> >

O PORTALU

Portal dzieje.pl to codzienny serwis historyczny, setki artykułów dotyczących przede wszystkim najnowszej historii Polski, a także materiały wideo, filmy dokumentalne, archiwalne fotografie, dokumenty oraz infografiki i mapy.

Więcej

18 LISTOPADA

  • 1965 / 61 lat
    Abp Bolesław Kominek. Fot. PAP/CAF/A. Hawałej

    Biskupi polscy podpisali się pod listem do biskupów niemieckich ze słynnym zwrotem udzielamy wybaczenia i prosimy o nie (potocznie: przebaczamy i prosimy o wybaczenie). Głównym autorem dokumentu był biskup (później arcybiskup i kardynał) wrocławski Bolesław Kominek.

  • 1676 / 350 lat
    Synagoga w Kazimierzu Dolnym. Fot. PAP/Wojtek Jargiło

    Król Jan III Sobieski nadał przywileje Żydom mieszkającym w Kazimierzu Dolnym: „Tak, iż wolno im będzie, handle i przekupieństwa wszelakie prowadzić (...), piwa i miody robić, browary swoje budować albo u mieszczan najmować, zgoła wszystkich wolności miejskich i jakie nadto w okolicznych miastach koronnych mają Żydzi zażywać. A nadto pozwalamy też im w rynku tegoż miasta place i budynki kupować, stare poprawować i na pustych się fundować". 

  • 2001 / 25 lat

    Zmarł Jerzy Adamski, krytyk literacki i teatralny, eseista, pedagog.

  • 1989 / 37 lat

    Powstał pierwszy po upadku Muru Berlińskiego i przedostatni (jak się miało okazać) rząd Niemieckiej Republiki Demokratycznej z Hansem Modrowem jako premierem. Większość stanowisk ministerialnych zachowali przedstawiciele rządzącej państwem od 1949 r. SED (Niemieckiej Partii Jedności), ale do współrządzenia dopuszczono też CDU.

  • 1987 / 39 lat

    Premiera filmu „Ostatni cesarz” w reżyserii Bernardo Bertolucciego.

  • 1966 / 60 lat

    Premiera filmu „Pociągi pod specjalnym nadzorem” w reżyserii Jirzego Menzla, za który otrzymał Oscara.

  • 1964 / 62 lata

    Zmarł Jan Bystroń, etnolog, socjolog, historyk kultury, pisarz.

  • 1962 / 64 lata
    Niels Bohr. Źródło: NAC

    W Kopenhadze zmarł Niels Bohr, fizyk; laureat Nagrody Nobla w 1922 r.; w latach 1943–1945 uczestniczył w pracach przy budowie bomby atomowej w Los Alamos w USA.

  • 1959 / 67 lat
    Andrzej Kołodziej. Fot. PAP/T. Gzell

    Urodził się Andrzej Kołodziej, działacz WZZ Wybrzeża; w sierpniu 1980 r. przewodniczący Komitetu Strajkowego w Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni; od 1984 r. działacz „Solidarności Walczącej”.

  • 1959 / 67 lat

    Premiera filmu „Ben-Hur” w reżyserii Williama Wylera, nagrodzonego 11 Oscarami.

  • 1956 / 70 lat

    Od awantury o bilety na wyświetlany w kinie film produkcji północnokoreańskiej w Bydgoszczy zaczęły się zamieszki i starcia z milicją. Tłum zniszczył radiostację zagłuszającą stacje Radia Wolna Europa, kilkanaście osób zostało skazanych przez sąd.

  • 1949 / 77 lat
    André Robineau przed sądem, fot. PAP/CAF/Kałuszyner

    Na lotnisku Okęcie w Warszawie został aresztowany (a następnie oskarżony o szpiegostwo i pod tym zarzutem skazany na 12 lat więzienia) André Robineau, pracownik francuskiego konsulatu w Szczecinie. Razem z Robineneau sąd skazał też kilka innych osób, w tym Bronisława Klimczaka, byłego więźnia obozów na Majdanku i w Gross-Rosen na karę śmierci. Prezydent Bolesław Bierut nie uwzględnił wniosku o ułaskawienie i Klimczak został stracony, natomiast Robineau wyszedł przedterminowo na wolność na mocy wydanego przez Radę Państwa aktu łaski.

  • 1948 / 78 lat
    Proces aktorów grających w antypolskim filmie niemieckim „Heimkehr” przed Sądem Okręgowym - oskarżeni, od lewej: Michał Pluciński, Juliusz Łuszczewski, Stefan Golczewski, Wanda Szczepańska. Fot. PAP/CAF

    W Warszawie rozpoczął się proces polskich aktorów oskarżonych o udział w 1941 r. w nazistowskim filmie propagandowym „Heimkehr” (Powrót do ojczyzny); Bogusław Samborski skazany został zaocznie na karę dożywotniego więzienia, Wanda Szczepańska – na 12 lat więzienia, Michał Pluciński na 5 lat, Stefan Golczewski i Juliusz Łuszczewski na 3 lata pozbawienia wolności.

  • 1945 / 81 lat
    Pomnik Braterstwa Broni. Fot. PAP/L. Szymański

    W Warszawie na Pradze odsłonięto Pomnik Braterstwa Broni.

  • 1944 / 82 lata
    Eustachy Rylski. Fot. PAP/T. Gzell

    W Nawojowej koło Nowego Sącza urodził się Eustachy Rylski, prozaik, dramaturg, scenarzysta; autor powieści „Człowiek w cieniu”, „Warunek”, „Na Grobli”, „Obok Julii”, „Blask”.

  • 1941 / 85 lat
    Żołnierze polskiej Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich pod Tobrukiem. 1941 r. Fot. Imperial War Museums. Źródło: Wikimedia Commons

    Początek ofensywy wojsk brytyjskich pod Tobrukiem; w walkach brała udział polska Samodzielna Brygada Strzelców Karpackich.

  • 1939 / 87 lat

    W Londynie podpisano umowę o współpracy Polskiej Marynarki Wojennej z Królewską Marynarką Wielkiej Brytanii na okres wojny; był to jeden z pierwszych aktów międzynarodowych podpisanych przez polski rząd na uchodźstwie.

  • 1930 / 96 lat
    Kazimierz Kord. Fot. PAP/A. Hawałej

    W Pogórzu urodził się Kazimierz Kord, dyrygent, dyrektor i kierownik artystyczny Wielkiej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia i Telewizji (1969–1973), Filharmonii Narodowej w Warszawie (1977–2001), a także dyrektor muzyczny Teatru Wielkiego-Opery Narodowej (2005–2006).

  • 1922 / 104 lata
    Marcel Proust. Fot. Wikimedia Commons

    W Paryżu zmarł Marcel Proust, pisarz, autor cyklu powieściowego „W poszukiwaniu utraconego czasu”.

  • 1918 / 108 lat

    Łotwa ogłosiła niepodległość.

  • 1918 / 108 lat
    Jędrzej Moraczewski. Fot. NAC

    Powołany został rząd Jędrzeja Moraczewskiego, pierwszy rząd niepodległej Polski.

  • 1916 / 110 lat
    Brytyjski czołg Mark I w pobliżu Thiepval. 25.09.1916. Fot. Imperial War Museums. Źródło: Wikimedia Commons

    I wojna światowa: zakończyła się trwająca od lipca bitwa nad Sommą; straty brytyjskie – ponad 420 tys. ofiar; francuskie – ponad 200 tys. ofiar; niemieckie – co najmniej 465 tys. ofiar.

  • 1914 / 112 lat
    pomnik w Bydlinie wzniesiony dla upamiętnienia legionistów Piłsudskiego poległych w bitwie pod Krzywopłotami, fot. Domena Publiczna

    Zakończyła się bitwa pod Krzywopłotami, wiosce w pobliżu Olkusza. Legioniści Piłsudskiego byli w niej częścią oddziałów austro-węgierskich, które powstrzymały natarcie wojsk rosyjskich. W kilkudniowych walkach, które Piłsudski określił potem legionowymi Termopilami zginęło 46 polskich legionistów, wśród nich Stanisław Paderewski (przyrodni brat sławnego pianisty).

  • 1901 / 125 lat

    Stany Zjednoczone i Wielka Brytania zawarły porozumienie dotyczące budowy Kanału Panamskiego, łączącego Ocean Atlantycki z Pacyfikiem.

  • 1888 / 138 lat

    Zmarł Walery Rzewuski, fotograf, prekursor zorganizowanego ruchu fotograficznego na ziemiach polskich.

  • 1879 / 147 lat

    W Mławie urodził się Józef Unszlicht. W młodości był działaczem polskiej socjaldemokracji, w 1917 r. jednym z przywódców rewolucji bolszewickiej w Rosji, a podczas wojny polsko-bolszewickiej w 1920 r. zasiadł w Tymczasowym Komitecie Rewolucyjnym Polski – efemerycznym rządzie z siedzibą w Białymstoku. W latach 1921-1923 był jednym z szefów CzeKa (poprzedniczki NKWD). Został zgładzony w 1938 r. w ramach stalinowskiej czystki.

  • 1875 / 151 lat

    Prezydentem Warszawy mianowany został (na wniosek generała-gubernatora warszawskiego) Sokrates Starynkiewicz, emerytowany generał wojsk rosyjskich; urząd sprawował do 1892 r.; zasłużony dla rozwoju miasta m.in. budową nowoczesnych wodociągów i kanalizacji.

  • 1860 / 166 lat
    Ignacy Jan Paderewski. Fot. PAP/CAF/Archiwum

    W Kuryłówce na Podolu urodził się Ignacy Jan Paderewski, pianista, kompozytor, działacz niepodległościowy i polityk, w latach 1919–1921 minister spraw zagranicznych RP, sygnatariusz Traktatu wersalskiego. Niektóre źródła jako datę urodzin podają 6 listopada.

  • 1853 / 173 lata
    Władysław Zamoyski. Źródło: Wikimedia Commons

    W Paryżu urodził się Władysław Zamoyski, działacz społeczny i narodowy; inicjator budowy linii kolejowej z Chabówki do Zakopanego; uratował od zniszczenia lasy tatrzańskie, ograniczając w nich wyręby i prowadząc zalesienia; zaangażowany w spór graniczny z Królestwem Węgier o Morskie Oko; wszystkie swoje dobra wielkopolskie oraz zakopiańskie przekazał na cele społeczne i narodowe.

  • 1700 / 326 lat

    Pod Olkienikami pospolite ruszenie szlachty litewskiej dowodzone przez Michała Wiśniowieckiego pokonało wojska Sapiehów, kładąc kres samowładnym rządom tego rodu na Litwie.

  • 1655 / 371 lat
    Ojciec Augustyn Kordecki podczas obrony Jasnej Góry. Obraz Januarego Suchodolskiego. Fot. Wikimedia Commons

    Potop szwedzki: Początek oblężenia klasztoru paulinów na Jasnej Górze.

  • 1632 / 394 lata

    Wydano Biblię Gdańską, kalwiński przekład Pisma Świętego na język polski. Dla polskich protestantów miała podobne znaczenie jak Biblia Jakuba Wujka dla katolików.

  • 1621 / 405 lat
    Kolegium Pijarów w Szczuczynie. Źródło: CBN Polona

    Papież Grzegorz XV ustanowił zakon pijarów, który miał duży wkład w rozwój oświaty w Rzeczypospolitej.

  • 1528 / 498 lat

    Ordunek Górny. Zbiór przepisów pod taką nazwą wydali książęta Jan II Dobry (ostatni przedstawiciel opolsko-raciborskiej linii Piastów) i Jerzy Hohenzollern-Ansbach (panujący m.in. na bogatych w rudy ołowiu i srebra terenach wokół Bytomia i Tarnowskich Gór). Sporządzony po czesku, niemiecku i polsku dokument regulował warunki pracy i płacy w tamtejszych kopalniach. Przyczynił się do rozwoju miast i górnictwa. Był pierwszą ustawą górniczą na terenach obecnie należących do Polski. 

  • 1489 / 537 lat

    Na zamku w Radomiu wielki mistrz zakonu krzyżackiego Johann von Tieffen złożył hołd lenny królowi Kazimierzowi IV Jagiellończykowi.

  • 1170 / 856 lat

    Zmarł Albrecht Niedźwiedź, twórca Marchii Brandenburskiej.

  • 1095 / 931 lat

    W Clermont we Francji rozpoczął się synod biskupów, podczas którego papież Urban II wezwał do zorganizowania wyprawy krzyżowej i wyzwolenia Grobu Chrystusa spod władzy Turków.

Za czym kolejka ta stoi? PRL w muzycznym zwierciadle - Muzeum Historii Polski w Warszawie

 

 

Newsletter

Rocznica

  • 1976-09-23

    Komitet Obrony Robotników: odpowiedź polskiej inteligencji na represje wobec robotników

    23 września 1976 r. podpisany przez 14 osób Apel do społeczeństwa i władz PRL zapoczątkował działalność Komitetu Obrony Robotników. Była to odpowiedź polskiej inteligencji na represje wobec robotników Radomia, Ursusa i Płocka.

    Zobacz rocznicę
MKiDN
  • Instytut Pamięci Narodowej
  • Wojskowe Biuro Historyczne
  • Ministerstwo Edukacji Narodowej
  • Narodowe Archiwum Cyfrowe
  • Ośrodek Karta
  • Biblioteka narodowa
  • Żydowski Instytut Historyczny
  • Ośrodek pamięć i Przyszłość
  • Polski Instytut Sztuki Filmowej
  • Filmoteka Szkolna
  • Narodowy Instytut Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą  POLONIKA
  • Archiwum Akt Nowych

  • Muzeum Powstania Warszawskiego
  • Magazyn Historyczny Mówią wieki