> >

O PORTALU

Portal dzieje.pl to codzienny serwis historyczny, setki artykułów dotyczących przede wszystkim najnowszej historii Polski, a także materiały wideo, filmy dokumentalne, archiwalne fotografie, dokumenty oraz infografiki i mapy.

Więcej

Kalendarz historyczny

9 stycznia

  • Kazimierz Pużak. Fot. PAP/CAF

    W Warszawie przedstawiciele najważniejszych stronnictw politycznych uznających rząd RP w Londynie powołali Radę Jedności Narodowej; jej przewodniczącym został jeden z przywódców PPS-WRN Kazimierz Pużak „Bazyli”.

  • Stanisław Leopold. Źródło: Wikimedia Commons

    W Dziektarzewie urodził się Stanisław Leopold, ps. Rafał, harcerz, dowódca I kompanii batalionu „Parasol”, dowódca akcji „Koppe” w lipcu 1944 (próba zamachu na dowódcę SS i policji w Generalnym Gubernatorstwie), poległ w czasie Powstania Warszawskiego.

  • W Leeds zmarł Zygmunt Bauman, lewicowy socjolog, eseista, autor prac o kulturze współczesnej. W latach 1945–1953 był funkcjonariuszem Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, zajmując się m.in. zwalczaniem zbrojnego podziemia niepodległościowego oraz komunistyczną propagandą.

  • Józef Oleksy. Fot. PAP/D. Kwiatkowski

    W Warszawie zmarł Józef Oleksy, polityk PZPR i SLD, marszałek Sejmu II kadencji, premier RP w latach 1995-96.

  • Edward Osóbka-Morawski. Fot. PAP/CAF/J. Baranowski

    W Warszawie zmarł Edward Osóbka-Morawski, działacz socjalistyczny; współzałożyciel i wiceprzewodniczący KRN, od 1944 r. przewodniczący PKWN, a następnie premier tzw. Rządu Tymczasowego uznawanego przez ZSRS; w latach 1945-1947 premier Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej.

  • W Jerozolimie odbyło się prawykonanie monumentalnego dzieła symfonicznego Krzysztofa Pendereckiego pt. „Siedem bram Jerozolimy”, skomponowanego z okazji 3000-lecia założenia tego miasta.

  • Premiera filmu "Spis cudzołożnic" w reżyserii Jerzego Stuhra.

  • Prof. Aleksander Wolszczan. Fot. PAP/W. Szabelski

    Pismo "Nature" poinformowało o odkryciu, że poza Układem Słonecznym istnieją planety; odkrywcą był polski naukowiec, prof. Aleksander Wolszczan.

  • Pomnik Iwana Koniewa w Krakowie. Fot. PAP/J. Ochoński

    W Krakowie zdemontowany został pomnik sowieckiego marszałka Iwana Koniewa.

  • W wypadku samochodowym pod Wrocławiem zginął Zbigniew Cynkutis, aktor i reżyser teatralny, współpracownik Jerzego Grotowskiego, odtwórca roli „Zawady” w filmie Jerzego Passendorfera „Zamach” (1958).

  • Bogdan Borusewicz. Fot. PAP/CAF/S. Kraszewski

    W Gdańsku SB aresztowała Bogdana Borusewicza, członka TKK NSZZ "Solidarność", ukrywającego się od wprowadzenia stanu wojennego.

  • Premiera filmu "Oko proroka" w reżyserii Pawła Komorowskiego.

  • W Warszawie urodziła się Weronika Rosati, aktorka; zagrała m.in. w filmach „Pitbull” Patryka Vegi, „Obława” Marcina Krzyształowicza, „Obce ciało” Krzysztofa Zanussiego.

  • W Warszawie urodziła się Weronika Rosati, aktorka; zagrała m.in. w filmach "Pitbull" Patryka Vegi, "Obława" Marcina Krzyształowicza, „Obce ciało” Krzysztofa Zanussiego.

  • Pierwsze w stanie wojennym spotkanie gen. Wojciecha Jaruzelskiego z prymasem Polski Józefem Glempem.

  • W Warszawie zmarł Kazimierz Serocki, kompozytor, pianista, pedagog.

  • Episkopat Polski skierował list do Nadzwyczajnej Komisji Sejmowej przygotowującej zmiany w Konstytucji PRL, w którym wyraził zaniepokojenie przygotowywanymi zapisami o kierowniczej roli partii komunistycznej i nienaruszalnej braterskiej więzi z ZSRS.

  • Odbył się lot próbny pierwszego i jedynego odrzutowego samolotu rolniczego PZL M-15 Belphegor. Produkcję PZL M-15 zakończono w roku 1981.

  • Premiera filmu Andrzeja Wajdy „Wesele”.

  • Premiera serialu "Podróż za jeden uśmiech" w reżyserii Stanisława Jędryki.

  • W Londynie zmarł Mieczysław Grydzewski, publicysta, krytyk literacki, współzałożyciel i członek redakcji miesięcznika "Skamander", twórca i redaktor tygodnika "Wiadomości Literackie" (1924-1939); w czasie II wojny światowej wspólnie z Zygmuntem Nowakowskim doprowadził do powstania "Wiadomości Polskich"; w latach 1946-1966 redaktor naczelny londyńskich "Wiadomości".

  • Premiera filmu "Nowy" w reżyserii Jerzego Ziarnika.

  • Kard. Stefan Wyszyński. Fot. PAP/CAF

    Komunikat Urzędu Rady Ministrów o odmowie wydania paszportu prymasowi Polski kard. Stefanowi Wyszyńskiemu; prymas planował wyjazd do Rzymu na uroczystą inaugurację obchodów Tysiąclecia Chrztu Polski.

  • Odbyło się spotkanie prymasa Stefana Wyszyńskiego z Władysławem Gomułką i Józefem Cyrankiewiczem, dotyczące m.in. sprawy nauki religii w szkołach świeckich, harcerstwa oraz dekretu o obsadzaniu stanowisk kościelnych.

  • W Katowicach zmarł Józef Szkolnikowski, trener piłkarski, działacz sportowy, major Wojska Polskiego, żołnierz armii gen. Andersa, działacz PZPN, współzałożyciel „Przeglądu Sportowego”.

  • W Mysłowicach urodziła się Lucyna Langer-Kałek (z domu Błotko), lekkoatletka, płotkarka, medalistka Igrzysk Olimpijskich i Mistrzostw Europy.

  • Marek Belka. Fot. PAP/M. Obara

    W Łodzi urodził się Marek Belka, ekonomista, wicepremier i minister finansów (1997 i 2001-2002); premier RP w latach 2004-2005; w latach 2010-2016 prezes Narodowego Banku Polskiego.

  • W Nowym Jorku otwarto gmach ONZ – koncepcję budynku opracował Le Corbusier, a pracami projektowymi kierował amerykański architekt Wallace Harrison.

  • Jan Tomaszewski. Fot. PAP/CAF/Archiwum/D. Gładysz

    We Wrocławiu urodził się Jan Tomaszewski, piłkarz, bramkarz reprezentacji Polski, zdobywca trzeciego miejsca na Mistrzostwach Świata w RFN w 1974 r. i srebrnego medalu na Igrzyskach Olimpijskich w Montrealu w 1976 r.; komentator sportowy.

  • W Poznaniu urodziła się Małgorzata Musierowicz, autorka i ilustratorka książek dla dzieci i młodzieży, m.in. „Kwiatu kalafiora” i „Kłamczuchy”.

  • Heinrich Himmler. Fot. NAC

    Do warszawskiego getta przybył na inspekcję Reichsfuehrer SS Heinrich Himmler, nakazując deportację 8 tys. Żydów i ewakuację niemieckich przedsiębiorstw na Lubelszczyznę.

  • Władysław Jan Jasiński. Fot. NAC. Źródło: Wikimedia Commons

    We wsi Trzcianka w pow. staszowskim w walce z Niemcami poległ ppor. Władysław Jan Jasiński "Jędruś"; nauczyciel, harcerz, od 1939 r. dowódca organizacji konspiracyjnej Odwet; następnie dowódca oddziału partyzanckiego "Jędrusie".

  • Jerzy Różycki. Fot. PAP/Reprodukcja

    W okolicach Balearów w katastrofie statku zginął Jerzy Różycki, matematyk, kryptolog. Wspólnie z Marianem Rejewskim i Henrykiem Zygalskim w 1933 r. złamał kod niemieckiej maszyny szyfrującej Enigma.

  • W Lidzie urodził się Jerzy Derfel, pianista, kompozytor, autor muzyki teatralnej i filmowej.

  • W Przystajni koło Częstochowy urodził się Henryk Kluba, reżyser, aktor, producent filmowy, wieloletni rektor łódzkiej szkoły filmowej; autor m.in. filmów „Chudy i inni”, „Słońce wschodzi raz na dzień”, „Pięć i pół bladego Józka”.

  • W Warszawie zmarł Antoni Osuchowski, prawnik, działacz narodowy i edukacyjny.

  • Odbył się I Zjazd Ligi Ochrony Przyrody.

  • Działalność rozpoczęło  Ministerstwo Poczt i Telegrafów – pierwszym ministrem został Bogusław Miedziński.

  • W Warszawie urodził się Józef Nalberczak, aktor, znany z ról m.in. w „Popiołach” Andrzeja Wajdy, „Co mi zrobisz jak mnie złapiesz” Stanisława Barei.

  • We Lwowie urodził się Jerzy Wittlin, pisarz, satyryk, autor popularnej w latach 70. I 80. XX wieku serii „Vademecum”.

  • Mieczysław Pawlikowski. Fot. PAP/Archiwum

    W Żytomierzu urodził się Mieczysław Pawlikowski, aktor, odtwórca m.in. Zagłoby w filmie Jerzego Hoffmana "Pan Wołodyjowski"; w czasie II wojny światowej pilot w Dywizjonach 300 i 301 Polskich Sił Powietrznych w Wielkiej Brytanii.

  • Pomnik Powstańców Wielkopolskich w Poznaniu. Fot. PAP/M. Zakrzewski

    Samoloty zdobyte przez powstańców wielkopolskich dokonały nalotu bombowego na niemieckie lotnisko we Frankfurcie nad Odrą. 

  • Opactwo Benedyktynów na wzgórzu Monte Cassino. Fot. PAP/J. Turczyk

    W Kijowie urodził się Feliks Konarski, pseudonim Ref-Ren, pisarz, kierownik artystyczny i literacki teatrów rewiowych. W czasie wojny więzień sowieckich łagrów, następnie w armii gen. Władysława Andersa. Autor słów pieśni "Czerwone maki na Monte Cassino" .

  • Stanisław Dubois. Fot. NAC

    W Warszawie urodził się Stanisław Dubois, działacz socjalistyczny, uczestnik Powstań Śląskich i wojny polsko-bolszewickiej; przewodniczący Rady Głównej Czerwonego Harcerstwa TUR, członek Rady Naczelnej PPS; rozstrzelany w niemieckim obozie KL Auschwitz w sierpniu 1942 r.; niektóre źródła podają datę 7 stycznia.

  • Henryk Stażewski. Fot. PAP/PAI/I. Jarosińska

    W Warszawie urodził się Henryk Stażewski, malarz, przedstawiciel abstrakcji geometrycznej.

  • Urodził się Stanisław Kauzik, prawnik, dyplomata, polityk, współpracownik Władysława Grabskiego, od 1945 przebywał roku na emigracji.

  • W Warszawie urodził się Janusz Chmielowski, matematyk, inżynier, taternik, działacz turystyczny; jako pierwszy dokonał zimowego wejścia na Gerlach.

  • W Podgórzu (obecnie cz. Krakowa) urodził się Adolf Nowaczyński, pisarz, publicysta, satyryk, działacz polityczny i społeczny; w okresie międzywojennym związany z obozem narodowo-demokratycznym.

  • Władysław Heinrich. Fot. NAC

    W Warszawie urodził się Władysław Heinrich, psycholog, historyk filozofii, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, twórca pierwszej w Polsce Pracowni Psychologii Doświadczalnej.

  • W Kamienicy zmarł Jan Kanty Andrusikiewicz, nauczyciel ludowy, organista, jeden z przywódców antyaustriackiego powstania chochołowskiego w 1846 roku.

  • W Opatówku urodził się Agaton Giller, dziennikarz, pisarz, działacz niepodległościowy; członek Komitetu Centralnego Narodowego (1862-1863) i Rządu Narodowego w okresie Powstania Styczniowego.

  • January Suchodolski - Wjazd gen. Jana Henryka Dąbrowskiego do Rzymu. Zbiory Muzeum Narodowego w Warszawie. Źródło: Wikimedia Commons

    We Włoszech powstały Legiony Polskie; umowę z Republiką Lombardii o powołaniu pierwszej po III rozbiorze polskiej formacji wojskowej podpisał gen. Jan Henryk Dąbrowski. 20 stycznia gen. Dąbrowski wydał odezwę zachęcającą do wstępowania do Legionów.

  • Król Władysław Jagiełło nadał szlachcie przywilej krakowski, potwierdzający przywilej jedlneński z 1430 r., który ustanawiał zasadę prawną „neminem captivabimus nisi iure victum” (nikogo nie uwięzimy bez wyroku sądowego).