12 LISTOPADA

• 1831 / 195 lat

  Car Mikołaj I wydał rozkaz o zamknięciu Uniwersytetu Warszawskiego - w ramach represji po stłumieniu powstania listopadowego.

• 2023 / 3 lata

  Zmarła Hanna Gucwińska, wieloletnia dyrektor Ogrodu Zoologicznego we Wrocławiu; od 1971 roku, przez ponad 30 lat wraz z mężem tworzyła popularny program telewizyjny „Z kamerą wśród zwierząt”.

• 2022 / 4 lata

  Sprowadzono do kraju z Wielkiej Brytanii szczątki trzech prezydentów RP na uchodźstwie: Władysława Raczkiewicza, Augusta Zalewskiego i Stanisława Ostrowskiego.

• 2010 / 16 lat

  W Katowicach zmarł Henryk Mikołaj Górecki, jeden z najwybitniejszych współczesnych kompozytorów, autor III Symfonii „Pieśni żałosnych”.

• 2010 / 16 lat

  W Zakopanem zmarł Stanisław Bobak, skoczek narciarski, dwukrotny olimpijczyk (1976, 1980); pierwszy reprezentant Polski, który zwyciężył w zawodach Pucharu Świata w skokach (1980 Zakopane, Średnia Krokiew).

• 2006 / 20 lat

  Zmarł Adam Schaff, filozof, w młodości członek Komunistycznej Partii Polski, a następnie PPR i PZPR. Uważany za głównego ideologa tej partii, ale na fali kampanii antysemickiej w 1968 r. usunięty z jej kierownictwa, zaś w 1984 r. skreślony z listy członków.

• 2006 / 20 lat

  W Polsce odbyły się wybory samorządowe. W dziewięciu sejmikach wojewódzkich najwięcej miejsc zdobyła Platforma Obywatelska, w pięciu - PiS, a w jednym (świętokrzyskim) - PSL. W opolskim po osiem mandatów zdobyły PO i PiS. 

• 2004 / 22 lata

  W Warszawie zmarł gen. Stanisław Skalski, as polskiego lotnictwa, uczestnik m.in. Bitwy o Anglię; w czasie II wojny światowej zestrzelił 22 samoloty; w latach 1948–1956 więziony przez władze komunistyczne.

• 1992 / 34 lata

  W krypcie bazyliki archikatedralnej św. Jana Chrzciciela w Warszawie złożona została urna z prochami gen. Kazimierza Sosnkowskiego.

• 1989 / 37 lat

  W Rzymie papież Jan Paweł II kanonizował Adama Chmielowskiego, Brata Alberta, zakonnika, malarza, założyciela zgromadzeń zakonnych albertynów i albertynek oraz przytulisk dla bezdomnych; uczestnika Powstania Styczniowego.

• 1989 / 37 lat

  W Krzyżowej na Dolnym Śląsku odprawiona została Msza Pojednania z udziałem premiera Tadeusza Mazowieckiego i kanclerza Helmuta Kohla.

• 1984 / 42 lata

  W Stanach Zjednoczonych ukazał się album Madonny „Like a Virgin”.

• 1984 / 42 lata

  Zmarł Stanisław Baliński, pisarz i tłumacz.

• 1984 / 42 lata

  W Warszawie powstał Komitet Obywatelski „Przeciw Przemocy”.

• 1982 / 44 lata

  Lech Wałęsa, internowany po wprowadzeniu stanu wojennego, został wypuszczony z rządowego ośrodka w Arłamowie i dwa dni później wrócił do Gdańska.

• 1982 / 44 lata

  W Warszawie zmarł Jan Ciszewski, dziennikarz, komentator sportowy.

• 1982 / 44 lata

  Jurij Andropow objął stanowisko sekretarza generalnego KC KPZR.

• 1981 / 45 lat

  Zmarł Tadeusz Waczkowski, aktor teatrów warszawskich Powszechnego i Narodowego.

• 1981 / 45 lat

  W Gdańsku zwodowany został żaglowiec szkolny, trzymasztowa fregata „Dar Młodzieży”.

• 1978 / 48 lat

  W Warszawie zmarł Tadeusz Fijewski, aktor; znany m.in. z filmów „Kapelusz pana Anatola”, „Pętla”, „Lalka” oraz serialu „Chłopi”.

• 1973 / 53 lata

  W Montrealu zmarł gen. Wacław Stachiewicz, od 1935 r. szef Sztabu Głównego WP. Podczas kampanii wrześniowej szef Sztabu Naczelnego Wodza.

• 1965 / 61 lat

  Premiera filmu „Rysopis” w reż. Jerzego Skolimowskiego.

• 1962 / 64 lata

  Premiera filmu „O dwóch takich co ukradli księżyc” w reżyserii Jana Batorego.

• 1960 / 66 lat

  Urodził się Andrzej Nowak, historyk, sowietolog, autor takich książek jak „Metamorfozy imperium rosyjskiego 1721-1921” i „Od imperium do imperium. Spojrzenie na historię Europy Wschodniej”, odznaczony przez prezydenta Andrzeja Dudę Orderem Orła Białego.

• 1948 / 78 lat

  Stefan Wyszyński został metropolitą gnieźnieńskim i warszawskim, prymasem Polski.

• 1948 / 78 lat

  W Tokio Międzynarodowy Trybunał Wojskowy dla Dalekiego Wschodu wydał wyroki w procesie japońskich zbrodniarzy wojennych.

• 1947 / 79 lat

  Urodził się Zbigniew Łapiński, pianista, kompozytor; członek tria, do którego należeli również Jacek Kaczmarski i Przemysław Gintrowski, autor muzyki piosenek Jacka Kaczmarskiego np. „Somosierra”, „Wigilia na Syberii” i „Czerwony autobus”, „Nie widzą, nie wiedzą”.

• 1944 / 82 lata

  W Tromso u wybrzeży Norwegii brytyjskie samoloty zatopiły niemiecki pancernik „Tirpitz” – największy obok bliźniaczego „Bismarcka” okręt w historii Kriegsmarine; zginęło około 1400 marynarzy.

• 1944 / 82 lata

  NKWD aresztowało Bolesława Piaseckiego wraz z innymi członkami Konfederacji Narodu.

• 1944 / 82 lata

  W Lublinie powstał Tymczasowy Centralny Komitet Żydów Polskich.

• 1943 / 83 lata

  W Warszawie Niemcy rozstrzelali około 300 więźniów z Pawiaka; wśród nich Andrzeja Trzebińskiego, poetę, dramaturga, publicystę, naczelnego redaktora konspiracyjnego miesięcznika „Sztuka i Naród”.

• 1942 / 84 lata

  II wojna światowa: wojska brytyjskie zajęły Tobruk.

• 1940 / 86 lat

  Wiaczesław Mołotow z polecenia Stalina rozpoczął wizytę w Berlinie, spotkał się z Adolfem Hitlerem i Joachimem von Ribbentropem. Niemcy zaproponowali ZSRR podział stref wpływów na świecie, fiasko tych rozmów przyspieszyło wybuch wojny niemiecko-radzieckiej.

• 1939 / 87 lat

  Urodziła się Krystyna Królówna, aktorka, związana z Teatrem im. Słowackiego w Krakowie i Teatrem Polskim w Warszawie.

• 1937 / 89 lat

  W Warszawie zmarł Zbigniew Uniłowski, pisarz, członek literackiej grupy „Kwadryga”, autor powieści „Wspólny pokój”.

• 1936 / 90 lat

  Zmarł Stefan Grabiński, pisarz, przedstawiciel nurtu grozy w polskiej literaturze międzywojennej, klasyk noweli fantastycznej, określany mianem „polskiego Poe”.

• 1925 / 101 lat

  Zmarł Roman Statkowski, kompozytor i pedagog, profesor Konserwatorium Warszawskiego.

• 1924 / 102 lata

  Urodziła się Alina Bolechowska, śpiewaczka operowa.

• 1923 / 103 lata

  W Katlewie na Warmii urodził się Aleksy Antkiewicz, pierwszy polski medalista olimpijski w boksie – na igrzyskach w Londynie (1948) zdobył brązowy medal; wicemistrz olimpijski z Helsinek (1952); mistrz Europy (1953).

• 1922 / 104 lata

  W Żytomierzu urodził się Tadeusz Borowski, poeta, prozaik, publicysta, jeden z najbardziej znaczących pisarzy polskiej literatury powojennej; więzień KL Auschwitz; autor zbioru opowiadań, „Pożegnanie z Marią” i „Kamienny świat”.

• 1922 / 104 lata

  Odbyły się wybory do Senatu, w których zwyciężyła prawica uzyskując 36,1 proc. głosów (Związek Ludowo-Narodowy 26,1 proc. i klub Chrześcijańsko-Narodowy 10 proc.); centrum zdobyło 24,4 proc. mandatów (chadecja 6,3 proc., PSL „Piast” 15,3 proc. i NPR 2,8 proc.); lewica otrzymała 13,4 proc. (w tym PPS 6,2 proc.); mniejszości narodowe uzyskały 24,3 proc. miejsc.

• 1918 / 108 lat

  Oddziały polskie pod dowództwem mjr. Juliana Stachiewicza wyzwoliły Przemyśl po walce z oddziałami ukraińskimi.

• 1916 / 110 lat

  Urodził się Jerzy Harald, kompozytor, pianista, skrzypek, dyrygent.

• 1902 / 124 lata

  Urodził się Jan Marcin Szancer, grafik, scenograf, malarz, ilustrator książek.

• 1901 / 125 lat

  W Częstochowie urodził się Juliusz Gardan, reżyser i scenarzysta, twórca filmów „Trędowata”, „Doktor Murek”.

• 1898 / 128 lat

  W Bratucicach w powiecie Bochnia urodził się Leopold Okulicki, ostatni Komendant Główny Armii Krajowej, skazany w moskiewskim procesie przywódców Polskiego Państwa Podziemnego.

• 1898 / 128 lat

  W Gręboszowie w Małopolsce urodził się Henryk Sucharski, major WP, komendant Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte we wrześniu 1939 r.

• 1891 / 135 lat

  W Radomiu urodził się Władysław Bortnowski, generał WP, w kampanii 1939 r. dowódca Armii „Pomorze”.

• 1842 / 184 lata

  W Roszkowej Woli koło Rawy Mazowieckiej urodziła się Franciszka Siedliska, zakonnica, założycielka zgromadzenia nazaretanek; beatyfikowana w 1989 r.

• 1833 / 193 lata

  W Petersburgu urodził się Aleksandr Borodin, kompozytor, z wykształcenia lekarz, chemik. Skomponował operę "Kniaź Igor", z której pochodzą sławne (także w pop-kulturze) "Tańce połowieckie".

• 1807 / 219 lat

  Zagarnięty przez Prusy w trakcie III rozbioru Polski obszar tzw. Nowego Śląska (Zagłębie Dąbrowskie) został przyłączony do Księstwa Warszawskiego.

• 1738 / 288 lat

  W Warszawie zmarł arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski Teodor Andrzej Potocki.

• 1648 / 378 lat

  Powstanie Chmielnickiego: po przyjęciu okupu wojska kozackie odstąpiły do oblężenia Zamościa. 

• 1639 / 387 lat

  Zmarł Grzegorz Knapski, jezuita, filolog, leksykograf, dramatopisarz, nauczyciel kolegiów jezuickich.

• 1623 / 403 lata

  W Witebsku zamordowany został przez przeciwników unii Kościoła prawosławnego z Kościołem katolickim Jan Kuncewicz; unicki arcybiskup połocki, bazylianin (imię zakonne Jozafat); kanonizowany w 1867 r.