Kalendarz historyczny
10 października
-
Iga Świątek jako pierwsza polska tenisistka zwyciężyła w turnieju wielkoszlemowym - w finale French Open (Roland Garros) w Paryżu pokonała amerykańską tenisistkę Sofię Kenin.
-
We Wrocławiu (wtedy Breslau) otwarto Most Grunwaldzki, najsłynniejszy z ponad stu takich obiektów w tym mieście. Początkowo nazwany Cesarskim (Kaiserbrücke), a w okresie Republiki Weimarskiej Mostem Wolności, przetrwał II wojnę światową. Obecną nazwę otrzymał w 1947 r., kilka razy był remontowany.
-
W Bytomiu urodził się Maksymilian Kaller, biskup warmiński w latach 1930-1947. Wysiedlony ze swojej diecezji najpierw przez gestapo (naraził się, bo wygłaszał kazania nie tylko po niemiecku, ale też po polsku), zaś potem przez władze polskie. Po jego śmierci biskupstwo przez 25 lat było nieobsadzone.
-
Urodził się Franciszek Trąbalski, czołowy działacz PPS od założenia tego ugrupowania - najpierw w Wielkopolsce (wtedy pod zaborem pruskim), a potem w Republice Weimarskiej. Podczas II wojny światowej działał w konspiracji, a po jej zakończeniu organizował struktury PPS niezależne od komunistów i sprzeciwiał się połączeniu z PPR. W 1947 r. został wybrany do Sejmu Ustawodawczego i jako poseł-senior był przez kilka godzin głową państwa. W broszurze "Barbarzyński mord w Katyniu" - wbrew obowiązującej wtedy w Polsce wersji - napisał, że za zbrodnię katyńską odpowiadają władze ZSRR.
-
Zmarł Leszek Moczulski, działacz opozycji w czasach PRL, założyciel i wieloletni lider Konfederacji Polski Niepodległej.
-
Patronem Stadionu Narodowego w Warszawie został Kazimierz Górski, trener piłkarskiej reprezentacji Polski, która w 1972 r. zdobyła złoty medal na igrzyskach olimpijskich w Monachium, a dwa lata później zajęła trzecie miejsce na Mistrzostwach Świata.
-
Pisarka i poetka Olga Tokarczuk została ogłoszona laureatką Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 2018.
-
W Koszalinie zmarł płk Wacław Krzyżanowski, stalinowski zbrodniarz sądowy, prokurator, oskarżyciel posiłkowy w pokazowym procesie Danuty Siedzikówny. Zażądał wówczas dla niepełnoletniej oskarżonej kary śmierci. Krzyżanowski był pierwszym sądzonym za stalinowski mord sądowy.
-
W Warszawie odsłonięto pomnik poety ks. Jana Twardowskiego.
-
W Warszawie zmarł Jerzy Jarocki, jeden z najwybitniejszych polskich reżyserów teatralnych; do jego najwybitniejszych spektakli należą inscenizacje dramatów Tadeusza Różewicza: „Wyszedł z domu”, „Stara kobieta wysiaduje”, „Na czworakach”, „Pułapka”; do kanonu przeszły również reżyserowane przez niego sztuki Witkacego: „Matka” i „Szewcy” oraz Sławomira Mrożka: „Tango”, „Rzeźnia”, „Garbus”, „Pieszo”, „Portret”.
-
Prezydent Lech Kaczyński ratyfikował Traktat Lizboński.
-
W Warszawie zmarł Marek Nowicki, działacz opozycji antykomunistycznej; prezes Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka w latach 1990–2003.
-
Powołano Radę Krajową Akcji Wyborczej Solidarność, jej przewodniczącym został Marian Krzaklewski.
-
W Krakowie zastrzelony został Andrzej Zaucha, wokalista jazzowy, piosenkarz, saksofonista, perkusista.
-
W Rzymie papież Jan Paweł II kanonizował o. Maksymiliana Kolbego.
-
Premiera filmu „Ćma” w reżyserii Tomasza Zygadły.
-
W kopalni węgla kamiennego „Dymitrow” w Bytomiu w wyniku katastrofy zginęło 33 górników.
-
Premiera filmu „Śmierć prezydenta” w reżyserii Jerzego Kawalerowicza.
-
Polska zerwała stosunki dyplomatyczne z Chile, co było następstwem przeprowadzonego w tym kraju wojskowego zamachu stanu i przejęcia władzy przez juntę gen. Pinocheta.
-
W Warszawie zmarł Adam Rapacki, minister spraw zagranicznych w latach 1956-1968. Autor tzw. planu Rapackiego zakładającego stopniowe rozbrojenie i utworzenie w Europie Środkowej strefy bezatomowej. Plan nie został przyjęty, bo kraje zachodnie obawiały się naruszenia równowagi sił.
-
W sanatorium w Foluszu koło Jasła zmarł Nikifor, malarz prymitywista.
-
Premiera serialu telewizyjnego „Stawka większa niż życie”.
-
W Tokio rozpoczęły się XVIII Letnie Igrzyska Olimpijskie. Polscy sportowcy zdobyli na nich 7 złotych, 6 srebrnych i 10 brązowych medali.
-
W Sierakowicach na Kaszubach urodziła się Danuta Stenka, aktorka; od 2003 r. związana z Teatrem Narodowym w Warszawie; znana m.in. z ról w filmach „Chopin. Pragnienie miłości” (otrzymała za nią w 2003 r. nagrodę Orła), „Katyń”, „Nigdy w życiu!” oraz serialu „Boża podszewka”.
-
W Warszawie rozpoczął się I Międzynarodowy Festiwal Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień”.
-
W Krakowie urodził się Andrzej Sikorowski, kompozytor, piosenkarz, gitarzysta, autor tekstów, lider zespołu Pod Budą.
-
W Sochaczewie urodził się Władysław Komendarek, muzyk, lider zespołu Exodus, twórca muzyki elektronicznej.
-
Memorandum Stanisława Mikołajczyka do Józefa Stalina i ambasadorów Wielkiej Trójki na temat sytuacji panującej w Polsce.
-
W Wieluniu urodził się Wojciech Siudmak, malarz, związany z nurtem science fiction i fantastyką.
-
Premiera filmu „Heimkher” w reżyserii Gustava Ucicky’ego. Za udział w realizacji tej propagandowej produkcji kinematografii nazistowskiej władze Polskiego Państwa Podziemnego skazały kilku polskich aktorów na karę infamii lub nagany.
-
W Moskwie podpisano pakt, na mocy którego ZSRR przekazał Litwie zajęty po agresji na Polskę we wrześniu 1939 r. okręg wileński.
-
Przeprowadzono pierwszą masową egzekucję w bydgoskiej „Dolinie Śmierci”.
-
W Warszawie ukazało się pierwsze wydanie czasopisma konspiracyjnego „Polska Żyje” wydawanego przez Komendę Obrońców Polski.
-
W Warszawie z połączenia m.in. Narodowej Partii Robotniczej i Polskiego Stronnictwa Chrześcijańskiej Demokracji powstało Stronnictwo Pracy.
-
We Lwowie urodził się Stanisław Jopek, tenor, solista Państwowego Zespołu Ludowego Pieśni i Tańca „Mazowsze” im. Tadeusza Sygietyńskiego.
-
W Warszawie zmarł Teodor Roland (właśc. Konopka), aktor teatralny i filmowy.
-
W Warszawie urodziła się Wanda Jakubowska, reżyserka filmowa, autorka m.in. „Ostatniego etapu” (1947).
-
W Krakowie zmarła Maria Angela Truszkowska, zakonnica, założycielka zgromadzenia felicjanek; beatyfikowana w 1993 r.
-
Urodził się Bolesław Barbacki, polski malarz, działacz społeczny, pedagog, aktor, reżyser. Znany jest głównie jako malarz portrecista. Jego twórczość i działalność patriotyczna związana jest z Nowym Sączem, gdzie się urodził, malował, organizował życie społeczne oraz zginął tragicznie, rozstrzelany przez hitlerowców w pobliskich Biegonicach.
-
W Grazu urodził się Fryderyk Jarosy, konferansjer, reżyser, aktor.
-
Urodził się Brunon Edward Gardo, polski nauczyciel Katolickiej Szkoły Ludowej we Wrześni, związany ze strajkiem dzieci wrzesińskich w latach 1901–1902.
-
W Dreźnie zmarł Kazimierz Brodziński, poeta, tłumacz, krytyk literacki, profesor Uniwersytetu Warszawskiego.
-
Insurekcja Kościuszkowska: klęska powstańców w bitwie z wojskami rosyjskimi pod Maciejowicami; w walkach zginęło ok. 4 tys. powstańców; ranny Tadeusz Kościuszko dostał się do rosyjskiej niewoli.
-
Mieszkańcy Madagaskaru ogłosili władcą wyspy Maurycego Beniowskiego, podróżnika, autora pamiętników, uczestnika konfederacji barskiej, zesłanego przez władze carskie na Kamczatkę, skąd zbiegł do Francji; podboju Madagaskaru dokonał w imieniu władz francuskich.
-
Pod Koronowem wojska polskie pokonały armię krzyżacką.