Kalendarz dat

1921

• 

  2.01

  W Warszawie zakończył się I walny Zjazd Związku Harcerstwa Polskiego (ZHP).

• 4.01

  W Siedlcach urodził się Witold Zalewski, pisarz, scenarzysta, autor m.in. powieści socrealistycznych „Traktory zdobędą wiosnę” (1950) i „Urodzaj”.

• 5.01

  W Konolfingen (Szwajcaria) urodził się Friedrich Dürrenmatt, szwajcarski pisarz i dramaturg, tworzący w języku niemieckim.

• 

  13.01

  W Łodzi urodził się Jerzy Pomianowski, prozaik, eseista, krytyk literacki i teatralny, współpracownik Jerzego Giedroycia, autor powieści „Koniec i początek” i sztuk teatralnych; wybitny znawca współczesnej Rosji i krajów Europy Wschodniej, tłumacz „Archipelagu GUŁag” Aleksandra Sołżenicyna i książek Izaaka Babla, Antona Czechowa, Lwa Tołstoja.

• 

  15.01

  W Warszawie urodziła się Renata Kossobudzka, aktorka teatralna i filmowa.

• 

  17.01

  We Lwowie urodził się Jan Gerhard, dziennikarz, pisarz, polityk, żołnierz francuskiego ruchu oporu i Ludowego Wojska Polskiego, uczestnik akcji „Wisła”, autor powieści „Łuny w Bieszczadach” (pierwowzoru scenariusza filmu „Ogniomistrz Kaleń”), redaktor tygodnika „Forum”. Zamordowany w sierpniu 1971 roku.

• 

  22.01

  W Warszawie urodził się Krzysztof Kamil Baczyński, poeta, podharcmistrz Szarych Szeregów, żołnierz Armii Krajowej; poległ w czasie Powstania Warszawskiego walcząc w szeregach batalionu „Parasol”; do jego najbardziej znanych wierszy należą „Sur le pont d'Avignon”, „Z głową na karabinie”, „Mazowsze”, „Elegia”, „Poległym”, „Bajka”.

• 

  23.01

  W Krakowie zmarł Władysław Żeleński, kompozytor, pianista, dyrygent i pedagog; założyciel i pierwszy dyrektor Konserwatorium Towarzystwa Muzycznego w Krakowie.

• 

  24.01

  W Szakach na Litwie urodził się Zygmunt Kęstowicz, aktor, wystąpił m.in. w filmach „Cień” i „Baza ludzi umarłych”, popularność przyniosły mu programy dla dzieci „Piątek z Pankracym” i „Pora na Telesfora”; znany również z roli Władysława Lubicza w telenoweli „Klan”.

• 

  24.01

  W Warszawie urodził się Tadeusz Zawadzki „Zośka”, harcmistrz, ppor. Armii Krajowej, bohater książki Aleksandra Kamińskiego „Kamienie na szaniec”; poległ 20 sierpnia 1943 r. podczas ataku na strażnicę Grenzschutzu we wsi Sieczychy koło Wyszkowa.

• 

  24.01

  W Toruniu urodził się Tony Halik, podróżnik, dziennikarz, pisarz, fotograf, operator filmowy.

• 

  4.02

  Sejm Ustawodawczy uchwalił ustawę o powołaniu Orderu Odrodzenia Polski, a Order Orła Białego odnowiono jako najwyższe odznaczenie państwowe.

• 

  7.02

  Urodził się Stanisław Lenartowicz, reżyser i scenarzysta, autor komedii „Giuseppe w Warszawie” (ze Zbigniewem Cybulskim w roli głównej). Wcześniej, w czasie wojny był żołnierzem Wileńskiej Brygady AK i w sierpniu 1944 r. został deportowany do łagru w Kałudze, skąd jednak po kilkunastu miesiącach udało się mu wrócić.

• 

  19.02

  Powstały województwa poleskie i wołyńskie.

• 

  19.02

  W Paryżu podpisano polsko-francuską umowę polityczną oraz ściśle tajną konwencję wojskową, która zobowiązywała oba kraje do współdziałania na wypadek napaści ze strony Niemiec.

• 

  22.02

  W Krakowie urodził się Marek Rostworowski, historyk sztuki, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, wieloletni kustosz Muzeum Czartoryskich w Krakowie, minister kultury i sztuki.

• 

  2.03

  We Lwowie urodził się Kazimierz Górski, piłkarz, trener; w latach 1970–1976 selekcjoner reprezentacji Polski; prowadzona przez niego drużyna narodowa zajęła trzecie miejsce na mistrzostwach świata w RFN w 1974 r., zdobyła złoty medal olimpijski w Monachium (1972) oraz srebrny na igrzyskach w Montrealu (1976); w latach 1991–1995 prezes PZPN.

• 

  3.03

  Podpisanie polsko-rumuńskiego układu sojuszniczego. 

• 

  16.03

  Premiera niemego filmu „Cud nad Wisłą” w reżyserii Ryszarda Bolesławskiego.

• 

  17.03

  Sejm Ustawodawczy uchwalił Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej, tzw. konstytucję marcową.

• 

  18.03

  W Rydze podpisano traktat pokojowy pomiędzy Polską a Rosją sowiecką, który kończył wojnę polsko-bolszewicką i wyznaczał granice państwa polskiego na wschodzie.

• 

  20.03

  Na Górnym Śląsku odbył się plebiscyt; wzięło w nim udział około 1,2 miliona osób; za przynależnością tych ziem do Niemiec głosowało 706,8 tys. uczestników plebiscytu (59,6 proc.), a za przyłączeniem do Polski 479,4 tys. (40,4 proc.).

• 

  28.03

  We Lwowie zmarł Agenor Gołuchowski (junior), prawnik, polityk i dyplomata. W latach 1895–1906 był ministrem spraw zagranicznych Austro-Węgier. Swoje wpływy polityczne starał się wykorzystywać w obronie polskich interesów.

• 

  31.03

  W Gnieźnie urodził się Mieczysław Porębski, krytyk i historyk sztuki, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, więzień niemieckich obozów Gross-Rosen i Sachsenhausen.

• 9.04

  W Konstantynopolu urodził się Anatol Potemkowski, satyryk, współpracownik kabaretów „Szpak”, „Dudek” i „Radiokroniki Decybel”, więzień niemieckich obozów koncentracyjnych Auschwitz i Mauthausen.

• 11.04

  Ksiądz Wincenty Tymieniecki został powołany na pierwszego biskupa diecezji łódzkiej.

• 

  25.04

  W Bochni urodziła się Halina Kwiatkowska, aktorka teatralna, telewizyjna i filmowa, artystka krakowskich teatrów – Teatru Dramatycznego i Starego Teatru.

• 

  26.04

  W Radomsku urodził się Zbigniew Dłubak, teoretyk sztuki, malarz i fotograf; więzień niemieckich obozów Auschwitz i Mauthausen, gdzie organizował pokazy artystyczne.

• 

  2.05

  W nocy z 2 na 3 maja na Górnym Śląsku wybuchło III Powstanie Śląskie. Na jego czele stanął Wojciech Korfanty.

• 

  6.05

  W Kolbuszowej urodził się Jan Bytnar, „Rudy”, harcmistrz Szarych Szeregów; podporucznik Armii Krajowej, dowódca plutonu Oddziału Specjalnego „Jerzy” Kierownictwa Dywersji KG AK; odznaczony Krzyżem Walecznych; aresztowany przez Niemców, torturowany w czasie śledztwa; odbity 26 marca 1943 r. podczas akcji pod Arsenałem; zmarł w wyniku obrażeń doznanych podczas przesłuchań przez gestapo.

• 

  10.05

  W Astrachaniu urodził się Wieńczysław Gliński, aktor, przez wiele lat związany z Teatrem Polskim w Warszawie oraz Teatrem Narodowym; wystąpił m.in. w filmach „Kanał”, „Kapelusz pana Anatola”, „Orzeł”, „Romans Teresy Hennert”; żołnierz Armii Krajowej, więzień niemieckich obozów koncentracyjnych.

• 

  14.05

  W Postawach koło Wilna urodził się Stanisław Jasiukiewicz, aktor, żołnierz Armii Krajowej; wystąpił m.in. w filmach „Wolne miasto”, „Lunatycy”, „Krzyżacy”, „Matka Joanna od Aniołów”, „Hrabina Cosel”, „W pustyni i w puszczy”, „Potop”, a także w serialu „Czterej pancerni i pies”.

• 

  20.05

  W Łodzi urodził się Karl Dedecius, jeden z najwybitniejszych tłumaczy literatury polskiej na język niemiecki.

• 

  21.05

   Ukazał się pierwszy numer „Przeglądu Sportowego”.

• 

  21.05

  III Powstanie Śląskie: niemiecka ofensywa zakończona odbiciem zajętej wcześniej przez powstańców Góry św. Anny.

• 26.05

  Zmarł admirał Ryszard Łukasik. W latach 1996-2003 był dowódcą polskiej Marynarki Wojennej. od 10 października 2003 do 22 grudnia 2005 był członkiem Rady Bezpieczeństwa Narodowego, a jednocześnie - od 2004 r. - zastępcą szefa Biura Bezpieczeństwa Narodowego. Jako jedyny nie odszedł z kierownictwa tej instytucji z chwilą zaprzysiężenia na urzędzie prezydenta Lecha Kaczyńskiego.

• 

  28.05

  Rozpoczął się I Targ Poznański, impreza, która w następnych latach przerodziła się w targi o charakterze międzynarodowym.

• 

  29.05

  Rozpoczęła się budowa portu w Gdyni.

• 

  7.06

  Na wniosek Komisji Międzysojuszniczej przerwano walki III Powstania Śląskiego i ustalono linię demarkacyjną.

• 

  17.06

  Powstała Biblioteka Polska PAN w Rzymie po przekazaniu przez Józefa Michałowskiego prywatnego księgozbioru Ośrodkowi Polskich Studiów Akademii Umiejętności.

• 

  1.07

  W Zakręcie koło Otwocka urodził się Jerzy Stefan Stawiński, scenarzysta, reżyser, prozaik, współtwórca polskiej szkoły filmowej; żołnierz AK, uczestnik Powstania Warszawskiego; autor powieści „Młodego warszawiaka zapiski z urodzin”.

• 

  1.07

  W Łodzi urodziła się Michalina Wisłocka, ginekolog, cytolog i seksuolog; autorka pierwszych polskich popularnonaukowych książek dotyczących seksuologii.

• 1.07

  Zaczęły obowiązywać zmiany w prawie cywilnym - uchylony został zapis nakazujący żonie posłuszeństwo mężowi. Zniesiono też przepis uzależniający wykonywanie wszelkich działań prawnych mężatki od zgody jej męża.

• 

  20.07

  Urodził się Franciszek Walicki, dziennikarz muzyczny, uznawany za ojca polskiego big-beatu.

• 

  5.08

  W Krakowie urodził się Roman Bratny, prozaik, poeta, publicysta i scenarzysta filmowy, autor powieści „Kolumbowie. Rocznik 20”.

• 

  10.08

  W Warszawie urodził Bohdan Tomaszewski, dziennikarz sportowy, uczestnik Powstania Warszawskiego; autor książek „Dziesięć moich olimpiad”, „Łączymy się ze stadionem”, „Pożegnalna defilada”, „Przeżyjmy to jeszcze raz”, „Romantyczne mecze”, „Do ostatniego tchu”, „Wimbledon”.

• 

  14.08

  W Lublinie urodziła się Julia Hartwig, poetka, eseistka, tłumaczka.

• 

  14.08

  W Saratowie urodził się Jan Białostocki, historyk sztuki.

• 

  15.08

  W Tarnawie Górze urodził się August Kowalczyk, aktor, reżyser; wystąpił m.in. w serialach „Chłopi”, „Janosik”, „Znak orła”, „Polskie drogi”, „Tajemnica Enigmy” i „Stawka większa niż życie”; w czasie wojny więzień niemieckiego KL Auschwitz, z którego uciekł, żołnierz AK; wieloletni wiceprezes Zarządu Głównego Towarzystwa Opieki nad Oświęcimiem.

• 

  23.08

  W Kaliszu urodził się Jan Batory, reżyser, scenarzysta, autor filmów „Podhale w ogniu”, „O dwóch takich, co ukradli księżyc”, „Lekarstwo na miłość”, „Con amore” i „Karino”.

• 

  23.08

  W Płocku zmarła Maria Franciszka Kozłowska, założycielka wspólnoty mariawitów.

• 

  31.08

  W Częstochowie urodził się Jerzy Michotek, aktor, piosenkarz, reżyser; wystąpił m.in. w filmie „Wyjście awaryjne” oraz w serialu „Dom”.

• 10.09

  W Berlinie otwarto pierwszy w Europie odcinek autostrady o długości ok. 10 km.

• 

  12.09

  We Lwowie urodził Stanisław Lem, klasyk literatury science fiction, filozof, futurolog i eseista; jego książki „Powrót z gwiazd”, „Solaris”, „Opowieści o pilocie Pirxie”, „Dzienniki Gwiazdowe”, „Cyberiada” weszły do kanonu najsłynniejszych dzieł science fiction XX w.

• 19.09

  Urodził się Emanuel Halicz, historyk – znawca dziejów powstania styczniowego i autor monografii „Geneza Księstwa Warszawskiego”. W 1968 r. na tle kampanii antysemickiej wyrzucony z Wojskowej Akademii Politycznej, gdzie był kierownikiem Katedry Historii Polski. Na emigracji wykładał na Uniwersytecie w Kopenhadze i współpracował z założonymi przez Jerzego Giedroycia „Zeszytami Historycznymi”

   

• 25.09

  We Lwowie Stefan Fedak, należący do ukraińskiej konspiracyjnej organizacji bojowej, dokonał nieudanego zamachu na Józefa Piłsudskiego.

• 

  30.09

  Pierwszy powszechny spis ludności przeprowadzony w II RP wykazał, że na jej terenie (bez części Górnego Śląska i Wileńszczyzny) żyje 25 mln 694 tys. osób, w tym prawie 17,8 mln osób narodowości polskiej, 3,9 mln ludności ukraińskiej i ponad 2 mln Żydów.

• 

  3.10

  W Warszawie zmarł gen. Józef Leśniewski, dowódca 3 Dywizji Strzelców I Korpusu Polskiego w Rosji (1917–1918). W latach 1919–1920 minister spraw wojskowych i członek Rady Obrony Państwa.

• 

  5.10

  W Londynie założono PEN Club – międzynarodowe stowarzyszenie pisarzy i poetów, które opowiada się za swobodną wymianą twórczości, przeciw antagonizmom narodowym, klasowym, rasowym oraz dyktaturom i cenzurze.

• 

  9.10

  Urodził się Tadeusz Różewicz, uważany za jednego z najwybitniejszych polskich poetów i dramaturgów swojej epoki. Sławny od czasów debiutanckiego tomu wierszy „Niepokój” oraz dramatu „Kartoteka”. Napisał też takie dramaty jak „Śmieszny staruszek”, „Stara kobieta wysiaduje”, „Świadkowie albo Nasza mała stabilizacja”, „Białe małżeństwo”, „Odejście głodomora”, „Pułapka”, „Do piachu”.

• 

  12.10

  Rada Ligi Narodów podjęła decyzję o podziale Górnego Śląska.

• 

  16.10

  W Krakowie urodził się Andrzej Munk, reżyser, scenarzysta, twórca filmów „Człowiek na torze”, „Eroica”, „Zezowate szczęście”, „Pasażerka”; część źródeł jako datę urodzin Andrzeja Munka podaje 16 października 1920 r.

• 

  19.10

  Urodził się Bogusław Klimczuk, kompozytor, pianista, autor utworów fortepianowych, pieśni i kantat.

• 

  20.10

  Rada Ambasadorów zatwierdziła decyzję Rady Ligi Narodów o podziale Górnego Śląska między Polskę a Niemcy.

• 

  25.10

  W Belwederze w Warszawie odbył się ślub Józefa Piłsudskiego z Aleksandrą Szczerbińską.

• 

  30.10

  W Warszawie urodził się Wacław Bojarski, publicysta i krytyk literacki, poeta pokolenia Kolumbów.

• 

  3.11

  W Warszawie zmarł Andrzej Niemojewski, pisarz, wolnomyśliciel, redaktor „Myśli Niepodległej”.

• 

  13.11

  W Krakowie ukazała się jednodniówka futurystów „Nuż w bżuchu”.

• 

  26.11

  W Wolnym Mieście Gdańsku powołana została Macierz Szkolna.

• 26.11

  W Krakowie urodził się Andrzej Nadolski, historyk wojskowości, archeolog.

• 

  27.11

  Założony został Klub Sportowy Warszawianka.

• 

  29.11

  W Warszawie urodził się Zdzisław Stroiński, poeta, w czasie wojny związany z konspiracyjnym pismem „Sztuka i Naród”, żołnierz Armii Krajowej; poległ w Powstaniu Warszawskim.

• 

  11.12

  Na warszawskim Żoliborzu założona została pierwsza w Polsce spółdzielnia osiedlowa budownictwa wielorodzinnego – Warszawska Spółdzielnia Mieszkaniowa. (WSM).

• 11.12

  Urodził się Tadeusz Bogucki, aktor. W czasie wojny uczestnik Powstania Warszawskiego.

• 

  15.12

  Urodził się Tymoteusz Karpowicz, poeta, prozaik, dramaturg, tłumacz; czołowy twórca poezji lingwistycznej, uznawany za ostatniego wielkiego modernistę, którego twórczość zamyka doświadczenie polskiej awangardy poetyckiej XX wieku.

• 

  17.12

  We Lwowie zmarła Gabriela Zapolska, aktorka, powieściopisarka, dramatopisarka, felietonistka; autorka dramatu „Moralność Pani Dulskiej”.

• 

  18.12

  Piłkarska reprezentacja Polski rozegrała w Budapeszcie swój pierwszy oficjalny mecz międzypaństwowy, przegrywając z Węgrami 0:1.

• 

  21.12

  W Warszawie urodziła się Barbara Wojtowicz (później Wójtowicz-Natanson), fizyk, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, żołnierz Szarych Szeregów i Armii Krajowej, żona profesora Ludwika Natansona.

• 

  23.12

  W Krakowie urodziła się Helena Rakoczy, gimnastyczna, dwukrotna olimpijka, czterokrotna złota medalistka mistrzostw świata w Bazylei w 1950 roku.