Kalendarz historyczny
9 listopada
-
Urodził się prof. Stanisław Salmonowicz, wybitny historyk, w czasach PRL-u z powodu kontaktów z opozycją szykanowany i zwolniony z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Autor takich prac jak „Sylwetki spod gilotyny”, „Ludzie i dzieło Sejmu Czteroletniego”, „Polskie Państwo Podziemne: z dziejów walki cywilnej”, a także biografii Fryderyka II i wydanej pod pseudonimem książki o genezie Powstania Warszawskiego
-
Premiera filmu „Pokłosie” w reżyserii Władysława Pasikowskiego.
-
W Warszawie zmarł Stanisław Różewicz, reżyser filmowy i teatralny, scenarzysta, kierownik artystyczny Zespołu Filmowego „Tor” (1967–1968; 1972–1980); autor m.in. filmów „Wolne Miasto” i „Westerplatte”. Brat poety Tadeusza Różewicza.
-
W wieku 85 lat zmarł Andrzej Braun, pisarz, poeta i reportażysta. W młodości kierownik działu poetyckiego „Nowej kultury”, w latach 1990-1993 prezes Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.
-
Premiera filmu „Wiedźmin” w reżyserii Marka Brodzkiego.
-
Sejm uchwalił ustawę o repatriacji, dotyczącą Polaków na Wschodzie.
-
Premiera serialu „Ekstradycja” w reżyserii Wojciecha Wójcika.
-
Ustawa o przejęciu przez skarb państwa majątku byłej PZPR.
-
Upadek muru berlińskiego; Wydarzenie to wraz z przemianami demokratycznymi w Polsce uznawane jest za symboliczny koniec zimnej wojny, czyli podziału świata na dwa wrogie sobie bloki.
-
Kanclerz RFN Helmut Kohl rozpoczął wizytę w Polsce. Podpisano umowę o dwustronnej współpracy naukowo-technicznej, zaś w Krzyżowej doszło do historycznego pojednania z udziałem Tadeusza Mazowieckiego.
-
Służba Bezpieczeństwa zatrzymała ukrywającego się od 13 grudnia 1981 r. Kornela Morawieckiego, przywódcę Solidarności Walczącej.
-
W wieku 80 lat zmarł Adam Brodzisz, gwiazda kina w okresie międzywojennym, kojarzony głównie z ról amanta, w czasie wojny kelner w prowadzonej wspólnie z żoną (również aktorką) kawiarni Napoleonka przy Nowym Świecie, saper w Powstaniu Warszawskim.
-
Premiera serialu telewizyjnego „Dom” w reżyserii Jana Łomnickiego.
-
Zmarł gen. Charles de Gaulle, prezydent Francji w latach 1959–1969; twórca politycznego systemu V Republiki. W czasie II wojny światowej współzałożyciel i przywódca Komitetu Wolnej Francji.
-
Zakończył się pierwszy z tzw. procesów pomarcowych: Józef Dajczgewand został skazany na 2,5 roku więzienia, a Sławomir Kretkowski na 1,5 roku.
-
Sąd Wojewódzki w Warszawie ogłosił wyrok w sprawie Melchiora Wańkowicza: 1,5 roku więzienia za „propagowanie materiałów oczerniających i poniżających PRL”.
-
Ukazało się premierowe wydanie „Telewizyjnego Kuriera Warszawskiego”.
-
Zmarł Chaim Weizmann, wieloletni przewodniczący Światowej Organizacji Syjonistycznej, pierwszy prezydent Izraela (1949–1952); urodzony w miasteczku Motol na Polesiu.
-
W Waszyngtonie powstała Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Pomocy i Odbudowy (UNRRA).
-
W Lublinie Niemcy rozpoczęli ostateczną likwidację getta na Majdanie Tatarskim; większość przetrzymywanych w nim Żydów zamordowano w komorach gazowych w obozie na Majdanku.
-
W wieku 71 lat zmarł Neville Chamberlain, premier Wielkiej Brytanii w latach 1937–1940; prowadził politykę appeasementu, czyli ustępstw wobec III Rzeszy; jeden z sygnatariuszy układu monachijskiego z listopada 1938 r.
-
W Warszawie założona została Tajna Armia Polska.
-
Sonderaktion Lublin (nazwa nadana przez polskich historyków z powodu podobieństwa do podobnych działań w Krakowie). Spośród aresztowanych przez niemieckie władze okupacyjne 250 przedstawicieli inteligencji większość została zwolniona, ale ok. 70 padło ofiarami egzekucji.
-
Naczelny Wódz gen. Władysław Sikorski nadał Warszawie order Virtuti Militari V klasy w uznaniu bohaterskiego i wytrwałego męstwa, dowiedzionego przez ludność stołecznego miasta Warszawy w obronie przeciw najazdowi III Rzeszy.
-
W Niemczech doszło do masowego pogromu ludności żydowskiej, zorganizowanego przez nazistów – tzw. Kristallnacht („Noc Kryształowa”); w jego wyniku zamordowano 91 Żydów, spalono 171 synagog, splądrowano 8 tys. sklepów, a ok. 30 tys. Żydów deportowano do obozów koncentracyjnych.
-
W Samborze urodził się Maciej Prus, reżyser i aktor teatralny.
-
Prymas Polski kardynał August Hlond został odznaczony Orderem Orła Białego.
-
W Budapeszcie urodził się Imre Kertész, pisarz, tłumacz; w czasie II wojny światowej więzień niemieckich obozów Auschwitz i Buchenwald; autor m.in. powieści „Los utracony”, „Fiasko”, „Likwidacja”; laureat literackiej Nagrody Nobla w 2002 r.
-
Premiera filmu „Pan Tadeusz” w reżyserii Ryszarda Ordyńskiego.
-
Koniec Puczu Monachijskiego. Jego inicjator, Adolf Hitler dostał się do więzienia. Po dojściu do władzy wykorzystywał wydarzenia z tego dnia do celów propagandowych.
-
Urodził się Marian Pankowski, poeta, pisarz, autor sztuk scenicznych, tłumacz.
-
Rozpoczęła się rewolucja w Niemczech, zdetronizowano cesarza Wilhelma II i proklamowano powstanie republiki.
-
W Paryżu zmarł Guillaume Apollinaire, poeta, prozaik, polskiego pochodzenia.
-
W Lemieszówce koło Kamieńca Podolskiego urodził się Kazimierz Romanowicz, żołnierz II Korpusu Polskiego, jedna z czołowych postaci polskiej emigracji, twórca księgarni i wydawnictwa „Libella” w Paryżu.
-
W Konowce na Ukrainie urodziła się Hanka Bielicka, aktorka nazywana „królową estrady i kabaretu”; wystąpiła w wielu filmach m.in. w „Zakazanych piosenkach”, „Cafe pod Minogą”, „Małżeństwie z rozsądku” i „Panu Wołodyjowskim”.
-
Rozpoczęła się operacja „Ulina Mała”, w wyniku której trzy bataliony 1. Pułku Legionów Polskich dowodzone przez Józefa Piłsudskiego przedostały się pomiędzy wojskami austriackimi a rosyjskimi do Krakowa.
-
W Poznaniu zmarł ksiądz Piotr Wawrzyniak, działacz społeczny i gospodarczy.
-
Urodził się Mieczysław Milecki, aktor teatralny i filmowy. W czasie II wojny żołnierz AK i uczestnik Powstania Warszawskiego.
-
W Cognac we Francji urodził się Jean Monnet, polityk, ekonomista, współautor koncepcji powołania Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali, jeden z ojców-założycieli zjednoczonej Europy.
-
W Tundutowie urodził się Wielimir Chlebnikow, rosyjski poeta, współtwórca futuryzmu w literaturze rosyjskiej.
-
W Łodzi urodził się Tadeusz Miciński, poeta, prozaik, dramaturg; jeden z czołowych twórców okresu Młodej Polski.
-
Urodził się Tadeusz Pawlikowski, od 1893 r. dyrektor Teatru Miejskiego w Krakowie, gdzie za jego kadencji z Warszawianką debiutował Stanisław Wyspiański, a następnie Teatru we Lwowie, w którym wystawiał m.in. pierwsze polskie przedstawienia Ibsena, Czechowa, Shawa, Gorkiego i Strindberga.
-
Urodził się Józef Kościelski, wielkopolski ziemianin, członek Koła Polskiego w Reichstagu, mecenas artystów i literatów (m.in. Wyczółkowskiego, Fałata i Kasprowicza). W swoim majątku Miłosław koło Wrześni ufundował pierwszy pomnik Juliusza Słowackiego.
-
Urodził się Tadeusz Korzon, jeden z najwybitniejszych polskich historyków; przedstawiciel warszawskiej szkoły historycznej; autor takich prac jak „Wewnętrzne dzieje Polski za Stanisława Augusta:, „Dzieje wojen i wojskowości w Polsce” oraz „Kościuszko. Biografia z dokumentów wysnuta”.
-
W Jaszunach koło Wilna zmarł Jan Śniadecki, astronom, matematyk, filozof; rektor uniwersytetu w Wilnie w latach 1807–1815.
-
W Orle urodził się Iwan Turgieniew, prozaik, poeta, dramatopisarz.
-
Napoleon Bonaparte dokonał zamachu stanu, obalając Dyrektoriat oraz likwidując Radę Starszych i Radę Pięciuset; władzę we Francji objął jako pierwszy konsul.
-
Powstanie Kościuszkowskie: wojska rosyjskie wkroczyły do Warszawy.
-
Urodził się August Aleksander Czartoryski, twórca potęgi tego rodu i nazywanego „Familią” obozu politycznego, w 1764 r. wyniósł na tron Stanisława Augusta Poniatowskiego. Właściciel przebudowanego przez siebie pałacu przy Krakowskim Przedmieściu w Warszawie (obecnej siedziby Ministerstwa Kultury) i pobliskiego Pałacu Błękitnego przy Senatorskiej, a także wielu dóbr – m.in. w Wilanowie i Puławach.