15 MAJA

• 1950 / 76 lat

  Związek Harcerstwa Polskiego przestał istnieć jako samodzielna organizacja i został włączony do Związku Młodzieży Polskiej.

• 1950 / 76 lat

  Aresztowany został gen. Marian Spychalski, jedna z najważniejszych osób w powojennym obozie władzy. Był m.in. organizatorem Biura Odbudowy Stolicy. Jako wiceminister obrony narodowej był zwolennikiem wciągnięcia do wojska dawnych AK-owców i polonizacji korpusu oficerskiego. Oskarżony został m.in. o współpracę z sanacyjnym wywiadem i zwalczanie komunizmu, ale w rzeczywistości chodziło o uderzenie we Władysława Gomułkę, którego Spychalski był bliskim współpracownikiem. Pomimo brutalnego śledztwa nie złożył obciążających go zeznań, wyszedł na wolność w 1956 r.

• 1885 / 141 lat

  Urodził się Marian Kukiel, wojskowy i historyk wojskowości. W młodości w PPS-Frakcji Rewolucyjnej i Związku Walki Czynnej (w obu z Piłsudskim), żołnierz I Brygady Legionów. W wojnie polsko-bolszewickiej dowodził pułkiem i brygadą. W 1923 r. został szefem Wojskowego Biura Historycznego, a w 1924 r. otrzymał szlify generalskie. Autor wielu cenionych opracowań historycznych.

• 2022 / 4 lata

  Zmarł aktor teatralny i filmowy, reżyser i scenarzysta Ignacy Gogolewski, niezapomniany Antek Boryna z „Chłopów” Jana Rybkowskiego, występował na deskach stołecznego Teatru Polskiego, Dramatycznego, Współczesnego i Narodowego. Kierował Teatrem Śląskim im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach, Teatrem im. Juliusza Osterwy w Lublinie oraz Teatrem Rozmaitości w Warszawie. W latach 2005-2006 był prezesem ZASP-u.

• 2022 / 4 lata

  Zmarł Stanisław Kulon, rzeźbiarz, nauczyciel akademicki, profesor sztuk plastycznych, autor m.in. monumentalnego Pomnika Chwała Saperom w Warszawie oraz serii obrazów upamiętniających sowieckie deportacje obywateli II RP z Kresów.

• 2022 / 4 lata

  Zmarł Jerzy Trela, aktor teatralny i filmowy oraz profesor krakowskiej Akademii Sztuk Teatralnych. Zagrał około 350 ról teatralnych i filmowych. Na dużym ekranie zagrał m.in. męża Ireny w "Kobiecie samotnej" (Agnieszka Holland, 1981); Hiszpana w "Matce Królów" (Janusz Zaorski); Pana Bronka w "Trzech kolorach. Białym" (Krzysztof Kieślowski) i Podkomorzego w "Panu Tadeuszu" (Andrzej Wajda).

• 1997 / 29 lat

  W Warszawie zmarł Andrzej Drawicz, pisarz, krytyk literacki, tłumacz, znawca literatury rosyjskiej i problematyki wschodniej, prezes Komitetu ds. Radia i Telewizji w latach 1989–1991.

• 1993 / 33 lata

  Premiera filmu „Kolejność uczuć” w reżyserii Radosława Piwowarskiego.

• 1993 / 33 lata

  W Warszawie zmarł Andrzej Kuśniewicz, prozaik, eseista, poeta; autor „Lekcji martwego języka”, „Króla Obojga Sycylii”, „Mieszanin obyczajowych”.

• 1991 / 35 lat

  Premiera filmu „Podwójne życie Weroniki” w reżyserii Krzysztofa Kieślowskiego.

• 1977 / 49 lat

  W Nowej Hucie kard. Karol Wojtyła konsekrował kościół p.w. Matki Boskiej Królowej Polski. 

• 1977 / 49 lat

  W Krakowie po śmierci Stanisława Pyjasa studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego powołali Studencki Komitet Solidarności – pierwszą niezależną organizację studencką w PRL.

• 1956 / 70 lat

  Stanisław Królak, jako pierwszy polski kolarz, wygrał Wyścig Pokoju.

• 1954 / 72 lata

  W Rabce urodził się Janusz Stokłosa, kompozytor, muzyk.

• 1954 / 72 lata

  W Krakowie urodził się Jan Frycz, aktor; występował w Teatrze im. Słowackiego w Krakowie i Starym Teatrze, obecnie w zespole Teatru Narodowego w Warszawie; zagrał m.in. w filmach „Pożegnanie jesieni”, „Zwolnieni z życia”, „Dwa księżyce”, „Dama kameliowa”, „Pestka”, „Egoiści”, „Tam i z powrotem”, „Pornografia”, „Pręgi”, „Nigdy w życiu!”, „Komornik”, a także w serialu „Tajemnica twierdzy szyfrów”.

• 1951 / 75 lat

  Na konferencji prasowej zorganizowanej przez Kongres Wolności Kultury w Paryżu Czesław Miłosz ogłosił decyzję o pozostaniu na emigracji.

• 1943 / 83 lata

  Na polecenie Józefa Stalina rozwiązany został Komintern – III Międzynarodówka Komunistyczna; działając od 1919 r. była narzędziem sowieckiej polityki.

• 1941 / 85 lat

  Heinz Auerswald został mianowany komisarzem warszawskiego getta.

• 1936 / 90 lat

  Gen. Felicjan Sławoj Składkowski objął funkcję premiera i ministra spraw wewnętrznych; na stanowisku tym zasiadał do końca września 1939 r., będąc tym samym szefem najdłużej urzędującego gabinetu II RP.

• 1934 / 92 lata

  W wyniku zamachu stanu na Łotwie władzę przejął Karlis Ulmanis, sprawujący autorytarne rządy do 1940 r.

• 1930 / 96 lat

  W Warszawie urodził się Andrzej Walicki, filozof, historyk idei.

• 1928 / 98 lat

  W USA odbyła się premiera filmu rysunkowego „Plane Crazy”, pierwszego, w którym wystąpiła postać Myszki Miki. 

• 1926 / 100 lat

  Zamach majowy: marszałek Sejmu Maciej Rataj, który po ustąpieniu prezydenta Stanisława Wojciechowskiego pełnił obowiązki głowy państwa, powołał nowy rząd z Kazimierzem Bartlem na czele.

• 1925 / 101 lat

  W Modlnicy koło Krakowa urodził się Tadeusz Bartosik, aktor, dyrektor i kierownik artystyczny Teatru im. Adama Mickiewicza w Częstochowie; wystąpił m.in. w filmach „Zezowate szczęście”, „Historia współczesna”, a także w serialach „Stawka większa niż życie” i „Doktor Murek”.

• 1922 / 104 lata

  W Genewie podpisana została tzw. konwencja górnośląska pomiędzy Polską a Niemcami.

• 1917 / 109 lat

  W Moskwie urodził się Jerzy Duszyński, aktor, wielki amant polskiego kina, odtwórca niezapomnianych ról w „Zakazanych piosenkach” i „Skarbie”; wystąpił również w filmach „Awantura o Basię” i „Śmierć prezydenta”.

• 1909 / 117 lat

  W Krakowie założono Akademicki Związek Sportowy.

• 1890 / 136 lat

  W Suchej Beskidzkiej urodził się Ferdynand Goetel, pisarz i publicysta. W 1943 r. w porozumieniu z Delegaturą Rządu RP na Kraj był członkiem delegacji zaproszonej przez władze niemieckie do Katynia.

• 1878 / 148 lat

  Angielski inżynier William Lindley przedłożył władzom Warszawy projekt sieci wodociągowej.

• 1863 / 163 lata

  Powstanie Styczniowe: w Płocku rozstrzelany został przez władze rosyjskie Zygmunt Padlewski, członek Komitetu Centralnego Narodowego, naczelnik warszawskiej organizacji miejskiej oraz Powstania w guberni płockiej.

• 1859 / 167 lat

  W Paryżu urodził się Pierre Curie, fizyk, członek francuskiej Akademii Nauk, mąż Marii Skłodowskiej-Curie, z którą w 1903 r. otrzymał Nagrodę Nobla za prace nad promieniotwórczością.

• 1815 / 211 lat

  Książę Antoni Henryk Radziwiłł został namiestnikiem Wielkiego Księstwa Poznańskiego, powołanego przez króla pruskiego Fryderyka Wilhelma III.

• 1807 / 219 lat

  Pod Szczawienkiem w pobliżu Wałbrzycha polscy ułani nadwiślańscy pod dowództwem mjr. Piotra Świderskiego odnieśli zwycięstwo nad pruską kawalerią. 

• 1702 / 324 lata

  Zmarł Feliks Kazimierz Potocki, hetman wielki koronny, zwycięzca w bitwie z Tatarami pod Podhajcami w 1698 r.

• 1306 / 720 lat

  Książę Władysław Łokietek zajął Wawel, jednak sam Kraków pozostał wierny Czechom, aż do śmierci króla Wacława III w sierpniu tego samego roku.