23 PAźDZIERNIKA

• 1971 / 55 lat

  Sąd Wojewódzki w Warszawie wydał wyrok w ostatnim procesie podziemnej organizacji „Ruch”, której członkowie oskarżeni byli o przygotowywanie „obalenia przemocą ustroju socjalistycznego PRL”.

• 1966 / 60 lat

  W Warszawie zmarł Franciszek Jóźwiak, jedna z czołowych osób w obozie władzy do 1956 r., członek Biura Politycznego KC PZPR i wicepremier, a wcześniej komendant główny Milicji Obywatelskiej. W 1956 r. należał do „natolińczyków” – frakcji popierającej Władysława Gomułkę, ale ten po zdobyciu władzy opowiedział się za „puławianami”, co Jóźwiak przypłacił zepchnięciem na tor boczny.

• 1956 / 70 lat

  Od studenckiej manifestacji solidarności z „polskim październikiem” w Budapeszcie rozpoczęło się Powstanie Węgierskie – próba uniezależnienia się od ZSRR i wywalczenia „socjalizmu z ludzką twarzą”, krwawo stłumiona przez wysłane z Moskwy wojska radzieckie.

• 2022 / 4 lata

  W wieku 108 lat w Warszawie zmarł Marian Fuks, żołnierz września 1939 r., historyk, muzykolog. Przez wiele lat pracował w Żydowskim Instytucie Historycznym (ŻIH), gdzie zajmował się historią Żydów w Warszawie, historią żydowskiej prasy, kultury, biografistyką oraz Holokaustem.

• 2019 / 7 lat

  W Pradze zmarł Alfred Znamierowski, jeden z czołowych weksykologów i helardyków na świecie, były dziennikarz Radia Wolna Europa i Głosu Ameryki, współpracownik pism emigracyjnych, w tym Kultury, członek Solidarności Walczącej.

• 2015 / 11 lat

  W Gdańsku zmarł major Kazimierz Śliwa, podoficer Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie i AK, najmłodszy z cichociemnych przerzucony do okupowanej Polski w nocy z 21 na 22 września 1944 r.

• 2012 / 14 lat

  W Żywcu zmarł Wilhelm Brasse, były więzień Auschwitz, fotograf, który wykonywał obozowe zdjęcia więźniów.

• 2005 / 21 lat

  Odbyła się druga tura wyborów prezydenckich, w których Lech Kaczyński (54,04 proc.) pokonał Donalda Tuska (45,96 proc.).

• 2002 / 24 lata

  Atak czeczeńskich terrorystów na moskiewski teatr na Dubrowce.  

• 1996 / 30 lat

  Sejm RP umorzył postępowanie w sprawie pociągnięcia do odpowiedzialności konstytucyjnej i karnej przedstawicieli reżimu komunistycznego związanych z wprowadzeniem stanu wojennego.

• 1993 / 33 lata

  Zmarł Wacław Felczak, historyk, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, w czasie wojny organizator służby kurierów tatrzańskich i budapeszteńskiej bazy łączności władz Polski Podziemnej z emigracyjnym rządem w Paryżu i Londynie. Został pochowany na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem.

• 1956 / 70 lat

  W Warszawie utworzono Ogólnopolski Klub Postępowej Inteligencji Katolickiej, późniejszy Klub Inteligencji Katolickiej.

• 1954 / 72 lata

  Podpisano tzw. Układy Paryskie; zgodnie z ich postanowieniami zniesiony został status okupacyjny RFN, która uzyskała suwerenność oraz została zaproszona do NATO; utworzono także Unię Zachodnioeuropejską (UZE) – organizację polityczno-obronną.

• 1947 / 79 lat

  Urodził się Kazimierz Deyna, jeden z najlepszych polskich piłkarzy.

• 1944 / 82 lata

  W Lublinie utworzono Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej.

• 1943 / 83 lata

  Na terenie ruin warszawskiego getta Niemcy rozstrzelali około 300 mężczyzn przywiezionych z więzienia na Pawiaku.

• 1942 / 84 lata

  Okupacja niemiecka: niemieckie rozporządzenie o zmianie granic warszawskiego getta (zmniejszenie obszaru); do 21 grudnia 1942 r. 75 tys. Żydów musiało zmienić miejsce zamieszkania.

• 1939 / 87 lat

  Wydano urzędowy komunikat o utworzeniu w Warszawie na polecenie okupantów niemieckich Rady Starszych Gminy Żydowskiej (Judenratu) pod przewodnictwem inż. Adama Czerniakowa.

• 1935 / 91 lat

  W Gliwicach urodził się Egon Franke, szermierz; na igrzyskach w Tokio (1964) zdobył dla Polski pierwszy złoty medal olimpijski w szermierce – floret indywidualnie; na tych samych igrzyskach wraz z drużyną wywalczył we florecie srebrny medal; złoty medalista mistrzostw świata w 1962 r. w drużynie w szabli.

• 1927 / 99 lat

  W Radomiu urodził się Leszek Kołakowski, filozof, historyk filozofii, eseista; wykładowca Uniwersytetu Warszawskiego; od 1970 r. na emigracji, profesor Uniwersytetu w Oksfordzie; autor m.in. dzieła „Główne nurty marksizmu. Powstanie-rozwój-rozkład”.

• 1923 / 103 lata

  W Krakowie urodził się Wiktor Sadecki, aktor, związany m.in. z Teatrem im. Juliusza Słowackiego w Krakowie oraz Starym Teatrem; wystąpił w filmach „Wodzirej”, „Lata dwudzieste... lata trzydzieste...”, a także w serialach „Janosik”, „Królowa Bona” i „Chłopi”.

• 1918 / 108 lat

  Rada Regencyjna Królestwa Polskiego powołała Józefa Świeżyńskiego na urząd Prezydenta Ministrów.

• 1915 / 111 lat

  Urodził się Józef Kuraś - „Ogień”; w czasie II wojny światowej dowódca podlegającego Armii Krajowej oddziału partyzanckiego na Podhalu. Od jesieni 1944 r. współpracował z partyzantką sowiecką i podporządkował się PKWN, a następnie krótko był szefem Urzędu Bezpieczeństwa w Nowym Targu. Po ponownym przejściu do podziemia zasłynął ze zdobycia więzienia św. Michała w Krakowie, ale z części źródeł wynika, że mordował też Żydów ocalałych z holokaustu i dokonywał pospolitych rozbojów. 

• 1914 / 112 lat

  Walki pododdziałów kawalerii 1. pułku Legionów Polskich pod Łowiczem. Na froncie karpackim zwycięskie boje pod Pasieczną i Pniowem toczył 2. pułk Legionów.

• 1906 / 120 lat

  Urodził się Antoni Kenar, rzeźbiarz, pedagog, dyrektor Państwowego Liceum Technik Plastycznych w Zakopanem.

• 1885 / 141 lat

  W Kcyni urodził się Jan Czochralski, chemik, twórca metody wzrostu kryształów, stanowiącej podstawę współczesnej elektroniki.

• 1870 / 156 lat

  W Rapperswilu w Szwajcarii powstało Muzeum Polskie, jedna z najstarszych polskich placówek kulturalnych poza granicami kraju; założone jako Muzeum Narodowe po Powstaniu Styczniowym służyło zabezpieczeniu polskich zabytków historycznych i propagowaniu spraw polskich.

• 1817 / 209 lat

  W Warszawie w Pałacu Kazimierzowskim otwarto Instytut Głuchoniemych. Powstał z inicjatywy księdza Jakuba Falkowskiego, którego imię nosi od 1983 r. Pierwotnie siedzibą Instytutu był Pałac Kazimierzowski przy Krakowskim Przedmieściu (obecnie gmach Uniwersytetu Warszawskiego). Aktualnie instytucja znajduje się przy placu Trzech Krzyży.

• 1793 / 233 lata

  Kontrolowany przez Rosjan sejm w Grodnie ratyfikował II rozbiór Polski. 

• 1776 / 250 lat

  Sejm zakazał stosowania tortur i wydawania wyroków śmierci w sprawach o czary. Zapisy te znalazły się w konstytucji „Konwikcyje w sprawach kryminalnych”.

   

• 1501 / 525 lat

  Król Aleksander I Jagiellończyk zatwierdził unię mielnicką.