Daty

Kalendarz dat

1919

  • 4.1

    Marian Januszajtis-Żegota. Fot. NAC

    Płk Marian Januszajtis-Żegota przeprowadził nieudany zamach stanu, mający na celu obalenie rządu Jędrzeja Moraczewskiego.

  • 6.1

    Powstańcy wielkopolscy. Źródło: Wikimedia Commons

    Powstańcy wielkopolscy zdobyli szturmem niemieckie lotnisko wojskowe na Ławicy pod Poznaniem, przejmując m.in. samoloty bojowe i szkoleniowe.

  • 9.1

    W Dziektarzewie urodził się Stanisław Leopold, ps. „Rafał”, harcerz, dowódca I kompanii batalionu „Parasol”, dowódca akcji „Koppe” w lipcu 1944 (próba zamachu na dowódcę SS i policji w Generalnym Gubernatorstwie), poległ w czasie Powstania Warszawskiego.

  • 10.1

    W Wilnie zmarł Antoni Wiwulski, rzeźbiarz, architekt; twórca m.in. Pomnika Grunwaldzkiego w Krakowie i pomnika Trzech Krzyży w Wilnie.

  • 11.1

    Gen. Józef Dowbor-Muśnicki. Fot. NAC

    Gen. Józef Dowbor-Muśnicki objął dowództwo nad Powstaniem Wielkopolskim.

  • 11.1

    Dekret Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego o obowiązkowym ubezpieczeniu pracowników na wypadek choroby.

  • 12.1

    Jan Józef Szczepański. Fot. PAP/T. Abramowicz

    W Warszawie urodził się Jan Józef Szczepański, pisarz, tłumacz, scenarzysta filmowy, reporter, wieloletni prezes Związku Literatów Polskich; uczestnik kampanii 1939 r., oficer AK; autor m.in. powieści "Portki Odysa", "Polska jesień", "Pojedynek", „Ikar”, „Wyspa”; opowiadań "Dzień bohatera", "Motyl", "Za przełęczą", "Trzy czerwone róże", "Historyjki" oraz „Dziennika” obejmującego lata 1945-2002; do jego najbardziej znanych zbiorów reportaży należą "Zatoka Białych Niedźwiedzi", "Trzy podróże" i "Przed nieznanym trybunałem".

  • 15.1

    W katastrofie na Morzu Śródziemnym zginął Andrzej Małkowski, propagator skautingu, jeden z twórców harcerstwa w Polsce; żołnierz Legionów Polskich i Armii Polskiej we Francji.

  • 15.1

    Róża Luksemburg. Źródło: Wikimedia Commons

    W Berlinie zastrzelona została Róża Luksemburg, działaczka polskiego i niemieckiego ruchu robotniczego, ekonomistka; współzałożycielka SDKPiL (1893); należała do przywódców niemieckiej SPD i II Międzynarodówki; współzałożycielka Związku Spartakusa i KPD.

  • 16.1

    Antoś Petrykiewicz. Fot. CAW

    We Lwowie zmarł Antoś Petrykiewicz, 13-letni obrońca Lwowa, ciężko ranny w walkach z Ukraińcami; pośmiertnie odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari; najmłodszy kawaler orderu VM.

  • 16.1

    Ignacy Jan Paderewski. Źródło: BN Polona

    Naczelnik Państwa Józef Piłsudski powołał Ignacego Paderewskiego na stanowisko prezesa Rady Ministrów i jednocześnie ministra spraw zagranicznych oraz delegata polskiego na konferencję pokojową w Paryżu.

  • 18.1

    Prezydent USA Thomas Woodrow Wilson i premier Francji Georges Clemenceau. Fot. NAC

    W Paryżu z udziałem delegacji polskiej rozpoczęły się obrady konferencji pokojowej.

  • 18.1

    Założono Polski Czerwony Krzyż.

  • 21.1

    Weteran Powstania Styczniowego. Źródło: NAC

    Rozkaz Naczelnego Wodza Józefa Piłsudskiego o zaliczeniu do szeregów Wojska Polskiego wszystkich weteranów Powstania Styczniowego.

  • 23.1

    Wojska czechosłowackie, zrywając wcześniejsze porozumienie, zajęły polską część Śląska Cieszyńskiego, przyznanego Polsce w wyniku porozumienia z listopada 1918 r.; zapoczątkowało to walki polsko-czechosłowackie.

  • 26.1

    Uroczystości otwarcia Sejmu Ustawodawczego: Naczelnik Państwa Józef Piłsudski (1. z lewej), premier Ignacy Paderewski (2. z lewej), minister spraw wewnętrznych Stanisław Wojciechowski (3. z lewej) po uroczystym nabożeństwie w katedrze św. Jana. 02.1919. Fot. NAC

    Przeprowadzone zostały wybory do Sejmu Ustawodawczego, w wyniku których utworzono pierwszy parlament niepodległej Polski. Najwięcej głosów zdobyły Związek Ludowo-Narodowy i Polskie Stronnictwo Ludowe "Wyzwolenie".

  • 27.1

    Dekretem Józefa Piłsudskiego utworzono Państwowe Urzędy Pośrednictwa Pracy; zajmowały się one rejestracją bezrobotnych, przyznawaniem zasiłków i zapomóg oraz pośredniczeniem w znalezieniu pracy.

  • 28.1

    W Oil City w stanie Pensylwania urodził się Francis Gabreski, amerykański pilot polskiego pochodzenia, as myśliwski II wojny światowej (28 zestrzelonych samolotów wroga) oraz wojny w Korei.

  • 29.1

    Stany Zjednoczone uznały niepodległość Polski.

  • 2.2

    W Tule w Rosji urodził się Zbigniew Lengren, rysownik, satyryk, karykaturzysta, autor postaci Profesora Filutka.

  • 3.2

    W Paryżu podpisano polsko-czeską ugodę w sprawie Śląska Cieszyńskiego, wytyczono linię demarkacyjną, pozostawiając Czechom Zaolzie i Zagłębie Karwińskie.

  • 5.2

    Dekretem papieża Benedykta XV w Polsce utworzone zostało Biskupstwo Polowe; pierwszym biskupem polowym mianowany został bp Stanisław Gall.

  • 7.2

    Siedziba Najwyższej Izby Kontroli w Warszawie; róg ulic Żurawiej i Poznańskiej. 1928 r. Źródło: NAC

    Dekretem Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego powołana została Najwyższa Izba Kontroli Państwa, jej pierwszym prezesem mianowano Józefa Higersbergera.

  • 8.2

    Dekret Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego o powstaniu Pocztowej Kasy Oszczędności.

  • 10.2

    Naczelnik Państwa Józef Piłsudski w drodze na otwarcie pierwszego posiedzenia Sejmu Ustawodawczego mija oddział wojskowy. 10.02.1919. Fot. NAC

    W gmachu byłego rosyjskiego Instytutu Maryjskiego przy ul. Wiejskiej w Warszawie odbyło się pierwsze posiedzenie Sejmu Ustawodawczego

  • 14.2

    Gen. Antoni Listowski, dowódca Grupy Operacyjnej "Podlasie", której jednostki w lutym 1919 r. brały udział w walkach z sowieckimi oddziałami Frontu Zachodniego Armii Czerwonej. Fot. PAP/CAF/Archiwum

    Początek wojny polsko-bolszewickiej: pierwsze starcia oddziałów Wojska Polskiego i Armii Czerwonej na Białorusi i Polesiu.

  • 14.2

    W Warszawie zmarł Wiktor Gomulicki, poeta, powieściopisarz, eseista, varsavianista, redaktor wielu warszawskich pism, autor „Wspomnień niebieskiego mundurka” i „Pieśni o Warszawie”.

  • 16.2

    W Zakopanem urodziła się Natalia Rolleczek - pisarka, autorka m.in. „Drewnianego różańca”.

  • 20.2

    Józef Piłsudski. Źródło: NAC

    Sejm RP podjął uchwałę, w której powierzał Józefowi Piłsudskiemu dalsze sprawowanie urzędu Naczelnika Państwa do czasu uchwalenia Konstytucji, ograniczając jednak bardzo poważnie jego władzę (tzw. Mała Konstytucja). 

  • 25.2

    Mapa Cieszyna i okolic. Wojskowy Instytut Geograficzny, 1934. Źródło: CBN Polona

    Polsko-czechosłowacki konflikt graniczny: obie strony podpisały w Cieszynie porozumienie, na mocy którego ustalono tymczasowe strefy wpływów.

  • 27.2

    W Kaliszu urodził się Jerzy Mieczysław Jarnuszkiewicz, rzeźbiarz, twórca m.in. pomnika Małego Powstańca w Warszawie.

  • 27.2

    W Warszawie urodziła się Helena Wolińska (Fajga Danielak), stalinowska prokurator wojskowa; odpowiedzialna za bezprawne aresztowanie w latach 50. ponad 20 osób, w tym gen. Augusta Emila Fieldorfa "Nila", ofiary późniejszego mordu sądowego.

  • 7.3

    Leopold Lis-Kula. Źródło: NAC

    Pod Torczynem w walkach z Ukraińcami zginął płk Leopold Lis-Kula, od 1912 r. był związany z organizacjami strzeleckimi; żołnierz Legionów Polskich i Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari.

  • 7.3

    We Lwowie zmarła Maria Dulębianka, działaczka społeczna i feministyczna, pisarka, malarka.

  • 8.3

    We wsi Bieliny w Kieleckiem urodził się Józef Ozga-Michalski, działacz ruchu ludowego, polityk, pisarz, żołnierz Batalionów Chłopskich, działacz Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego.

  • 1.4

    Powołano Główny Urząd Miar.

  • 2.4

    Powstało Polskie Towarzystwo Matematyczne.

  • 4.4

    W Warszawie, w podziemiach Galerii Luxemburga przy ulicy Senatorskiej, założono teatrzyk literacko-artystyczny Qui Pro Quo.

  • 4.4

    Powołano do życia Wydział Filozoficzny Wszechnicy Piastowskiej w Poznaniu, przemianowanej w 1955 r. na Uniwersytet im. Adama Mickiewicza.

  • 8.4

    Uchwałą Rady Ministrów powołano Akademię Górniczą w Krakowie.

  • 18.4

    W Poznaniu założone zostało Muzeum Wielkopolskie, w 1950 r. przekształcone w Muzeum Narodowe.

  • 21.4

    Przegląd oddziałów Wojska Polskiego. Za Józefem Piłsudskim generałowie: Edward Śmigły-Rydz, Stanisław Szeptycki, Kazimierz Sosnkowski. Wilno, Plac Łukiski, 19 kwietnia 1919. Źródło: CAW

    Wojna polsko-bolszewicka: Oddziały Wojska Polskiego dowodzone przez Józefa Piłsudskiego zajęły Wilno.

  • 22.4

    Manifestacja mieszkańców Wilna po zajęciu miasta przez Wojsko Polskie. 04.1919. Źródło: CAW

    Dzień po zajęciu Wilna przez oddziały Wojska Polskiego Naczelnik Państwa Józef Piłsudski wydał odezwę "Do Mieszkańców byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego"; zapowiedział w niej zasadę samostanowienia ludności w sprawach wewnętrznych, narodowościowych i wyznaniowych.

  • 27.4

    Papież Benedykt XV. Źródło: Wikimedia Commons

    Oficjalne uznanie państwa polskiego przez Stolicę Apostolską.

  • 29.4

    "Ogłoszenie Konstytucji 3 Maja"- grafika F. Jasiński, autor wzoru Jan Matejko. Źródło: BN Polona

    Sejm RP uchwalił ustawę ustanawiającą 3 maja świętem narodowym.

  • 14.5

    Gen. Józef Haller. Źródło: CAW

    Wojna polsko-ukraińska: Początek ofensywy wojsk polskich dowodzonych przez gen. Józefa Hallera w Galicji Wschodniej.

  • 16.5

    We Lwowie urodził się Zbigniew Kurtycz, piosenkarz, kompozytor.

  • 20.5

    Gustaw Herling-Grudziński. Fot. PAP/G. Rogiński

    W Kielcach urodził się Gustaw Herling-Grudziński, prozaik, eseista, publicysta, krytyk literacki; autor m.in. "Innego świata" i "Dziennika pisanego nocą"; więzień sowieckich łagrów, żołnierz 2. Korpusu Polskiego, uczestnik bitwy pod Monte Cassino.

  • 13.6

    Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych o powołaniu Centralnej Biblioteki Wojskowej w Warszawie.

  • 28.6

    Konferencja pokojowa w Wersalu - od prawej: prezydent USA Thomas Woodrow Wilson, premier Francji Georges Clemenceau, premier Włoch Wittorio Orlando, premier Anglii George David Lloyd. 28.06.1919. Fot. NAC

    W Pałacu Wersalskim państwa zwycięskiej koalicji podpisały Traktat Pokojowy z Niemcami - najważniejszy z układów kończących I wojnę światową, w której zginęło około 9 mln żołnierzy, a około 20 mln zostało rannych; w imieniu Polski pod traktatem podpisy złożyli Roman Dmowski i Ignacy Paderewski.

  • 28.6

    Powstała Międzynarodowa Organizacja Pracy.

  • 4.7

    W Warszawie urodził się Jan Strzelecki, socjolog, eseista, uczestnik powstania warszawskiego, współpracownik KOR i Towarzystwa Kursów Naukowych, doradca Solidarności; zmarł w 1988 r. w wyniku brutalnego pobicia w Warszawie; okoliczności napadu nigdy nie zostały wyjaśnione.

  • 15.7

    W Dublinie urodziła się Iris Murdoch, brytyjska pisarka i filozofka, laureatka nagrody Bookera za powieść „Morze, morze”.

  • 20.7

    W Tuakau k. Auckland w Nowej Zelandii urodził się Edmund Hillary, himalaista; w 1953 r. wraz z Tenzingiem Norgayem dokonał pierwszego w historii wejścia na Mount Everest.

  • 24.7

    Obchody Święta Policji Państwowej w Warszawie. Przygotowanie oddziałów policji do defilady. Widoczny m.in.: komendant główny Policji Państwowej Janusz Jagrym-Maleszewski (3. z lewej). 10.11.1927. Źródło: NAC

    Sejm RP uchwalił ustawę o Policji Państwowej.

  • 31.7

    W Turynie urodził się Primo Levi, pisarz i filozof włoski pochodzenia żydowskiego, uczestnik włoskiego ruchu oporu, więzień obozu Auschwitz, autor książek „Czy to jest człowiek”, „Pogrążeni i ocaleni”.

  • 31.7

    Wolne Miasto Gdańsk i Pomorze. Granice ustalone Traktatem Wersalskim. Źródło: BN Polona

    Sejm Ustawodawczy ratyfikował Traktat Wersalski.

  • 1.8

    Order Virtuti Militari. Fot. PAP/G. Jakubowski

    Sejm RP uchwalił ustawy o godłach i barwach Rzeczypospolitej oraz orderze Virtuti Militari.

  • 2.8

    Mapa Rzeczypospolitej Polskiej z podziałem na województwa i powiaty. 1924 r. Źródło: BN Polona

    Sejm Ustawodawczy przeprowadził podział administracyjny ziem dawnego Królestwa Polskiego, tworząc pięć województw: białostockie, kieleckie, lubelskie, łódzkie i warszawskie; Warszawę pozostawiono jako miasto wydzielone.

  • 8.8

    Oficerowie Wojska Polskiego w zajętym Mińsku. 08.1919. Źródło: CAW

    Wojna polsko-bolszewicka: Wojska polskie zdobyły Mińsk.

  • 9.8

    W Montecatini Terme zmarł Ruggiero Leoncavallo, włoski kompozytor operowy.

  • 15.8

    Kopalnia Mysłowice. Źródło: BN Polona

    Oddziały Grenschutz-Ost spacyfikowały manifestację strajkujących górników przed kopalnią w Mysłowicach; od kul zginęło 10 osób, wielu zostało rannych.

  • 16.8

    Grupa powstańców śląskich z I Powstania. 1919 r. Fot. CAW

    Wybuchło I Powstanie Śląskie, którego celem było przyłączenie Górnego Śląska do Polski; upadło po 10 dniach, przygotowując jednak grunt do dwóch kolejnych zrywów w następnych latach.

  • 18.8

    I Powstanie Śląskie: zwycięstwo powstańców w bitwie pod Godowem.

  • 23.8

    Mieszkańcy Sejn witają Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego. W tle widoczna bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny. 13.09.1919. Źródło: NAC

    Wybuchło powstanie sejneńskie - oddziały suwalskiego okręgu POW zajęły zbrojnie Sejny i inne miejscowości powiatu sejneńskiego; walki polsko-litewskie ustały 28 sierpnia, po interwencji Wojska Polskiego.

  • 24.8

    Grupa powstańców śląskich z I Powstania. 1919 r. Fot. CAW

    Zakończyło się I Powstanie Śląskie.

  • 30.8

    We Lwowie urodziła się Ryszarda Hanin, aktorka, wystąpiła m.in. w filmach "Zapamiętaj imię swoje", "Jeszcze tylko ten las", "Noce i dnie" oraz serialu "Polskie drogi".

  • 10.9

    Premier Francji Georges Clemenceau i premier Anglii David Lloyd George podczas defilady w dniu podpisania traktatu pokojowego z Austrią. Saint-Germain, 10.09.1919. Źródło: NAC

    I wojna światowa: W Saint-Germain-en-Laye państwa zwycięskiej koalicji podpisały traktat pokojowy z Austrią.

  • 25.9

    Stanisław Hadyna. Fot. PAP/CAF

    W Karpętnej na Zaolziu urodził się Stanisław Hadyna, kompozytor, dyrygent, pisarz, założyciel i wieloletni kierownik Państwowego Zespołu Pieśni i Tańca "Śląsk".

  • 6.10

    W Warszawie urodziła się Barbara Fijewska, aktorka, reżyserka, choreografka, siostra Tadeusza Fijewskiego.

  • 8.10

    W Montreux w Szwajcarii zmarł Leandro Marconi, architekt, autor projektu Wielkiej Synagogi na Tłomackiem w Warszawie.

  • 11.10

    W Krakowie założono Polski Związek Lekkiej Atletyki, najstarsze działające w Polsce stowarzyszenie sportowe.

  • 11.10

    Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie w okresie międzywojennym. Dziedziniec Piotra Skargi. Źródło: NAC

    W Wilnie Józef Piłsudski dokonał uroczystego otwarcia Uniwersytetu Stefana Batorego, zamkniętego przez władze rosyjskie w 1832 r.

  • 12.10

    Letnie Igrzyska Olimpijskie w Amsterdamie. 06.1928. Reprezentacja Polski podczas otwarcia Olimpiady na Stadionie Olimpijskim. Widoczni m.in.: kolarz Franciszek Szymczyk (niesie tablicę) i zapaśnik Marian Cieniewski (chorąży, niesie flagę). Źródło: NAC

    W Hotelu Francuskim w Krakowie odbył się zjazd założycielski Polskiego Komitetu Olimpijskiego.

  • 20.10

    Akademia Górnicza w Krakowie; tymczasowa siedziba na Podgórzu.10.1927. Źródło: NAC

    W auli Uniwersytetu Jagiellońskiego Naczelnik Państwa Józef Piłsudski dokonał uroczystego otwarcia Akademii Górniczej (obecnie Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica).

  • 25.10

    Barbara Skarga. Fot. PAP/R. Nowakowski

    W Warszawie urodziła się Barbara Skarga, humanistka, filozof, etyk, historyk filozofii.

  • 20.11

    W Poznaniu urodził się Henryk Tomaszewski, aktor, mim, tancerz, choreograf, założyciel i dyrektor Wrocławskiego Teatru Pantomimy.

  • 21.11

    Polityczny podział Małopolski, Bukowiny i wschodniego Śląska. Biuro Kartograficzne Oddz. IV Dow. Frontu Galicyjskiego. Lwów, 1919. Źródło: BN Polona

    Rada Najwyższa Konferencji Pokojowej w Paryżu przyznała Polsce 25-letni mandat nad Galicją Wschodnią pod nadzorem Ligi Narodów.

  • 22.11

    Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie. Lata 1919-1939. Źródło: NAC

    Uniwersytet we Lwowie otrzymał imię Jana Kazimierza.

  • 26.11

    Ryszard Kaczorowski. Fot. PAP/J. Morek

    W Białymstoku urodził się Ryszard Kaczorowski, harcerz, członek Szarych Szeregów; w 1940 r. skazany przez władze sowieckie na karę śmierci za działalność konspiracyjną; wyrok zamieniono na 10 lat łagru; wywieziony na Kołymę, odzyskał wolność po podpisaniu układu Sikorski-Majski. W 1942 r. wstąpił do Armii Polskiej w ZSRR formowanej przez gen. Władysława Andersa; przeszedł szlak bojowy 2 Korpusu Polskiego, walcząc m.in. o Monte Cassino; w 1947 r. osiadł w Londynie. W latach 1989-1990 prezydent RP na uchodźstwie; po wyborze Lecha Wałęsy na prezydenta przekazał na jego ręce insygnia władzy prezydenckiej II RP. Zginął 10 kwietnia 2010 r. w katastrofie samolotu Tu-154 pod Smoleńskiem.

  • 3.12

    W Cagnes-sur-Mer zmarł Auguste Renoir, malarz, rzeźbiarz, jeden z najwybitniejszych impresjonistów.

  • 7.12

    W Ligocie urodził się Stanisław Wyganowski, ekonomista, urbanista, działacz samorządowy; uczestnik kampanii polskiej 1939 r., żołnierz Armii Krajowej; w latach 1990-1994 prezydent Warszawy.

  • 8.12

    George Curzon, minister spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii w latach 1919-1924. Źródło: Wikimedia Commons

    Rada Najwyższa państw Ententy ogłosiła deklarację dotyczącą proponowanego przebiegu tymczasowej granicy wschodniej Polski (tzw. linia Curzona).

  • 8.12

    We Lwowie urodził się Kazimierz Żygulski, socjolog kultury, działacz polityczny, więzień sowieckich łagrów, minister kultury w latach 1982-1986.

  • 9.12

    Ignacy Jan Paderewski. Fot. NAC

    Ignacy Jan Paderewski ustąpił z funkcji premiera.

  • 13.12

    Posiedzenie gabinetu Leopolda Skulskiego. Widoczny m.in. minister skarbu Władysław Grabski (drugi z lewej). 1919 r. Źródło: NAC

    Powołany został nowy rząd z Leopoldem Skulskim na czele. 

  • 21.12

    W Warszawie powstał Polski Związek Piłki Nożnej.

  • 26.12

    Założono Polski Związek Narciarski.

  • 30.12

    Podpisane zostało polsko-łotewskie porozumienie wojskowe dotyczące wspólnej akcji zaczepnej przeciwko Armii Czerwonej w Łatgalii - dawnych Inflantach Polskich.

Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL