Kalendarz historyczny
9 października
-
W wieku 90 lat zmarł Andrzej Wajda reżyser filmowy i teatralny, laureat Oscara za całokształt twórczości, senator I kadencji, kawaler Orderu Orła Białego; autor takich filmów jak „Kanał”, „Popiół i diament”, „Lotna”, „Niewinni czarodzieje”, „Popioły”, „Wszystko na sprzedaż”, „Krajobraz po bitwie”, „Brzezina”, „Wesele”, „Panny z Wilka”, „Ziemia obiecana”, „Człowiek z marmuru”, „Bez znieczulenia”, „Człowiek z żelaza”, „Kronika wypadków miłosnych”, „Korczak”, „Pan Tadeusz”, „Katyń”, „Wałęsa. Człowiek z nadziei”.
-
W Warszawie urodziła się Agnieszka Osiecka, poetka, dziennikarka, autorka tekstów ponad 2 tys. piosenek, wiele z nich, m.in. „Okularnicy” czy „Małgośka”, przeszło do klasyki polskiej piosenki.
-
W Warszawie zmarł Edmund Niziurski, pisarz, autor książek dla młodzieży, m.in. „Księgi urwisów”, „Sposobu na Alcybiadesa” i „Niewiarygodnych przygód Marka Piegusa”.
-
W wyborach do Sejmu zwyciężyła Platforma Obywatelska uzyskując 39,18 proc. głosów (207 mandatów); Prawo i Sprawiedliwość otrzymało 29,89 proc. głosów (157 mandatów). W wyborach do Senatu PO zdobyła 63 mandaty, PiS 31, PSL 2; senatorami zostało także czterech kandydatów niezależnych. Frekwencja w wyborach: 48,92 proc.
-
Prezydent USA Barack Obama został laureatem Pokojowej Nagrody Nobla.
-
W Krakowie zmarł Marek Grechuta, piosenkarz, poeta, kompozytor; wykonawca przebojów „Dni, których nie znamy”, „Będziesz moją panią”, „Niepewność”, „Korowód”.
-
W Skolimowie zmarła Renata Kossobudzka, aktorka teatralna i filmowa.
-
Odbyła się pierwsza tura wyborów prezydenckich, którą wygrał Donald Tusk – 36,33 proc., na drugim miejscu znalazł się Lech Kaczyński – 33,10 proc. Frekwencja: 49,74 proc.
-
W Tartu (Estonia) zmarł Bryno O’Ya, estoński aktor i sportowiec, w Polsce popularny dzięki roli chorążego Słotwiny w filmie „Wilcze echa” (1968) oraz Józwy Butryma w „Potopie” Jerzego Hoffmana (1974).
-
Premiera serialu „Ekstradycja” w reżyserii Wojciecha Wójcika.
-
W Londynie zmarł Jędrzej Giertych, publicysta, prawnik, bliski współpracownik Romana Dmowskiego, działacz ZHP, sekretarz Komitetu Wykonawczego Obozu Wielkiej Polski, członek władz Stronnictwa Narodowego; autor prac historycznych.
-
Polski prokurator generalny wystąpił do prokuratora generalnego ZSRR o wszczęcie śledztwa w sprawie zbrodni katyńskiej. Działająca przy rosyjskiej prokuraturze komisja ekspertów stwierdziła, że była to zbrodnia przeciwko pokojowi, zbrodnia wojenna, zbrodnia przeciwko ludzkości i ludobójstwo. Śledztwo zostało jednak umorzone z powodu śmierci winnych.
-
Premiera filmu „Kornblumenblau” w reżyserii Leszka Wosiewicza.
-
Stan wojenny: Rząd USA zawiesił wobec Polski klauzulę najwyższego uprzywilejowania w handlu.
-
Stan wojenny: Tymczasowa Komisja Koordynacyjna NSZZ „Solidarność” wydała oświadczenie, w którym odmawiała uznania decyzji delegalizującej „Solidarność”. TKK zaapelowała o bojkot reżimowych związków zawodowych.
-
Czesław Miłosz otrzymał literacką Nagrodę Nobla.
-
W Londynie zmarł gen. Bronisław Duch, dowódca 1. Dywizji Grenadierów we Francji (1940) i 3. Dywizji Strzelców Karpackich (1943–1946).
-
W Warszawie zmarł Zdzisław Maklakiewicz, aktor, żołnierz Armii Krajowej; znany m.in. z filmów „Rejs”, „Wniebowzięci” i „Jak to się robi”.
-
W Warszawie podpisano układ między PRL a RFN, przewidujący zezwolenie przez władze PRL na emigrację do Niemiec zamieszkujących Polskę członków mniejszości niemieckiej oraz wypłatę przez RFN odszkodowań dla polskich pracowników przymusowych z czasów II wojny światowej.
-
W Warszawie zmarła Julia Brystiger, działaczka komunistyczna, w latach stalinowskiego terroru szefowa V Departamentu Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego (MBP) odpowiedzialnego m.in. za walkę z Kościołem katolickim; usunięta z resortu w 1956 r., następnie pracowała w Państwowym Instytucie Wydawniczym.
-
W Hildesheim zmarł Oskar Schindler, niemiecki przemysłowiec, który podczas II wojny światowej uratował przed zagładą w obozach koncentracyjnych ponad tysiąc pracujących u niego Żydów; po wojnie otrzymał tytuł „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”; historię Schindlera przedstawił w książce „Lista Schindlera” Thomas Keneally, na jej kanwie Steven Spielberg nakręcił nagrodzony Oscarami film, który przybliżył historię Schindlera widzom na całym świecie.
-
Na Westerplatte odsłonięto Pomnik Obrońców Wybrzeża.
-
W katastrofie kolejowej pod Piotrkowem Trybunalskim zginęły 34 osoby, a ponad 50 zostało rannych.
-
W Szczecinie podczas defilady wojskowej jeden z czołgów wjechał w tłum, zginęło siedmioro dzieci, ponad dwadzieścia osób zostało ciężko rannych.
-
W Londynie zmarła Herminia Naglerowa, pisarka, publicystka, działaczka PEN-Clubu i Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie, od 1946 roku przebywała na emigracji w Wielkiej Brytanii.
-
Urodził się Stanisław Zybowski, polski gitarzysta, kompozytor, członek zespołu Budka Suflera.
-
W Elblągu urodził się Ryszard Rynkowski, piosenkarz, kompozytor.
-
W Korczynie zmarł gen. Stanisław Szeptycki, dowódca III Brygady Legionów Polskich, następnie komendant Legionów. W Wojsku Polskim m.in. szef Sztabu Generalnego (1918–1919), w czasie wojny polsko-bolszewickiej dowódca Frontu Litewsko-Białoruskiego, od marca 1920 r. dowódca 4 Armii.
-
W Pszczynie urodził się Krzysztof Stroiński, aktor, znany m.in. z seriali „Daleko od szosy” i „Pitbull”; za rolę w filmie „Rysa” w 2009 r. nagrodzony Orłem w kategorii najlepsza główna rola męska.
-
W Warszawie urodziła się Magda Umer, piosenkarka, scenarzystka i reżyserka.
-
Na miejsce gen. Berlinga dowódcą 1 Armii Wojska Polskiego został gen. Stanisław Popławski, z pochodzenia Polak, ale od urodzenia związany z Rosją, a następnie z ZSRR. Do 1956 r. był w Polsce wiceministrem obrony narodowej, posłem i prezesem Legii Warszawa. Dowodził wojskiem tłumiącym wystąpienia robotnicze w Poznaniu, a kilka miesięcy później został odwołany do Moskwy i tam zmarł w 1973 r.
-
Ukazał się ostatni numer wydawanego od 1821 r. dziennika „Kurier Warszawski”.
-
W gajówce Podgórze koło Łagowa w rejonie Gór Świętokrzyskich mjr Henryk Dobrzański zdecydował o pozostaniu ze swoim oddziałem w Polsce do czasu oczekiwanej wiosennej ofensywy wojsk sprzymierzonych na Zachodzie – faktyczny początek istnienia Oddziału Wydzielonego WP mjr. „Hubala”.
-
W Kielcach urodził się Wiesław Gołas, aktor, w czasie II wojny światowej członek Szarych Szeregów; znany z występów w Kabarecie „Dudek” i Kabarecie Starszych Panów; wykonawca piosenki „W Polskę idziemy”; występował m.in. w filmach „Ogniomistrz Kaleń”, „Dzięcioł”, „Poszukiwany, poszukiwana”, „Brunet wieczorową porą”, a także w serialach „Czterej pancerni i pies”, „Kapitan Sowa na tropie” oraz „Droga”.
-
W Kobalówce koło Tarnopola urodziła się Teresa Szmigielówna, aktorka.
-
W Toruniu urodziła się Regina Smendzianka, pianistka, pedagog.
-
Urodził się Tadeusz Różewicz, uważany za jednego z najwybitniejszych polskich poetów i dramaturgów swojej epoki. Sławny od czasów debiutanckiego tomu wierszy „Niepokój” oraz dramatu „Kartoteka”. Napisał też takie dramaty jak „Śmieszny staruszek”, „Stara kobieta wysiaduje”, „Świadkowie albo Nasza mała stabilizacja”, „Białe małżeństwo”, „Odejście głodomora”, „Pułapka”, „Do piachu”.
-
Z rozkazu Józefa Piłsudskiego dowódca 1. Dywizji Piechoty Litewsko-Białoruskiej gen. Lucjan Żeligowski, zajął Wilno i Wileńszczyznę, proklamując utworzenie Litwy Środkowej.
-
W Jakubowicach koło Ożarowa Józef Piłsudski wręczył pierwsze nominacje oficerskie 136 dowódcom strzeleckim, m.in. Kazimierzowi Sosnkowskiemu, Edwardowi Śmigłemu-Rydzowi, Michałowi Karaszewiczowi-Tokarzewskiemu.
-
W Truskawcu Zdroju urodził się Zbigniew Kopalko, reżyser radiowy i teatralny.
-
W Warszawie na stokach Cytadeli władze carskie dokonały egzekucji Józefa Mireckiego, ps. Montwiłł, członka Organizacji Bojowej PPS.
-
Urodziła się Jadwiga Domańska, aktorka, żołnierka podziemia, poruczniczka 2 Korpusu, dyrektorka Teatru Dramatycznego 2 Korpusu Polskiego, działaczka polonijna, pedagożka.
-
We Lwowie urodziła się Janina Romanówna, aktorka, wykładowczyni warszawskiej PWST.
-
W Warszawie urodził się Jerzy Kreczmar, reżyser, teoretyk teatru, profesor warszawskiej PWST.
-
W Brzeżanach urodził się Antoni Cwojdziński (właść. Antoni Wojdan), fizyk, aktor, autor popularnych komedii teatralnych (m.in. „Freuda teoria snów”).
-
W Warszawie zmarł Ignacy Feliks Dobrzyński, kompozytor, dyrygent, pianista i pedagog.
-
W Miluzie urodził się Alfred Dreyfus, francuski oficer pochodzenia żydowskiego; w 1894 r. – w oparciu o spreparowane dowody – niesłusznie skazany za zdradę państwa (przekazanie niemieckiej ambasadzie w Paryżu francuskich tajemnic wojskowych) i zesłany na Wyspę Diabelską w Gujanie.
-
W Warszawie urodził się Maksymilian Gierymski (brat Aleksandra), malarz – pejzażysta wywodzący się ze szkoły monachijskiej.
-
W Warszawie urodził się Teodor Rygier, rzeźbiarz, autor pomnika Adama Mickiewicza na krakowskim Rynku Głównym.
-
Powstanie Listopadowe: kapitulacja Twierdzy Modlin.
-
W Pułtusku urodził się Włodzimierz Wolski, poeta, pisarz, autor m.in. libretta do opery Stanisława Moniuszki „Halka”.
-
W Słopnicach k. Limanowej urodził się Jan Kanty Andrusikiewicz, nauczyciel ludowy, organista, jeden z przywódców powstania chochołowskiego (1846).
-
W Białymstoku zmarł Jan Klemens Branicki, hetman wielki koronny i kasztelan krakowski.
-
Pod Parkanami wojska polsko-litewskie i austriackie, dowodzone przez króla Jana III Sobieskiego, pokonały armię turecką Kara Mustafy.
-
Wojska hetmana Jana Sobieskiego pokonały Tatarów w bitwie pod Komarnem.
-
W Gdańsku na Długim Targu uruchomiono Fontannę Neptuna.
-
Pod Chocimiem podpisany został pokój polsko-turecki.
-
Oddziały polskie pod dowództwem hetmana Stanisława Żółkiewskiego wkroczyły na moskiewski Kreml.
-
W Nowym Mieście Korczynie wielki mistrz krzyżacki Martin Truchsess von Wetzhausen złożył hołd lenny królowi Kazimierzowi Jagiellończykowi.
-
Wrocławska Drukarnia Świętokrzyska wydrukowała „Statuta synodalia episcoporum Wratislaviensium” („Statuty synodalne biskupów wrocławskich”), zawierające pierwsze w historii teksty, jakie zostały wydrukowane w języku polskim.
-
Wojna trzynastoletnia: z powodu problemów finansowych wielki mistrz krzyżacki Ludwig von Erlichshausen zastawił zamki i miasta pruskie wojskom zaciężnym, co umożliwiło ich wykup przez Polskę.
-
Władysław Łokietek składa hołd lenny królowi Czech Wacławowi II i zrzeka się na jego rzecz praw do ziemi krakowskiej i sandomierskiej.