30 PAźDZIERNIKA

• 2001 / 25 lat

  Wyrok w drugim procesie zomowców oskarżonych o zabicie górników podczas pacyfikacji kopalni „Wujek”. Sąd Okręgowy w Katowicach ich uniewinnił z konkluzją, że materiał dowodowy nie dał jednoznacznej odpowiedzi, kto był winny śmierci górników. Wyrok został uchylony, w trzecim procesie zomowców skazano.

• 1971 / 55 lat

  W Sali Kongresowej w Warszawie wystąpił Duke Ellington. Był to jedyny koncert tego legendarnego jazzmena w Polsce. 

• 1911 / 115 lat

  Urodziła się Wanda Błeńska, lekarka nazywana matką trędowatych, bo przez ponad 40 lat opiekowała się cierpiącymi na tę chorobę w Ugandzie. Wcześniej – w czasie II wojny światowej – prowadziła szkolenie sanitarne w AK i pomagała więźniom obozów koncentracyjnych, co przypłaciła aresztowaniem.

• 2020 / 6 lat

  W Warszawie zmarła Agnieszka Fatyga, aktorka teatralna i telewizyjna, śpiewaczka i pianistka. Występowała w teatrach Narodowym, Ateneum i Operetce Warszawskiej.

• 2010 / 16 lat

  Zmarł Ryszard Czekała, reżyser i scenarzysta filmów animowanych.

• 2007 / 19 lat

  Zmarł prof. Leszek Giec, uznawany za jednego z ojców nowoczesnej kardiologii w Polsce, twórca Górnośląskiego Centrum Medycznego w Katowicach-Ochojcu.

• 2005 / 21 lat

  Ponowna konsekracja Frauenkirche w Dreźnie, jednej z najcenniejszych pereł architektury barkowej. Kościół został wzniesiony za panowania Augusta II Mocnego (króla Polski i elektora Saksonii), a kompletnie zniszczony w wyniku alianckiego bombardowania w lutym 1945 r.

• 1992 / 34 lata

  W Tel Awiwie zmarł tragicznie Artur Eisenbach, polski historyk żydowskiego pochodzenia, po II wojnie światowej dyrektor archiwum i dyrektor Żydowskiego Instytutu Historycznego, skąd wyrzucono go po marcu 1968 r. Do Izraela wyjechał dopiero w 1987 r.

• 1989 / 37 lat

  Premiera filmu „300 mil do nieba” w reżyserii Macieja Dejczera.

• 1986 / 40 lat

  Zmarł Andrzej Markowski, kompozytor, dyrygent, organizator orkiestry kameralnej w Krakowie, jeden z inicjatorów zorganizowania festiwalu „Vratislavia Cantans”.

• 1984 / 42 lata

  Według władz PRL tego dnia ze zbiornika na Wiśle pod Włocławkiem wyłowiono ciało zamordowanego przez esbeków ks. Jerzego Popiełuszki.

• 1979 / 47 lat

  W pożarze w kopalni „Silesia” w Czechowicach-Dziedzicach zginęło 22 górników.

• 1954 / 72 lata

  W Polsce utworzono parki narodowe: Tatrzański, Babiogórski, Pieniński.

• 1951 / 75 lat

  Uchwalono ustawę o powołaniu Polskiej Akademii Nauk.

• 1949 / 77 lat

  W Łodzi urodził się Andrzej Rybiński, piosenkarz, gitarzysta i kompozytor, wokalista i gitarzysta popularnego w latach 70. zespołu Andrzej i Eliza.

• 1947 / 79 lat

  W Wichrowie koło Dobrego Miasta urodził się Krzysztof Daukszewicz, satyryk, poeta, kompozytor, piosenkarz.

• 1944 / 82 lata

  Dekret PKWN „O ochronie państwa”, przewidujący wysokie kary m.in. karę śmierci dla „wrogów demokratycznego ustroju”.

• 1942 / 84 lata

  Przy budowanej przez IG Farbenindustrie fabryce kauczuku syntetycznego powstał podobóz Buna, przemianowany następnie na Auschwitz III – Monowitz.

• 1939 / 87 lat

  W Konstancinie pod Warszawą zmarł Wacław Gąsiorowski, powieściopisarz, działacz społeczny, prezes Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej we Francji; autor powieści „Huragan”, „Rok 1809”, „Szwoleżerowie gwardii” i „Księżna Łowicka”.

• 1939 / 87 lat

  Zarządzenie Reichsfuehrera SS Heinricha Himmlera o przesiedleniu do Generalnego Gubernatorstwa ludności polskiej i żydowskiej z ziem polskich włączonych do Rzeszy.

• 1936 / 90 lat

  W Bohdanowie (dawne woj. nowogródzkie) zmarł Ferdynand Ruszczyc, malarz, grafik, scenograf, jeden z najwybitniejszych twórców okresu Młodej Polski, wielki promotor Wilna w Europie.

• 1935 / 91 lat

  Po śmierci marszałka Józefa Piłsudskiego decyzją Walerego Sławka rozwiązano Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem (BBWR).

• 1933 / 93 lata

  W Sopocie urodził się Tadeusz Chyła, piosenkarz, kompozytor, znany przede wszystkim z twórczości kabaretowej i estradowej, autor ballad o „Cysorzu, co ma klawe życie” czy „Złotej karocy”.

• 1921 / 105 lat

  W Warszawie urodził się Wacław Bojarski, publicysta i krytyk literacki, poeta pokolenia Kolumbów.

• 1918 / 108 lat

  Polska Komisja Likwidacyjna w Krakowie przejęła władzę nad Zachodnią Małopolską.

• 1905 / 121 lat

  Car Mikołaj II wydał manifest zapowiadający przyznanie ludności „niewzruszonych swobód obywatelskich” oraz zwołanie Dumy, posiadającej uprawnienia ustawodawcze.

• 1904 / 122 lata

  Urodził się Alfred Gradstein, kompozytor.

• 1904 / 122 lata

  Urodził się Franciszek Herman, oficer Wojska Polskiego, uczestnik kampanii wrześniowej, członek ZWZ i AK, powstaniec warszawski. W Ludowym Wojsku Polskim doszedł do stanowiska szefa sztabu dowódcy wojsk lądowych i stopnia generała, a kilka miesięcy później został aresztowany i w tzw. procesie generałów skazany na dożywocie. Zmarł w więzieniu.  

• 1904 / 122 lata

  We Lwowie odsłonięto pomnik Adama Mickiewicza.

• 1895 / 131 lat

  W Samarze w Rosji urodziła się Maria Kuncewiczowa, pisarka, eseistka, autorka powieści „Cudzoziemka”.

• 1876 / 150 lat

  W Petersburgu zmarł Aleksander Czekanowski, geolog, geograf, badacz Syberii, na którą trafił jako zesłaniec po Powstaniu Styczniowym; na jego cześć jedno z górskich pasm w Jakucji nazwano Górami Czekanowskiego.

• 1870 / 156 lat

  Urodził się Franciszek Lilpop, architekt, prezes Warszawskiego Koła Architektów i przedstawiciel pierwszej generacji modernistów. Zaprojektował wiele budynków w Warszawie, m.in.: Dom Towarowy Braci Jabłkowskich, szkołę Ronthalera przy ul. Śniadeckich, gmach Instytutu Higieny Dziecięcej przy ul. Litewskiej oraz Zakłady Mechaniczne „Ursus”.

• 1869 / 157 lat

  W Ostrowie Wielkopolskim urodził się Edmund Dalbor, arcybiskup metropolita gnieźnieński i poznański; od 1919 r. kardynał i pierwszy prymas Polski po odzyskaniu niepodległości.

• 1849 / 177 lat

  W Paryżu, po uroczystościach żałobnych w kościele św. Magdaleny, na cmentarzu Pere Lachaise odbył się pogrzeb Fryderyka Chopina; jego serce zostało przewiezione do Polski i umieszczone w kościele św. Krzyża w Warszawie.

• 1835 / 191 lat

  W Mery-sur-Cher we Francji urodził się Cyprian Godebski, rzeźbiarz, autor pomnika Adama Mickiewicza w Warszawie.

• 1813 / 213 lat

  Po śmierci Józefa Poniatowskiego, który poległ w bitwie pod Lipskiem, naczelnym wodzem wojsk polskich Księstwa Warszawskiego został gen. Jan Henryk Dąbrowski.

• 1790 / 236 lat

  W Radzyniu Podlaskim urodził się Karol Lipiński, wirtuoz skrzypiec, kompozytor, nazywany „polskim Paganinim”.