> >

O PORTALU

Portal dzieje.pl to codzienny serwis historyczny, setki artykułów dotyczących przede wszystkim najnowszej historii Polski, a także materiały wideo, filmy dokumentalne, archiwalne fotografie, dokumenty oraz infografiki i mapy.

Więcej

Kalendarz historyczny

1 września

  • Polski Cmentarz Wojenny na Monte Cassino. Fot. PAP/J. Turczyk

    Na Monte Cassino uroczyście otwarto Polski Cmentarz Wojenny.

  • Niemiecki samolot Ju-87. 09.1939. Źródło: CAW

    Wojska niemieckie bez wypowiedzenia wojny przekroczyły o świcie granice Rzeczypospolitej, rozpoczynając II wojnę światową. Osamotnione w walce Wojsko Polskie nie mogło skutecznie przeciwstawić się agresji Niemiec i sowieckiej inwazji dokonanej 17 września. Konsekwencją tej sytuacji stał się IV rozbiór Polski dokonany przez Hitlera i Stalina.

  • Na Westerplatte odbyły się uroczystości 70. rocznicy wybuchu II wojny światowej; najważniejszą część obchodów stanowiły wystąpienia prezydenta Lecha Kaczyńskiego, premiera Donalda Tuska, kanclerz Niemiec Angeli Merkel oraz premiera Rosji Władimira Putina.

  • W Łodzi zmarł Witold Leszczyński, reżyser, scenarzysta, operator filmowy; autor filmów „Żywot Mateusza”, „Konopielka”, „Siekierezada” i „Requiem”.

  • W Bydgoszczy powołano Uniwersytet Kazimierza Wielkiego.

  • Powołano Uniwersytet Rzeszowski, Uniwersytet Zielonogórski oraz Akademię Sztuk Pięknych w Katowicach.

  • Weszła w życie reforma systemu edukacji, wprowadzająca m.in. gimnazja.

  • W Olsztynie powstał Uniwersytet Warmińsko-Mazurski.

  • Wszedł w życie nowy kodeks karny, znoszący m.in. karę śmierci.

  • Piotr Jaroszewicz i jego żona Alicja Solska. 1992 r. Fot. PAP/Z. Matuszewski

    W Warszawie zamordowany został Piotr Jaroszewicz (działacz komunistyczny, członek Biura Politycznego KC PZPR, premier PRL w latach 1970–1980) i jego żona Alicja Solska-Jaroszewicz.

  • Powołana została Żandarmeria Wojskowa.

  • Tadeusz Sendzimir. Fot. PAP/Prokowski

    Na Florydzie zmarł Tadeusz Sendzimir, inżynier, wynalazca z dziedziny metalurgii, patron huty w Krakowie.

  • Kazimierz Deyna. Fot. PAP/CAF/Archiwum

    W wypadku samochodowym w USA zginął Kazimierz Deyna, jeden z najwybitniejszych polskich piłkarzy; zawodnik ŁKS Łódź, Legii Warszawa, Manchesteru City i San Diego Sockers; w reprezentacji Polski wystąpił 97 razy, strzelił 41 goli; na mistrzostwach świata w RFN w 1974 r. wspólnie z drużyną zajął trzecie miejsce, złoty medalista olimpijski z Monachium w 1972 r. i srebrny z Montrealu w 1976 r.

  • Międzyzakładowy Komitet Strajkowy Stoczni Gdańskiej wezwał do przerwania akcji protestacyjnych.

  • Premiera filmu „Katastrofa w Gibraltarze” w reżyserii Bohdana Poręby.

  • Władysław Gomułka. Fot. PAP/CAF

    W Warszawie zmarł Władysław Gomułka, działacz komunistyczny; od 1943 r. przywódca PPR; w latach 1944–1949 wicepremier, minister Ziem Odzyskanych (1945–1949); współodpowiedzialny za wprowadzenie terroru w Polsce; w październiku 1956 r. stanął na czele PZPR; odpowiedzialny za brutalne stłumienie studenckich protestów w 1968 r. i antysemicką nagonkę; zwolennik interwencji Układu Warszawskiego w Czechosłowacji; w grudniu 1970 r. podjął decyzję o użyciu broni przeciw protestującym robotnikom; 20 grudnia 1970 r. odsunięty od władzy.

  • Wprowadzono reglamentację mydła i proszków do prania.

  • Strajkujące zakłady w Gdańsku, Szczecinie i Elblągu podjęły pracę; nadal protestowały kopalnie na Górnym Śląsku.

  • Prasa opublikowała teksty porozumień podpisanych przez stronę rządową z Międzyzakładowymi Komitetami Strajkowymi w Szczecinie i Gdańsku.

  • Odsłonięcie pomnika Obrońców Poczty Polskiej. Gdańsk 01.09.1979. Fot. PAP/E. Hannemann
  • Premiera filmu „Sekret Enigmy” w reżyserii Romana Wionczka.

  • Manifestacja w rocznicę odzyskania niepodległości. Kraków, 11.11.1980. Fot. PAP/J. Ochoński
  • Henryk Wars. Fot. NAC

    W Los Angeles zmarł Henryk Wars, kompozytor, pianista, dyrygent, pionier jazzu w Polsce; autor muzyki do blisko 50 filmów oraz wielu piosenek, które stały się przebojami, m.in. „Umówiłem się z nią na dziewiątą” i „Miłość ci wszystko wybaczy”.

  • Premiera filmu „Jeszcze słychać śpiew i rżenie koni” w reżyserii Mieczysława Waśkowskiego.

  • W Libii oddziały Muammara Kadafiego dokonały zamachu stanu.

  •  Premiera filmu „Westerplatte” w reżyserii Stanisława Różewicza.

  • Pomnik Powstańców Śląskich w Katowicach. Fot. PAP/J. Ochoński

    W Katowicach odsłonięto Pomnik Powstańców Śląskich.

  • Początek edukacji w systemie ośmioletniej szkoły podstawowej.

  • W Żarach urodził się Józef Tracz, zapaśnik, wicemistrz olimpijski z Barcelony (1992), brązowy medalista igrzysk olimpijskich w Seulu (1988) i Atlancie (1996); medalista mistrzostw świata i Europy.

  • Premiera filmu „Wolne miasto” w reżyserii Stanisława Różewicza.

  • Uruchomiono Wytwórnię Sprzętu Komunikacyjnego w Świdniku.

  • W Warszawie rozpoczął obrady I Polski Kongres Pokoju.

  • Mirosław Chojecki. Fot. PAP/T. Michalak

    W Warszawie urodził się Mirosław Chojecki, działacz opozycji demokratycznej, członek Komitetu Obrony Robotników i KSS „KOR”; szef Niezależnej Oficyny Wydawniczej NOWA (1977–1980), doradca NSZZ „Solidarność”; od 1982 r. wydawał w Paryżu miesięcznik „Kontakt”, szef wytwórni „Video-Kontakt”, przedstawiciel Biura Koordynacyjnego NSZZ „S” w Brukseli; współzałożyciel Nowej Telewizji Warszawa, założyciel Grupy Filmowej „Kontakt”; członek Stowarzyszenia Wolnego Słowa, w latach 2003–2008 jego prezes, od 2008 r. prezes honorowy.

  • W Nowej Wsi koło Piotrkowa Trybunalskiego urodził się Józef Życiński, arcybiskup metropolita lubelski, filozof, teolog, publicysta, wykładowca m.in. Berkeley, Oxfordu oraz katolickich uczelni w USA i Australii; wielki Kanclerz KUL.

  • Gen. Kazimierz Sosnkowski. Fot. NAC

    Rozkaz Naczelnego Wodza gen. Kazimierza Sosnkowskiego do żołnierzy Armii Krajowej, zawierający ostrą krytykę postawy zachodnich aliantów wobec Powstania Warszawskiego i Polski.

  • W nocy z 1 na 2 września sowieckie lotnictwo zbombardowało Warszawę, w wyniku nalotu szczególnie ucierpiała Wola.

  • W Warszawie zmarł prof. Bolesław Miklaszewski, więzień carski, zesłaniec, działacz Związku Zagranicznego Socjalistów Polskich; w niepodległej Polsce minister wyznań religijnych i oświecenia publicznego, senator; chemik, rektor Wyższej Szkoły Handlowej.

  • Stefan Makne. Fot. PAP/CAF/W. Frelek

    W Poznaniu urodził się Stefan Makne, pilot szybowcowy, samolotowy, balonowy, zdobywca Pucharu Gordona Bennetta.

  • W Lublinie urodziła się Barbara Zbrożyna, rzeźbiarka.

  • W Hamborn w Niemczech urodził się Tadeusz Gwiazdowski, aktor.

  • Poczet sztandarowy męskiego I Państwowego Liceum i Gimnazjum im. Stefana Batorego w Warszawie. 1930 r. Fot. NAC

    W Warszawie założone zostało Gimnazjum im. Stefana Batorego.

  • Ks. Stefan Niedzielak. Fot. PAP/L. Wdowiński

    W Podolszycach, obecnie dzielnica Płocka, urodził się Stefan Niedzielak, kapelan Armii Krajowej, uczestnik Powstania Warszawskiego, współzałożyciel Rodziny Katyńskiej, proboszcz parafii św. Karola Boromeusza na Powązkach; zmarł w niewyjaśnionych okolicznościach w nocy z 20 na 21 stycznia 1989 r., najprawdopodobniej w wyniku morderstwa politycznego.

  • W Dąbrowie Tarnowskiej urodził się Jerzy Braun, pisarz, działacz polityczny, w czasie okupacji niemieckiej przedstawiciel Stronnictwa Pracy w Radzie Jedności Narodowej, ostatni Delegat Rządu RP na Kraj. W latach 1948–1956 więziony przez władze komunistyczne.

  • W Krzeszowicach urodziła się Olga Drahonowska-Małkowska, pedagog, harcmistrzyni, współzałożycielka polskiego skautingu, żona Andrzeja Małkowskiego.

  • W Warszawie ukazała się odezwa programowa Socjalno-Rewolucyjnej Partii Proletariat, na czele której stał Ludwik Waryński.

  • W Wilnie urodził się Józef Kalinowski, imię zakonne Rafał, uczestnik Powstania Styczniowego, syberyjski zesłaniec, karmelita bosy; kanonizowany w 1991 r.

  • Karol Scheibler. Źródło: Wikimedia Commons

    W Montjoie w Nadrenii urodził się Karol Scheibler, łódzki przemysłowiec, działacz gospodarczy i społeczny.

  • Pod Wiłkomierzem na Żmudzi wojska wielkiego księcia Zygmunta Kiejstutowicza, wspierane przez oddziały polskie, pokonały siły Świdrygiełły, sprzymierzonego z Zakonem Krzyżackim.

  • Bulla papieża Urbana V potwierdzająca akt fundacyjny Akademii Krakowskiej ogłoszony przez króla Kazimierza Wielkiego.

  • Zwycięstwo wojsk polskich pod wodzą Bolesława Chrobrego nad niemieckimi w bitwie pod Budziszynem.