10 LISTOPADA

• 1936 / 90 lat

  Edward Rydz-Śmigły został mianowany przez prezydenta Ignacego Mościckiego marszałkiem i odznaczony Orderem Orła Białego.

• 1796 / 230 lat

  W Gliwicach został uruchomiony zbudowany przez szkockiego przemysłowca Johna Baildona wielki piec hutniczy opalany koksem (pierwszy taki obiekt na świecie poza wyspami brytyjskimi).

• 2019 / 7 lat

  W wieku 83 lat zmarł Jan Byrczek, kontrabasista jazzowy, założyciel i pierwszy redaktor naczelny „Jazz Forum”, grał m.in. z Krzysztofem Komedą, Andrzejem Kurylewiczem i Jerzym Milianem.

• 2015 / 11 lat

  W wieku 97 lat zmarł Helmut Schmidt - szef rządu RFN w latach 1974–1982. W tym czasie zawarł porozumienie z Edwardem Gierkiem, na mocy którego z Polski wyjechało kilkaset tysięcy osób - głównie ze Śląska i Pomorza (w zamian za korzystne dla polskiego rządu kredyty). Podczas stanu wojennego w Polsce zainicjował wysyłanie paczek z pomocą.

• 2006 / 20 lat

  W Warszawie u zbiegu Alei Ujazdowskich i Alei Szucha odsłonięto pomnik Romana Dmowskiego.

• 2005 / 21 lat

  Premier Kazimierz Marcinkiewicz w wygłoszonym przed Sejmem expose: Najistotniejszym elementem programu rządu jest naprawa państwa. (...) Chcemy odebrać państwo pasożytującym na nim patologicznym układom i nieformalnym grupom nacisku. Chcemy je oddać jego prawowitym właścicielom - obywatelom Rzeczypospolitej.

• 2004 / 22 lata

  W Warszawie zmarła Erna Rosenstein, malarka, poetka, współzałożycielka tzw. Grupy Krakowskiej.

• 2003 / 23 lata

  Irena Sendler została odznaczona przez prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego Orderem Orła Białego.

• 1993 / 33 lata

  Sejm udzielił wotum zaufania rządowi Waldemara Pawlaka.

• 1990 / 36 lat

  Premiera filmu „Kevin sam w domu” w reżyserii Chrisa Columbusa.

• 1983 / 43 lata

  Zmarł Jalu Kurek, poeta, prozaik, tłumacz literatury włoskiej.

• 1982 / 44 lata

  W Moskwie zmarł Leonid Breżniew, sekretarz generalny KC KPZR i przewodniczący Rady Najwyższej ZSRR; sprawując władzę przez osiemnaście lat odpowiedzialny był m.in. za stłumienie Praskiej Wiosny w 1968 r. i inwazję na Afganistan w 1979 r.

• 1982 / 44 lata

  Stan wojenny: w drugą rocznicę rejestracji Solidarności działająca w podziemiu Tymczasowa Komisja Koordynacyjna wezwała do ośmiogodzinnego strajku.

• 1980 / 46 lat

  Sąd Najwyższy w Warszawie zarejestrował NSZZ „Solidarność”, uchylając poprawki wprowadzone przez Sąd Wojewódzki.

• 1969 / 57 lat

  W Warszawie zmarł Tadeusz Peiper, poeta, prozaik, dramatopisarz i krytyk literacki.

• 1960 / 66 lat

  Inauguracja Katedry Literatury Polskiej na Sorbonie.

• 1959 / 67 lat

  Sąd Najwyższy w Warszawie zatwierdził wyrok skazujący nazistowskiego zbrodniarza Ericha Kocha (gauleitera Prus Wschodnich, zaś w czasie II wojny światowej komisarza Rzeszy dla Ukrainy) na karę śmierci. Wyroku jednak nie wykonano, Erich Koch zmarł w więzieniu w Barczewie 12 listopada 1986 r.

• 1958 / 68 lat

  W Londynie zmarła mjr Wanda Gertz, „Lena”, harcerka, w latach 1915–1916 w Legionach Polskich, członek POW; uczestniczka wojny polsko-bolszewickiej; w okresie międzywojennym współorganizatorka Przysposobienia Wojskowego Kobiet, pracowniczka Głównego Inspektoratu Sił Zbrojnych; w czasie II wojny światowej organizatorka i komendantka oddziału „Dysk” (Dywersja i Sabotaż Kobiet) przy Komendzie Głównej AK.

• 1956 / 70 lat

  Koniec powstania węgierskiego - w trakcie walk od 23 października zginęło ok. 2500 Węgrów i 740 żołnierzy radzieckich. 20 tys. osób zostało aresztowanych, a 200 tys. emigrowało.

• 1952 / 74 lata

  W Gdańsku urodził się Bogdan Lis, jeden z najważniejszych działaczy „Solidarności” od strajków sierpniowych na Wybrzeżu, w stanie wojennym współorganizator tajnych struktur, dwukrotnie aresztowany i skazany, uczestnik Okrągłego Stołu; senator w latach 1989-1991 i poseł w latach 2007-2011.

• 1950 / 76 lat

  W Łodzi został aresztowany gen. August Emil Fieldorf „Nil”, organizator i szef Kedywu Komendy Głównej AK, jeden z najbardziej zasłużonych żołnierzy polskiego podziemia.

• 1947 / 79 lat

  W Mrągowie urodził się Krzysztof Wyszkowski, działacz opozycji antykomunistycznej, współpracownik KSS KOR, współzałożyciel i działacz WZZ Wybrzeża (1978); uczestnik strajku w Stoczni Gdańskiej w sierpniu 1980 r.; w latach 1991–1992 doradca premierów Jana Krzysztofa Bieleckiego i Jana Olszewskiego. Od 2016 r. członek Kolegium IPN.

• 1947 / 79 lat

  Rozpoczęła działalność Filharmonia Poznańska, powołana z inicjatywy kompozytora i dyrygenta Tadeusza Szeligowskiego.

• 1945 / 81 lat

  Powołano Centralny Urząd Planowania. W 1949 r. przekształcony w Państwową Komisję Planowania Gospodarczego, w 1956 r. utworzono Komisję Planowania przy Radzie Ministrów.

• 1941 / 85 lat

  Gubernator dystryktu warszawskiego Ludwig Fischer podpisał rozporządzenie o karze śmierci za samowolne opuszczenie getta oraz udzielanie pomocy Żydom.

• 1939 / 87 lat

  Samobójstwo popełnił Samuel Adalberg, historyk, folklorysta i wydawca tekstów staropolskich żydowskiego pochodzenia.

• 1939 / 87 lat

  Niemcy spalili większość łódzkich synagog, wśród nich Wielką Synagogę przy obecnej al. Tadeusza Kościuszki.

• 1938 / 88 lat

  W Stambule zmarł Mustafa Kemal Ataturk, generał, przywódca ruchu narodowego, który obalił sułtanat i przekształcił Turcję w republikę; pierwszy prezydent Turcji (1923–1938); przeprowadził głębokie reformy modernizujące państwo; w 1934 r. parlament nadał mu nazwisko Ataturk – ojciec Turków.

• 1933 / 93 lata

  W Warszawie zmarł Władysław Pytlasiński, zapaśnik, mistrz świata z 1900 r.; działacz sportowy, współzałożyciel Polskiego Towarzystwa Atletycznego; trener, którego wychowankiem był Stanisław „Zbyszko” Cyganiewicz, trzykrotny mistrz świata.

• 1930 / 96 lat

  Urodził się Jerzy Rosołowski, dziennikarz, lektor i spiker radiowy i telewizyjny, od 1954 r. nieprzerwanie związany z Polskim Radiem, głosu użyczał również Polskiej Kronice Filmowej.

• 1927 / 99 lat

  W Warszawie urodził się Edmund Fetting, aktor, piosenkarz, muzyk jazzowy; wystąpił m.in. w filmach „Lokis. Rękopis profesora Wittembacha”, „Śmierć prezydenta”, a także w serialu „Czarne chmury”.

• 1927 / 99 lat

  Premiera filmu „Ziemia obiecana” w reżyserii Aleksandra Hertza i Zbigniewa Gniazdowskiego.

• 1925 / 101 lat

  W Pontrhydyfen w Walii urodził się Richard Burton, aktor filmowy i teatralny; odtwórca m.in. roli Marka Antoniusza w słynnym filmie „Kleopatra”, w którym zagrał u boku Elizabeth Taylor.

• 1918 / 108 lat

  Powrót do Warszawy Józefa Piłsudskiego z internowania w Magdeburgu. Początek rozbrajania żołnierzy niemieckich na ulicach Warszawy.

• 1912 / 114 lat

  W Berlinie urodził się Antoni Pospieszalski, eseista, filozof, działacz emigracyjny; żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, cichociemny; wieloletni redaktor polskiej sekcji BBC.

• 1912 / 114 lat

  W Wiedniu utworzona została Komisja Tymczasowa Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych, stanowiąca porozumienie ugrupowań z Królestwa i Galicji.

• 1909 / 117 lat

  Urodził się Paweł Jasienica, pisarz, publicysta, żołnierz Armii Krajowej; autor m.in. znanych esejów historycznych „Polska Piastów”, „Polska Jagiellonów” oraz „Rzeczpospolita Obojga Narodów”. W 1964 r. sygnatariusz "Listu 34" wysłanego przez polskich intelektualistów do premiera Józefa Cyrankiewicza. W 1968 r. w odwecie m.in. za to, że Jasienica poparł studenckie protesty, władze zakazały publikować jego książki.

• 1905 / 121 lat

  Car Mikołaj II wprowadził w Królestwie Polskim stan wojenny.

• 1898 / 128 lat

  Urodził się Tadeusz Kudliński, prozaik, teatrolog, współpracownik „Tygodnika Powszechnego”.

• 1891 / 135 lat

  W Marsylii zmarł Arthur Rimbaud, francuski poeta, symbolista; autor utworów „Sezon w piekle”, „Iluminacje”, „Statek pijany”.

• 1887 / 139 lat

  W Głogowie urodził się Arnold Zweig, niemiecki pisarz.

• 1884 / 142 lata

  W Warszawie urodziła się Zofia Nałkowska, pisarka, publicystka; autorka powieści „Granica”. Z jej doświadczeń w pracach Komisji Badań Zbrodni Hitlerowskich w Polsce powstały „Medaliony” – dokumentacja zbrodni hitlerowskich. Przez pół wieku prowadziła „Dzienniki”.

• 1865 / 161 lat

  W Przedczu koło Kłodawy urodził się Władysław Umiński, pisarz, autor książek fantastycznonaukowych i podróżniczych, m.in. powieści „Na drugą planetę”.

• 1814 / 212 lat

  W Wilnie zmarł Euzebiusz Słowacki, historyk literatury, dramatopisarz, profesor Uniwersytetu Wileńskiego.

• 1765 / 261 lat

  Urodził się Stanisław Węgrzecki, prawnik, uczestnik Powstania Kościuszkowskiego, komendant Gwardii Narodowej (1812–1815); prezydent Warszawy w latach 1807–1815 i 1830–1831.

• 1673 / 353 lata

  We Lwowie zmarł król Michał Korybut Wiśniowiecki, panujący od 1669 r.

• 1493 / 533 lata

  W Einsiedeln w Szwajcarii urodził się Paracelsus, lekarz, chemik, jeden z prekursorów nowożytnej medycyny; inna podawana data jego urodzin to 17 grudnia 1493 r.

• 1483 / 543 lata

  W Eisleben w Niemczech urodził się Marcin Luter, duchowny, teolog i reformator Kościoła, inicjator Reformacji; autor 95 tez przeciwko odpustom.

• 1444 / 582 lata

  W bitwie z armią turecką pod Warną zginął Władysław III, król Polski i Węgier; w chwili śmierci monarcha miał 20 lat.

• 1003 / 1023 lata

  W nocy z 10 na 11 listopada w klasztorze benedyktyńskim w Międzyrzeczu zamordowano Pięciu Braci Męczenników – Benedykta, Jana, Izaaka, Krystyna i Mateusza. Rok później pięciu benedyktynów zostało kanonizowanych przez Jana XVIII.