej został zamordowany.

• 1901 / 125 lat

  Urodził się Jerzy Braun, autor popularnej pieśni harcerskiej „Płonie ognisko i szumią knieje”, pisarz i działacz polityczny. W czasie Powstania Warszawskiego szef Inspektoratu Propagandy AK w śródmieściu, a od 27 do 30 czerwca 1945 ostatni Delegat Rządu RP na Kraj. Potem szef wydawanego przez Warszawską Kurię Metropolitalną „Tygodnika Warszawskiego”. W latach 1948-1956 był więziony. Wziął udział w II Soborze Watykańskim jako ekspert od ekumenizmu. Podczas pobytu za granicą był wykorzystywany przez SB jako kontakt operacyjny.

• 1888 / 138 lat

  W Krzeszowicach urodziła się Olga Drahonowska-Małkowska, pedagog, harcmistrzyni, współzałożycielka polskiego skautingu, żona Andrzeja Małkowskiego.

• 1882 / 144 lata

  W Warszawie ukazała się odezwa programowa Socjalno-Rewolucyjnej Partii Proletariat, na czele której stał Ludwik Waryński.

• 1835 / 191 lat

  Urodził się Rafał (początkowo używający imienia Józef) Kalinowski. Duchowny katolicki (od 1882 r.) i przeor karmelickich klasztorów w Czernej pod Krakowem i w Wadowicach. W młodości inżynier - oficer rosyjskiego wojska. Wystąpił ze służby po wybuchu powstania styczniowego i choć nie brał w nim czynnego udziału został zesłany na Syberię. W 1991 r. został kanonizowany przez Jana Pawła II.

• 1820 / 206 lat

  Urodził się Karol Scheibler, jeden z największych przemysłowców Łodzi XIX wieku, nazywany królem bawełny. Na jego osobie Władysław Reymont w powieści Ziemia obiecana wzorował postać Hermana Bucholca.

• 1715 / 311 lat

  Zmarł Ludwik XIV – król Francji, symbol absolutyzmu i twórca Wersalu.

• 1435 / 591 lat

  Pod Wiłkomierzem na Żmudzi wojska wielkiego księcia Zygmunta Kiejstutowicza, wspierane przez oddziały polskie, pokonały siły Świdrygiełły, sprzymierzonego z Zakonem Krzyżackim.

• 1364 / 662 lata

  Bulla papieża Urbana V potwierdzająca akt fundacyjny Akademii Krakowskiej - przyszłego Uniwersytetu Jagiellońskiego. 

   

• 1306 / 720 lat

  Na wieść o śmierci ostatniego Przemyślidy na tronie czeskim i polskim Wacława III w Krakowie odbył się wiec rycerstwa Małopolski, Wielkopolski i ziemi sieradzkiej, na którym ogłoszono księciem Polski Władysława Łokietka.

• 1015 / 1011 lat

  Zwycięstwo wojsk polskich pod wodzą Bolesława Chrobrego nad niemieckimi w bitwie pod Budziszynem. Wśród poległych 200 rycerzy niemieckich był dowodzący strażą tylną margrabia Łużyc Gero II.