Kalendarz historyczny
1 listopada
-
Samolot LOT lecący ze Stanów Zjednoczonych do Warszawy awaryjnie – bez wysuniętego podwozia – z powodzeniem wylądował na Okęciu. Żadna z 231 osób na pokładzie samolotu nie ucierpiała. Kapitan Tadeusz Wrona, siedzący za sterami Boeinga 767 zyskał światowy rozgłos.
-
Na poligonie w Nevadzie przeprowadzony został pierwszy test jądrowy na żywo transmitowany przez telewizję. Wydarzenie to posłużyło za inspirację w jednej ze scen filmu „Indiana Jones i królestwo kryształowej czaszki”
-
W rodzinie zasymilowanych Żydów warszawskich urodził się Szymon Laks, kompozytor i dyrygent. W 1942 r. został deportowany do KL Auschwitz, gdzie udało mu się przeżyć, bo prowadził złożoną z więźniów orkiestrę. Doświadczenia te opisał w książkach „Musiques d’un autre monde” oraz „Gry oświęcimskie”.
-
Urodziła się Katarzyna Jagiellonka, najmłodsza córka króla Zygmunta Starego i Bony Sforzy; żona Jana III Wazy, królowa Szwecji w latach 1569–1583; matka Zygmunta III Wazy, króla Polski (1587–1632).
-
Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych uchwaliło, że 27 stycznia będzie obchodzony jako Międzynarodowy Dzień Pamięci Ofiar Holokaustu; 27 stycznia 1945 r. Armia Czerwona wyzwoliła niemiecki obóz zagłady Auschwitz-Birkenau.
-
W Warszawie zmarł Henryk Machalica; aktor, występował w Teatrze Narodowym, a także na innych warszawskich scenach: w Teatrze Dramatycznym, Powszechnym, Polskim, Ochoty i Ateneum; znany m.in. z serialu „Złotopolscy”, zagrał również w filmach „Pensja pani Latter”, „Wilczyca”, „Wierna rzeka”.
-
W Strasburgu rozpoczął działalność nowy zreformowany Europejski Trybunał Praw Człowieka.
-
Zmarła mediewistka Maria Dembińska. W swoich badaniach skupiała się na historii materialnej, w szczególności na historii żywienia. Profesorka PAN.
-
Wszedł w życie Traktat z Maastricht o Unii Europejskiej.
-
W Warszawie zmarł gen. Mieczysław Moczar, w latach 1964-1968 minister spraw wewnętrznych, przywódca partyjnej „frakcji partyzantów”, odpowiedzialny m.in. za zwalczanie powojennego podziemia niepodległościowego i antysemicką nagonkę w latach 1967-1968.
-
Po dziewięciu latach w Polsce zniesiono reglamentację cukru.
-
Stan wojenny: w Warszawie w mieszkaniu Ewy Dałkowskiej odbyła się pierwsza premiera działającego poza oficjalnym obiegiem Teatru Domowego.
-
Społeczny Komitet Opieki nad Starymi Powązkami po raz pierwszy prowadził publiczną zbiórkę pieniędzy na terenie cmentarza.
-
W Warszawie zmarła Jadwiga Smosarska, aktorka, gwiazda polskiego kina okresu międzywojennego, znana z ról w filmach „Trędowata”, „Księżna Łowicka”, „Barbara Radziwiłłówna”.
-
Na lotnisku w Karaczi doszło do nieudanego zamachu na goszczącego w Pakistanie przewodniczącego Rady Państwa Mariana Spychalskiego. Zginął towarzyszący Spechalskiemu wiceminister spraw zagranicznych Zygfryd Wolniak. Ataku dokonała prawdopodobnie osoba o zaburzeniach psychicznych.
-
W Stanach Zjednoczonych zaczęło obowiązywać rozporządzenie zakazujące segregacji rasowej – m.in. w autobusach, na dworcach, restauracjach i toaletach.
-
Rząd Węgier ogłosił neutralność kraju i wystąpienie z Układu Warszawskiego; premier Imre Nagy o uznanie neutralności Węgier poprosił ONZ.
-
Na anektowanym przez ZSRR Zakarpaciu zamordowany został przez NKWD biskup Rusińskiej Cerkwi Greckokatolickiej Teodor Romża. W 2001 r. został beatyfikowany przez papieża Jana Pawła II razem z 26 innymi duchownymi greckokatolickimi, którzy padli ofiarami represji w czasach stalinowskich.
-
Na zaproszenie władz Nowej Zelandii z Persji do Wellington przybyła grupa 732 w większości osieroconych polskich dzieci oraz ich 102 opiekunów; byli oni ofiarami sowieckich deportacji z lat 1940–1941, w 1942 r. zostali ewakuowani z ZSRS do Persji wraz z Armią Polską gen. Władysława Andersa.
-
Zmarł Andrzej Szeptycki, arcybiskup lwowski obrządku greckokatolickiego, w II RP aktywnie wspierający postulaty ukraińskiego ruchu narodowego. Jeden z jego braci – Stanisław – był generałem Wojska Polskiego i szefem Sztabu Generalnego.
-
W Krakowie odbyło się pierwsze przedstawienie konspiracyjnego Teatru Rapsodycznego. W powstanie teatru zaangażował się Karol Wojtyła, który występował w niektórych spektaklach organizowanych w prywatnych mieszkaniach jego przyjaciół.
-
Niemcy rozpoczęli budowę obozu zagłady w Bełżcu.
-
Rada Najwyższa ZSRR podjęła decyzję o przyłączeniu anektowanych ziem wschodnich RP do republik - Białoruskiej oraz Ukraińskiej.
-
Wszyscy polscy jeńcy-oficerowie zostali umieszczeni w obozach w Kozielsku i Starobielsku, natomiast funkcjonariusze policji, KOP i więziennictwa w obozie w Ostaszkowie (1–4 listopada).
-
Warszawski port lotniczy przeniesiono z Pól Mokotowskich na Okęcie.
-
W Paryżu zmarł Tadeusz Makowski, malarz, grafik.
-
Urodził się Kazimierz Zemła, rzeźbiarz i pedagog. Jest jednym z najbardziej znanych współczesnych polskich rzeźbiarzy.
-
W Lublinie rozpoczął się zjazd organizacji skautowych, w czasie którego utworzono Związek Harcerstwa Polskiego.
-
Urodził się Tadeusz Brzozowski, malarz, rysownik, scenograf, pedagog, zajmował się również malarstwem ściennym, witrażem i projektowaniem tkanin.
-
W dniach 1–3 listopada odbył się w Warszawie I Zjazd Eugeniczny.
-
Urodził się Jerzy Kondracki, geograf, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, zajmował się geografią fizyczną i kartografią.
-
W Krakowie zmarł Jan Matejko, najwybitniejszy przedstawiciel polskiego malarstwa historycznego w XIX w.; autor obrazów „Bitwa pod Grunwaldem”, „Kazanie Skargi”, „Hołd pruski”, „Sobieski pod Wiedniem”, „Reytan na sejmie warszawskim 1773 roku”, „Unia lubelska”, „Stańczyk”, „Batory pod Pskowem”, „Konstytucja 3 Maja”, „Kościuszko pod Racławicami”, a także cyklu „Poczet królów i książąt polskich”.
-
Urodził się Witold Chodźko, lekarz psychiatra, higienista, członek Polskiej Akademii Umiejętności, profesor Uniwersytetu imienia Marii Skłodowskiej-Curie w Lublinie.
-
W Krakowie urodził się Feliks Koneczny, historyk i historiozof, profesor Uniwersytetu Wileńskiego, autor m.in. „Cywilizacji bizantyńskiej” i „Dziejów Rosji”.
-
W Sosnówce na Podolu urodził się Kazimierz Dłuski, lekarz ftyzjatra, działacz socjalistyczny, współzałożyciel i pierwszy prezes Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego (TOPR).
-
Wiosna Ludów: We Lwowie doszło do walk pomiędzy polską Gwardią Narodową a wojskami austriackimi; na rozkaz gen. Wilhelma Hammersteina miasto zostało ostrzelane przez artylerię, zginęło około 100 jego mieszkańców; w konsekwencji Lwów skapitulował.
-
W Sanoku urodził się Zygmunt Gorazdowski, uczestnik Powstania Styczniowego, katolicki duchowny, działający we Lwowie na rzecz ubogich i bezdomnych, założyciel Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia św. Józefa; kanonizowany w 2005 r.
-
W Wojutynie na Wołyniu urodził się Zygmunt Szczęsny Feliński, arcybiskup metropolita warszawski; po wybuchu Powstania Styczniowego protestował przeciwko carskim represjom; skazany na 20-letnie zesłanie do Jarosławia nad Wołgą; beatyfikowany w 2002 r.
-
Król August II Mocny ustanowił Order Orła Białego. To najstarsze i najwyższe odznaczenie RP było przyznawane w Polsce przedrozbiorowej, Księstwie Warszawskim i Królestwie Polskim oraz w latach 1921–1939, przywrócone ustawą z 16 października 1992 r.
-
W Iwanowicach urodził się Władysław Łubieński, arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski w latach 1759–1767.
-
W Kurzelowie koło Włoszczowy urodził się Jan Brożek, matematyk, astronom, medyk, profesor i rektor Akademii Krakowskiej.
-
W Krakowie zmarł Filip Kallimach (właściwie Filippo Buonaccorsi), włoski humanista, poeta, pisarz polityczny.
-
W Gdańsku urodził się Jan Dantyszek, biskup warmiński, dyplomata, poeta, bliski doradca króla Zygmunta I Starego.
-
W Wyszehradzie rozpoczął obrady zjazd, na którym spotkali się król Polski Kazimierz III Wielki, władca Czech Jan Luksemburski oraz król Węgier Karol Robert.