12 WRZEśNIA

• 1989 / 37 lat

  Sejm powołał rząd Tadeusza Mazowieckiego, pierwszego niekomunistycznego prezesa Rady Ministrów w Polsce od zakończenia II wojny światowej.

• 1941 / 85 lat

  W Tarnowie rozstrzelana została przez Niemców Helena Marusarzówna, narciarka, wielokrotna mistrzyni Polski, w czasie II wojny światowej działała w konspiracji jako kurier tatrzański.

• 1939 / 87 lat

  Kampania wrześniowa - wojna obronna 1939 r. Bitwa pod Birczą - jedna z największych na południowym odcinku frontu. 11 Karpacka Dywizja Piechoty pod dowództwem płk. Bronisława Prugar-Ketlinga i część 24 Dywizji Piechoty dowodzona przez płk. Beniamina Kotarbę opóźniła marsz niemieckiej 2 Dywizji Strzelców Górskich na Przemyśl. Płk Kotarba poległ podczas próby przedarcia się przez niemieckie pozycje.

• 2021 / 5 lat

  W warszawskiej Świątyni Opatrzności Bożej ogłoszono beatyfikację kardynała prymasa Polski Stefana Wyszyńskiego i siostry Marii Róży Czackiej.

• 2005 / 21 lat

  W Warszawie zmarł Józef Słotwiński, reżyser teatralny, jeden z twórców Teatru Telewizji, autor i główny reżyser telewizyjnej „Kobry”.

• 2004 / 22 lata

  W Warszawie zmarł Marek Karp, historyk, założyciel i wieloletni dyrektor Ośrodka Studiów Wschodnich.

• 2001 / 25 lat

  NATO po raz pierwszy uruchomiło procedury związane z art. 5 traktatu, który mówi, że atak na dowolne państwo NATO równy jest z atakiem na cały Sojusz. Była to odpowiedź na zamachy terrorystyczne w USA, do których doszło 11 września 2001 roku.

• 1996 / 30 lat

  Ustanowienie Święta Wojsk Lądowych upamiętniającego rocznicę zwycięstwa pod Wiedniem.

• 1995 / 31 lat

  W Hausach w Niemczech zmarł Ernest Pohl, piłkarz, zawodnik m.in. Górnika Zabrze i Legii Warszawa; najskuteczniejszy strzelec w historii ekstraklasy z dorobkiem 186 goli; w latach 1955–1964 wystąpił w 46 oficjalnych meczach reprezentacji Polski, w których zdobył 39 goli.

• 1991 / 35 lat

  W Chicago zmarł Feliks Konarski, pseudonim Ref-Ren, pisarz, kierownik artystyczny i literacki teatrów rewiowych; w czasie II wojny światowej więzień sowieckich łagrów, następnie w armii gen. Władysława Andersa; autor słów pieśni „Czerwone maki na Monte Cassino”.

• 1990 / 36 lat

  W Warszawie zmarła Irena Eichlerówna, jedna z najwybitniejszych polskich aktorek teatralnych, przez ponad pół wieku związana z Teatrem Narodowym w Warszawie.

• 1990 / 36 lat

  W Moskwie byłe mocarstwa okupacyjne USA, W. Brytania, Francja, ZSRS oraz oba państwa niemieckie podpisały układ 2+4 dotyczący zjednoczenia Niemiec.

• 1978 / 48 lat

  Premiera filmu „Gdziekolwiek jesteś Panie Prezydencie” w reżyserii Andrzeja Trzosa-Rastawieckiego.

• 1974 / 52 lata

  W Etiopii, po 44 latach panowania, w wyniku zamachu stanu obalony został cesarz Haile Selassie.

• 1970 / 56 lat

  W Krakowie zmarł Jan Sztaudynger, poeta, fraszkopisarz.

• 1968 / 58 lat

  W Warszawie zmarł Ryszard Siwiec, który 8 września 1968 r., podczas centralnych dożynek na Stadionie X-lecia, podpalił się na oczach tłumów, protestując przeciwko interwencji wojsk Układu Warszawskiego w Czechosłowacji.

• 1967 / 59 lat

  Prezydent Francji Charles de Gaulle zakończył tygodniową wizytę w PRL.

• 1964 / 62 lata

  W Londynie zmarł Sergiusz Piasecki, pisarz, autor m.in. powieści „Kochanka Wielkiej Niedźwiedzicy”.

• 1961 / 65 lat

  Początek działalności Warszawskiej Opery Kameralnej.

• 1960 / 66 lat

  W Goworowie pod Ostrołęką urodził się Wojciech Jagielski, dziennikarz, reporter zajmujący się problematyką Afryki, Azji Środkowej, Kaukazu i Zakaukazia; opublikował m.in. książki „Dobre miejsce do umierania”, „Modlitwa o deszcz”, „Wieże z kamienia”, „Nocni wędrowcy”.

• 1953 / 73 lata

  Nikita Chruszczow objął stanowisko I sekretarza KC KPZR.

• 1950 / 76 lat

  Prymas Polski kard. Stefan Wyszyński oraz kard. Adam Sapieha w liście do Bolesława Bieruta zaprotestowali przeciwko represjom wobec Kościoła i marginalizowaniu roli religii.

• 1945 / 81 lat

  Rząd Jedności Narodowej uznał za nieobwiązujący konkordat zawarty z Watykanem w 1925 r.

• 1943 / 83 lata

  Niemieccy spadochroniarze uwolnili przetrzymywanego w Abruzzach Benito Mussoliniego, włoskiego dyktatora, odsuniętego od władzy po wylądowaniu wojsk alianckich na Sycylii i aresztowanego na rozkaz króla Wiktora Emanuela III.

• 1942 / 84 lata

  Naczelny Wódz gen. Władysław Sikorski zatwierdził plan formowania Armii Polskiej na Wschodzie.

• 1939 / 87 lat

  Kampania wrześniowa - wojna obronna 1939 r. Szwadron ułanów w nocnej szarży odbija Kałuszyn (niedaleko Mińska Mazowieckiego). Pierwsze oddziały niemieckie podchodzą pod Lwów. Zbrodnie Wehrmachtu w Końskich (mordują 22 Żydów) oraz w Szczucinie (mordują polskich jeńców).

• 1939 / 87 lat

  Kampania wrześniowa - wojna obronna 1939 r. francusko-brytyjska konferencja w Abbeville. Premierzy Edouard Daladier i Neville Chamberlain zdecydowali o wstrzymaniu rozpoczętych zaledwie trzy dni wcześniej działań ofensywnych przeciwko Niemcom. Powoływali się na szybkie postępy Wehrmachtu w Polsce, co - ich zdaniem - groziło rychłą ofensywą Niemiec na Zachodzie. 

• 1934 / 92 lata

  W Genewie Litwa, Łotwa i Estonia podpisały sojusz nazywany Ententą Bałtycką.

• 1930 / 96 lat

  W Nowym Sączu urodził się Jerzy Wójcik, operator i reżyser filmowy, współtwórca polskiej szkoły filmowej, pedagog.

• 1930 / 96 lat

  W Warszawie urodził się Piotr Skrzynecki, założyciel kabaretu Piwnica pod Baranami, jego wieloletni konferansjer i lider.

• 1924 / 102 lata

  Rozkaz Ministerstwa Spraw Wojskowych o utworzeniu Korpusu Ochrony Pogranicza.

• 1921 / 105 lat

  We Lwowie urodził Stanisław Lem, klasyk literatury science fiction, filozof, futurolog i eseista; jego książki „Powrót z gwiazd”, „Solaris”, „Opowieści o pilocie Pirxie”, „Dzienniki Gwiazdowe”, „Cyberiada” weszły do kanonu najsłynniejszych dzieł science fiction XX w.

• 1920 / 106 lat

  W Antwerpii zakończyły się VII Letnie Igrzyska Olimpijskie.

• 1917 / 109 lat

  W Warszawie mocarstwa okupacyjne powołały Radę Regencyjną, która miała sprawować najwyższą władzę w Królestwie Polskim.

• 1916 / 110 lat

  W Sankt Petersburgu zmarł Zygmunt Balicki, jeden z przywódców ruchu narodowo-demokratycznego, współtwórca Ligi Narodowej.

• 1914 / 112 lat

  W Ryżawce w rejonie humańskim urodził się Janusz Żurakowski, pilot myśliwski, oblatywacz; uczestnik kampanii polskiej 1939 r. i Bitwy o Anglię; od 1942 r. dowódca polskiego 316. Dywizjonu Myśliwskiego; od 1944 r. pilot doświadczalny w brytyjskim ośrodku badawczym lotnictwa wojskowego w Boscombe Down; pierwszy Polak pilotujący samoloty odrzutowe i pionier odrzutowej akrobacji.

• 1913 / 113 lat

  W Oakville w stanie Alabama urodził się Jesse Owens, lekkoatleta, czterokrotny mistrz olimpijski z Berlina (1936).

• 1897 / 129 lat

  W Paryżu urodziła się Irene Joliot-Curie, córka Marii Skłodowskiej-Curie; fizyk, chemik; prowadziła badania z zakresu promieniotwórczości i reakcji jądrowych. W 1935 r. wspólnie z mężem Frederikiem Joliot-Curie otrzymała Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii.

• 1823 / 203 lata

  W Beremianach na Podolu urodził się Kornel Ujejski, poeta, publicysta.

• 1819 / 207 lat

  W Krobielowicach (niem. Krieblowitz) koło Wrocławia zmarł pruski feldmarszałek Gebhard Leberecht von Bluecher, dowódca Armii Śląskiej (1813); odegrał istotną rolę w zwycięskich bitwach z wojskami napoleońskimi pod Lipskiem (1813) i Waterloo (1815).

• 1814 / 212 lat

  W Suchej koło Węgrowa na Podlasiu urodził się August Cieszkowski, filozof, ekonomista, działacz społeczny.

• 1733 / 293 lata

  Na warszawskiej Woli na sejmie elekcyjnym Stanisław Leszczyński wybrany został na króla Polski.

• 1683 / 343 lata

  Pod Wiedniem koalicja wojsk chrześcijańskich dowodzonych przez króla Jana III Sobieskiego pokonała armię turecką.

• 1637 / 389 lat

  W kościele św. Jana w Warszawie król Władysław IV Waza poślubił Cecylię Renatę Habsburżankę, córkę cesarza Ferdynanda II.

• 1635 / 391 lat

  W Sztumskiej Wsi zawarty został rozejm polsko-szwedzki; zgodnie z jego postanowieniami Szwedzi wycofali się z miast i portów Pomorza Gdańskiego, pozostając jednak w Inflantach.