5 WRZEśNIA

• 1981 / 45 lat

  W gdańskiej hali „Olivia” rozpoczął się I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność”.

• 2023 / 3 lata

  W Warszawie zmarła członkini Szarych Szeregów i Armii Krajowej, prezes Zarządu Głównego Światowego Związku Żołnierzy AK (2021-2023) Teresa Stanek ps. „Mitsuko”.

• 2020 / 6 lat

  W Krakowie zmarł arcybiskup senior archidiecezji lwowskiej kardynał Marian Jaworski. W latach 1991–2008 był pierwszym po II wojnie światowej arcybiskupem metropolitą lwowskim obrządku łacińskiego, a w latach 1992–2008 przewodniczącym Konferencji Episkopatu Ukrainy. W 2017 r. prezydent Andrzej Duda odznaczył go Orderem Orła Białego.

• 2011 / 15 lat

  Komisja Jerzego Millera badająca katastrofę smoleńską zakończyła prace publikacją protokołu z załącznikami – w tym stenogramami rozmów z kokpitu i wieży w Smoleńsku.

• 1992 / 34 lata

  W Warszawie zmarł Bohdan Korzeniewski, historyk i krytyk teatru, reżyser, tłumacz, pedagog.

• 1991 / 35 lat

  Polska i Litwa wznowiły stosunki dyplomatyczne.

• 1986 / 40 lat

  Premiera filmu „Jezioro Bodeńskie” w reżyserii Janusza Zaorskiego.

• 1981 / 45 lat

  W wyniku buntu w więzieniu w Bydgoszczy z zakładu uciekło 188 osób.

• 1980 / 46 lat

  Premiera filmu „Grzeszny żywot Franciszka Buły” w reżyserii Janusza Kidawy.

• 1972 / 54 lata

  Do wioski olimpijskiej w Monachium wdarli się palestyńscy terroryści z organizacji „Czarny Wrzesień” atakując izraelskich sportowców. Na miejscu zginął jeden z trenerów oraz ciężarowiec. Zamachowcy wzięli 9 zakładników, których mieli uwolnić po wypuszczeniu z izraelskich więzień ponad 200 Palestyńczyków. Negocjacje z terrorystami nie przyniosły efektu. Ostatecznie niemieckie służby zaatakowały terrorystów, którzy nie reagowali na żądanie poddania się. Palestyńczycy zamordowali wszystkich zakładników, a sami zginęli podczas kolejnego ataku niemieckiej policji. Śmierć poniósł też jeden z policjantów.

• 1966 / 60 lat

  W Złotoryi urodził się Mariusz Szczygieł, dziennikarz, pisarz, reporter, autor książek „Gottland”, „Laska nebeska”, „Zrób sobie raj”.

• 1965 / 61 lat

  W Warszawie zmarł Bohdan Pniewski, architekt, profesor Politechniki Warszawskiej i Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie; projektował m.in. hotel Patria w Krynicy, gmachy Sądów Grodzkich w Warszawie, Ministerstwa Komunikacji i Narodowego Banku Polskiego; autor rozbudowy zespołu budynków Sejmu oraz gmachu Teatru Wielkiego.

• 1959 / 67 lat

  W Modelu na Mazowszu urodził się Waldemar Pawlak, prezes Polskiego Stronnictwa Ludowego w latach 1991–1997 i 2005–2012, parlamentarzysta; premier RP w 1992 r. oraz w latach 1993–1995; wicepremier i minister gospodarki (2007–2012); prezes Zarządu Głównego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych.

• 1956 / 70 lat

  Początek obrad Sejmu, w czasie których uchylono przepisy o socjalistycznej dyscyplinie pracy oraz zmieniono ustawę o szkolnictwie wyższym, zwiększającą prawa szkół wyższych.

• 1946 / 80 lat

  W Krakowie Najwyższy Trybunał Narodowy skazał na karę śmierci nazistowskiego zbrodniarza Amona Goetha, komendanta komendanta niemieckiego obozu koncentracyjnego KL Plaszow; wyrok wykonano 13 września 1946 r. w krakowskim więzieniu przy ul. Montelupich.

• 1944 / 82 lata

  Powstanie Warszawskie: Oddziały powstańcze wycofały się z Elektrowni na Powiślu.

• 1942 / 84 lata

  Początek tzw. Wielkiej Szpery, akcji, w czasie której Niemcy deportowali z łódzkiego getta do niemieckiego obozu zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem dzieci oraz osoby starsze i chore, w sumie 15–20 tys. Żydów.

• 1942 / 84 lata

  W Warszawie urodziła się Teresa Tuszyńska, aktorka, modelka, wystąpiła w filmach „Rozwodów nie będzie”, „Tarpany”, „Biały niedźwiedź”, „Poczmistrz”; największą popularność przyniosła jej rola Margueritte w filmie Janusza Morgensterna „Do widzenia, do jutra”.

• 1942 / 84 lata

  Dowódca SS i policji na dystrykt warszawski SS-Oberführer Ferdinand von Sammern-Frankenegg wydał obwieszczenie przypominające o karze śmierci za udzielanie pomocy Żydom.

• 1939 / 87 lat

  Kampania wrześniowa - wojna obronna 1939 r. Niemieckie wojsko wkracza do Bydgoszczy i w odwecie za śmierć cywilów w trakcie tzw. krwawej niedzieli rozpoczyna masowe egzekucje ludności polskiej. Wojska gen. Heinza Guderiana rozbijają Polaków w bitwie w Borach Tucholskich (w okolicy Chełmna na Pomorzu). 

• 1924 / 102 lata

  We Lwowie podczas otwarcia Targów Wschodnich członkowie Ukraińskiej Organizacji Wojskowej dokonali nieudanego zamachu bombowego na prezydenta RP Stanisława Wojciechowskiego.

• 1917 / 109 lat

  W Krakowie zmarł Marian Smoluchowski, fizyk, profesor Uniwersytetu Lwowskiego i Uniwersytetu Jagiellońskiego, jeden z najwybitniejszych uczonych polskich.

• 1915 / 111 lat

  W Lovranie w Chorwacji zmarł Stanisław Witkiewicz, malarz, pisarz, krytyk i teoretyk sztuki, twórca stylu zakopiańskiego w architekturze.

• 1914 / 112 lat

  Na ziemiach Królestwa Polskiego, zajętych przez wojska niemieckie, Józef Piłsudski powołał Polską Organizację Narodową "jako oparcie dla naszej akcji zbrojnej" i "zawiązek samoistnego ustroju polskiego narodu". Po kilku miesiącach, wobec fiaska prowadzonej tam agitacji, członkowie PON weszli w skład Naczelnego Komitetu Narodowego w Krakowie. 

• 1914 / 112 lat

  Początek bitwy nad jeziorami mazurskimi, w której wojska niemieckie pod dowództwem gen. Paula von Hindenburga pokonały armię rosyjską gen. Pawła von Rennenkampfa.

• 1914 / 112 lat

  I wojna światowa: rozpoczęła się I bitwa nad Marną, zakończona porażką wojsk niemieckich.

• 1897 / 129 lat

  We wsi Pstrągowa na Podkarpaciu urodził się Kazimierz Iranek-Osmecki, pułkownik WP, w czasie II wojny światowej od 1943 r. szef Oddziału IV (Kwatermistrzowskiego), a od 1944 r. Oddziału II (Informacyjno-Wywiadowczego) Komendy Głównej Armii Krajowej.

• 1580 / 446 lat

  Wojska polsko-węgierskie zdobyły moskiewską twierdzę Wielkie Łuki. W trakcie rabowania palącej się twierdzy doszło do eksplozji prochowni, w wyniku której zginęło 200 Polaków i Węgrów oraz większość załogi moskiewskiej.