Daty

Kalendarz dat

1938

  • 7.1

    W Paryżu, w rodzinie polskich Żydów, urodził się Roland Topor, francuski malarz, rysownik, scenarzysta, powieściopisarz, dramaturg i aktor.

  • 7.1

    W Krakowie urodziła się Marta Wyka, historyczka literatury, krytyczka literacka.

  • 13.1

    W Warszawie urodził się Stefan Krzysztof Kuczyński, historyk.

  • 15.1

    Powitanie okrętu podwodnego ORP Orzeł w Gdyni. 10.02.1939. Źródło:NAC

    W holenderskiej stoczni we Vlissingen zwodowano okręt podwodny ORP "Orzeł".

  • 15.1

    W Warszawie urodziła się Barbara Wrzesińska, aktorka.

  • 18.1

    W Suwałkach urodził się Leszek Aleksander Moczulski, poeta, autor tekstów piosenek i książek dla dzieci.

  • 22.1

    Gabriel Czechowicz. Fot. NAC

    W Warszawie zmarł Gabriel Czechowicz, prawnik, minister skarbu (1926-1929); w 1929 r. postawiony przed Trybunałem Stanu za przekazanie z budżetu państwa do dyspozycji premiera Józefa Piłsudskiego 8 mln zł na akcję wyborczą BBWR; sprawa ministra Czechowicza była w II RP jedynym postępowaniem przed Trybunałem Stanu.

  • 25.1

    Włodzimierz Wysocki. Fot. PAP/T. Walczak

    W Moskwie urodził się Włodzimierz Wysocki, rosyjski pieśniarz, aktor i poeta.

  • 4.2

    Karol Hubert Rostworowski. Źródło: NAC

    W Krakowie zmarł Karol Hubert Rostworowski, dramatopisarz, poeta, publicysta; zwolennik Obozu Wielkiej Polski i Stronnictwa Narodowego; autor sztuk teatralnych „Judasz z Kariothu” i „Niespodzianka”.

  • 4.2

    Na Wileńszczyźnie urodził się Zygmunt Malanowicz,, aktor znany z filmów „Nóż w wodzie”, „Polowanie na muchy”, „Jarosław Dąbrowski”, „Tulipany”.

  • 11.2

    We Lwowie zmarł prof. Kazimierz Twardowski, filozof, logik; pod jego egidą pod koniec XIX w. powstała słynna szkoła lwowsko-warszawska, polski ośrodek myśli filozoficznej i logicznej; Twardowski wykształcił wielu polskich filozofów m.in. Władysława Tatarkiewicza, Kazimierza Ajdukiewicza, Izydorę Dąmbską.

  • 16.2

    Zmarła Maria Bentkowska, uczestniczka powstania styczniowego i obrony Lwowa 1918-19, podporucznik Wojska Polskiego.

  • 18.2

    W Suwałkach urodził się Leszek Aleksander Moczulski, poeta, autor tekstów piosenek m.in. „Korowodu” Marka Grechuty, „Cała jesteś w skowronkach” Skaldów i słów oratorium „Nieszpory Ludźmierskie” Jana Kantego Pawluśkiewicza.

  • 18.2

    Halina Kunicka. Fot. PAP/J. Bednarczyk

    We Lwowie urodziła się Halina Kunicka, piosenkarka, do jej największych przebojów należą piosenki "Niech no tylko zakwitną jabłonie", "Lato, lato czeka", "To były piękne dni", "Orkiestry dęte"; wielką popularność przyniósł jej także utwór "Od nocy do nocy" nagrany do filmu "Noce i dnie".

  • 18.2

    W Budapeszcie urodził się Istvan Szabo, reżyser i scenarzysta filmowy; autor m.in. nagrodzonego Oscarem filmu "Mefisto" (1981).

  • 20.2

    Początek kilkudniowej wizyty premiera Prus Hermanna Goeringa w Polsce.

  • 23.2

    W Pradze urodził się Jiři Menzel, reżyser filmowy, scenarzysta, aktor; nagrodzony Oscarem za film "Pociągi pod specjalnym nadzorem".

  • 1.3

    Władysław Grabski. Źródło: NAC

    W Warszawie zmarł Władysław Grabski, polityk, ekonomista, poseł na Sejm, minister, premier (1920, 1923-1925), autor reformy walutowej i gospodarczej, rektor SGGW. 

  • 4.3

    W Przemyślanach koło Lwowa urodził się Adam Daniel Rotfeld, dyplomata, znawca problematyki bezpieczeństwa; dyrektor Sztokholmskiego Międzynarodowego Instytutu Badań nad Pokojem (1990-2002); minister spraw zagranicznych RP (2005); członek Grupy Ekspertów NATO ds. przygotowania Nowej Koncepcji Strategicznej Sojuszu (2009-2010); współprzewodniczący Polsko-Rosyjskiej Grupy do Spraw Trudnych (2008-2015); przewodniczący Rady Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia (2011-2016).

  • 5.3

    Premiera filmu "Królowa przedmieścia" w reżyserii Eugeniusza Bodo.

  • 9.3

    Ryszard Parulski. Fot. PAP/CAF

    W Warszawie urodził się Ryszard Parulski, szermierz, wicemistrz olimpijski (1964), wielokrotny medalista mistrzostw świata we florecie i szpadzie; prawnik, założyciel i prezes fundacji "Gloria victis".

  • 11.3

    Na granicy polsko-litewskiej zastrzelony został przez strażników litewskich żołnierz KOP Stanisław Serafin; władze polskie wykorzystały powstały kryzys do wymuszenia na Kownie normalizacji stosunków dyplomatycznych.

  • 12.3

    Wojska III Rzeszy Niemieckiej wkroczyły do Austrii; Adolf Hitler wydał dekret o wcieleniu Austrii, tzw. Anschluss.

  • 12.3

    W Moskwie rozpoczął się wielki proces pokazowy, w którym o spiskowanie przeciwko Stalinowi oraz udział w zabójstwie Siergieja Kirowa i sabotaż gospodarczy oskarżono 21 działaczy komunistycznych, wśród nich Nikołaja Bucharina, Aleksieja Rykowa, a także Gienricha Jagodę - byłego szefa NKWD; 17 spośród oskarżonych skazano na karę śmierci.

  • 14.3

    Tadeusz Ross. Fot. PAP/A. Rybczyński

    W Warszawie urodził się Tadeusz Ross, aktor, satyryk, znany m.in. z filmu „Milion za Laurę” i radiowej audycji satyrycznej „Ross-mówki”.

  • 15.3

    Premiera filmu „Kobiety nad przepaścią”, w reżyserii Michała Waszyńskiego i Emila Chaberskiego.

  • 17.3

    Minister spraw zagranicznych RP Józef Beck. Fot. NAC

    Polskie ultimatum wobec Litwy z żądaniem nawiązania stosunków dyplomatycznych. 

  • 19.3

    Na nadzwyczajnym posiedzeniu litewskiego rządu zwołanym przez prezydenta Antanasa Smetonę podjęto decyzję o przyjęciu polskiego ultimatum dotyczącego bezwarunkowego nawiązania stosunków dyplomatycznych.

  • 23.3

    W Giedlarowej niedaleko Leżajska urodził się Józef Zych, polityk, działacz ludowy, członek ZSL i PSL, marszałek Sejmu II kadencji, marszałek-senior Sejmu V kadencji.

  • 24.3

    Polska i Litwa nawiązały stosunki dyplomatyczne. Nastąpiło to w wyniku ostrego kryzysu politycznego, którego bezpośrednią przyczyną było zastrzelenie na granicy przez strażników litewskich polskiego żołnierza Korpusu Ochrony Pogranicza. 

  • 24.3

    Urodził się David Irving, kontrowersyjny brytyjski historyk, oskarżany o gloryfikowanie partii nazistowskiej i fałszowanie historii; jeden z czołowych negacjonistów - osób twierdzących, że powszechnie przyjęta interpretacja Holokaustu jest wyolbrzymiona lub też zupełnie zafałszowana.

  • 30.3

    Zofia Merle. Fot. PAP/A. Rybczyński

    W Warszawie urodziła się Zofia Merle, aktorka, występowała m.in. w Studenckim Teatrze Satyryków i warszawskim Teatrze Komedia; znana m.in. z ról w filmach „Rzeczpospolita babska”, "Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz?", "Miś”, a także z seriali „Chłopi” oraz „Noce i dnie”.

  • 31.3

    Marek Piestrak. Fot/M. Kalinski

    W Krakowie urodził się Marek Piestrak, reżyser, scenarzysta; twórca filmów „Test pilota Pirxa”, "Wilczyca", „Klątwa Doliny Węży”, a także serialu telewizyjnego "Przyłbice i kaptury".

  • 7.4

    Premiera filmu „Szczęśliwa 13-ka” w reżyserii Mariana Czauskiego.

  • 7.4

    Sejm RP jednomyślnie uchwalił "Ustawę o ochronie imienia Józefa Piłsudskiego, pierwszego Marszałka Polski", przewidującą karę do 5 lat więzienia za uwłaczanie pamięci zmarłego.

  • 9.4

    W Teatrze Wielkim w Poznaniu odbyła się polska premiera baletu „Harnasie” Karola Szymanowskiego.

  • 13.4

    Andrzej Dąbrowski. Fot. PAP/A. Grygiel

    W Wilnie urodził się Andrzej Dąbrowski, wokalista jazzowy, piosenkarz, perkusista, kompozytor.

  • 15.4

    W Śniatyczach na Zamojszczyźnie urodził się arcybiskup Sawa (Michał Hrycuniak), zwierzchnik Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, jako metropolita warszawski i całej Polski.

  • 17.4

    Papież Pius XI kanonizował Andrzeja Bobolę, jezuitę i misjonarza, zamordowanego w 1657 r. przez Kozaków w czasie rzezi w Janowie Poleskim.

  • 18.4

    W Warszawie urodził się Tomasz Łubieński, pisarz, publicysta, dramaturg, eseista i tłumacz; autor m.in. książek "M jak Mickiewicz" i "Bić się czy nie bić".

  • 24.4

    W Łomiankach urodziła się Zofia Nasierowska, fotografka, specjalizująca się w fotografii portretowej.

  • 25.4

    W Gołotczyźnie koło Ciechanowa zmarł Aleksander Świętochowski, pisarz, publicysta, filozof i historyk, główny ideolog polskiego pozytywizmu.

  • 28.4

    W Stanisławowie urodził się Daniel Passent, dziennikarz, publicysta, od 1958 r. związany z tygodnikiem "Polityka"; w latach 1997-2001 ambasador RP w Chile.

  • 3.5

    We Władysławowie otwarto port rybacki.

  • 4.5

    W Berlinie w więziennym szpitalu zmarł Carl von Ossietzky, niemiecki publicysta, działacz pacyfistyczny, prześladowany przez nazistowski reżim, więziony w obozach koncentracyjnych; laureat Pokojowej Nagrody Nobla w 1935 r.

  • 5.5

    Fot. PAP/S.Leszczyński

    W Łodzi urodził się Jerzy Skolimowski, reżyser, scenarzysta, aktor i producent filmowy; autor filmów „Rysopis”, „Ręce do góry”, „Start”, „Ferdydurke”, „Cztery noce z Anną” i „Essential Killing”.

  • 14.5

    Elżbieta Czyżewska. Fot. PAP/Reprodukcja

    W Warszawie urodziła się Elżbieta Czyżewska, aktorka, wystąpiła m.in. w filmach "Mąż swojej żony", „Zaduszki”, "Gdzie jest generał", „Godzina pąsowej róży”, „Milczenie”, "Żona dla Australijczyka", "Giuseppe w Warszawie", „Rysopis”, „Niekochana”, "Małżeństwo z rozsądku" i „Wszystko na sprzedaż”.

  • 18.5

    Tadeusz Góra. Źródło: NAC

    Tadeusz Góra ustanowił rekord długości lotu szybowcem, pokonując dystans 577,8 km z Bezmiechowej w Bieszczadach do Małych Solecznik pod Wilnem; za pokonanie bariery 500 km w locie swobodnym, jako pierwszy pilot na świeci wyróżniony został przez Międzynarodową Federację Lotniczą (FAI) – Medalem Lilienthala.

  • 23.5

    W Rotterdamie w wyniku zamachu bombowego dokonanego przez agenta NKWD zginął Jewhen Konowalec, przywódca Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN).

  • 4.6

    We Francji rozpoczęły się III Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej, w których debiutowała reprezentacji Polski.

  • 5.6

    W III Mistrzostwach Świata w Piłce Nożnej rozgrywanych we Francji reprezentacja Polski przegrała po dogrywce z Brazylią 5:6; cztery bramki dla polskiej reprezentacji strzelił w tym meczu Ernest Wilimowski.

  • 10.6

    Violetta Villas. Fot. PAP/Z. Matuszewski

    W Liege w Belgii urodziła się Violetta Villas,właściwie Czesława Cieślak, piosenkarka, wykonawczyni przebojów "Do ciebie, mamo", "Nie ma miłości bez zazdrości", "Przyjdzie na to czas", "Szczęście" i "Oczi cziornyje".

  • 18.6

    W Warszawie zmarł Stanisław Car, prawnik, polityk obozu piłsudczykowskiego, jeden z przywódców BBWR, współtwórca Konstytucji kwietniowej, marszałek Sejmu (1935-1938).

  • 18.6

    W Warszawie prezydent Ignacy Mościcki otworzył nowy gmach Muzeum Narodowego, zaprojektowany przez Tadeusza Tołwińskiego i Antoniego Dygata.

  • 19.6

    We Francji w finale III Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej Włochy pokonały Węgry 4:2.

  • 26.6

    We Lwowie urodził się Krzysztof Baranowski, żeglarz, dziennikarz, pedagog, twórca Szkoły pod Żaglami; jako pierwszy Polak dwukrotnie opłynął samotnie kulę ziemską.

  • 8.7

    Jerzy Kamas w spektaklu "Kupiec wenecki" Williama Szekspira. Fot. PAP/A. Rybczyński

    W Łodzi urodził się Jerzy Kamas, aktor.

  • 15.7

    Stanisław August Poniatowski. Fot. Wikimedia Commons

    W nocy z 14 na 15 lipca w Wołczynie pochowane zostały szczątki Stanisława Augusta Poniatowskiego, które po 140 latach powróciły do Polski. Na polecenie władz II Rzeczypospolitej odbyło się to jednak w tajemnicy i bez żadnych uroczystości.

  • 20.7

    W San Francisco urodziła się Natalie Wood (właściwie Natalia Zacharienko), amerykańska aktorka rosyjskiego pochodzenia, odtwórczyni roli Marii w musicalu Leonarda Bernsteina „West Side Story”.

  • 29.7

    Urodził się Andrzej Szczeklik, lekarz, naukowiec i pisarz, rektor Akademii Medycznej w Krakowie, wiceprezes Polskiej Akademii Umiejętności.

  • 29.7

    Nad jeziorem Chasan, na granicy Korei, Mandżukuo (marionetkowego państwa w Mandżurii, utworzonego w 1932 r. przez Japonię) i ZSRS, wybuchły walki sowiecko-japońskie.

  • 7.8

    Konstanty Stanisławski. Fot. PAP/CAF/Reprodukcja

    W Moskwie zmarł Konstanty Stanisławski, aktor, reżyser, teoretyk i reformator teatru, pedagog.

  • 14.8

    Beata Tyszkiewicz. Fot. PAP/L. Szymański

    W Wilanowie urodziła się Beata Tyszkiewicz, jedna z najpopularniejszych polskich aktorek filmowych i telewizyjnych; do jej najsłynniejszych ról należą: rola Izabeli Łęckiej w "Lalce”, Donny Rebeki Uzedy w "Rękopisie znalezionym w Saragossie" oraz Marii Walewskiej w "Marysi i Napoleonie".

  • 15.8

    W Warszawie urodził się Janusz A. Zajdel, pisarz, prekursor nurtu socjologicznego w polskiej literaturze science-fiction.

  • 16.8

    Komintern, na polecenie Józefa Stalina, rozwiązał Komunistyczną Partię Polski (KPP).

  • 26.8

    Teodor Axentowicz. Fot. NAC

    W Krakowie zmarł Teodor Axentowicz, malarz, pedagog.

  • 28.8

    Józef Kowalczyk. Fot. PAP/J.Kaczmarczyk

    W Jadownikach Mokrych koło Tarnowa urodził się arcybiskup Józef Kowalczyk, nuncjusz apostolski w Polsce w latach 1989-2010; od 2010 r. metropolita gnieźnieński i prymas Polski.

  • 13.9

    Janusz Głowacki. Fot. PAP/EPA

    W Poznaniu urodził się Janusz Głowacki, dramaturg, prozaik, scenarzysta; autor dramatów "Polowanie na karaluchy" i „Antygona w Nowym Jorku", współscenarzysta kultowego filmu "Rejs".

  • 15.9

    Premiera filmu „Paweł i Gaweł” w reżyserii Mieczysława Krawicza.

  • 17.9

    W Moskwie rozstrzelany został Bruno Jasieński, właściwie Wiktor B. Zysman, poeta, czołowy twórca polskiego futuryzmu, związany z ruchem komunistycznym; aresztowany w 1937 r. w okresie masowego terroru w ZSRS.

  • 18.9

    Rozwiązanie Sejmu i Senatu IV kadencji.

  • 19.9

    W Warszawie urodził się Zygmunt Krauze, kompozytor, pianista.

  • 22.9

    W Krakowie urodziła się Bożena Walter, dziennikarka, prezenterka telewizyjna.

  • 29.9

    Na konferencji w Monachium przywódcy Niemiec, Włoch, Francji i Wielkiej Brytanii zawarli układ upoważniający III Rzeszę do zajęcia tzw. Kraju Sudeckiego, należącego do Czechosłowacji.  Został podpisany już po północy, 30 września 1938 r.

  • 30.9

    Rząd czechosłowacki przyjął dyktat monachijski. 

  • 30.9

    Polskie ultimatum wobec Czechosłowacji z żądaniami terytorialnymi.

  • 1.10

    Wojska niemieckie wkroczyły do Czechosłowacji, zajmując tzw. Kraj Sudecki.

  • 1.10

    Rząd Czechosłowacji przyjął polskie ultimatum dotyczące ustępstw terytorialnych.

  • 1.10

    Prof. Andrzej Paczkowski. Fot. PAP/P. Supernak

    W Krasnymstawie urodził się Andrzej Paczkowski, historyk, w latach 1980-1990 pracownik naukowy IH PAN, od 1990 r. Instytutu Nauk Politycznych; w 1999 r. powołany do składu Kolegium IPN, od 2011 r. przewodniczący Rady IPN; w latach 1974-1995 prezes Polskiego Związku Alpinizmu.

  • 2.10

    Wojska Samodzielnej Grupy Operacyjnej "Śląsk" pod dowództwem gen. Władysława Bortnowskiego wkroczyły na Zaolzie.

  • 5.10

    W Wilnie zmarł Marian Zdziechowski, slawista, filozof kultury, krytyk literacki i publicysta, profesor Uniwersytetu im. Stefana Batorego w Wilnie. 

  • 5.10

    Z wieżowca Prudential w Warszawie wyemitowano po raz pierwszy w Polsce eksperymentalny program telewizyjny.

  • 5.10

    Faustyna Kowalska. Fot. PAP/M.Bednarski

    W Łagiewnikach koło Krakowa zmarła Faustyna Kowalska, zakonnica, mistyczka; kanonizowana w 2000 r. przez papieża Jana Pawła II.

  • 11.10

    Ignacy Mościcki Fot.PAP/CAF-reprodukcja

    Dekret prezydenta RP Ignacego Mościckiego o zjednoczeniu Zaolzia z Polską.

  • 13.10

    Władysław Zygmunt Belina-Prażmowski. Fot. NAC

    W Wenecji zmarł Władysław Zygmunt Belina-Prażmowski, jeden z twórców kawalerii legionowej, bohater wojny polsko-bolszewickiej; w II Rzeczypospolitej był m.in. prezydentem Krakowa i wojewodą lwowskim.

  • 18.10

    W Krakowie urodził się Tadeusz Kwinta, aktor, związany m.in. z krakowskim Teatrem Ludowym oraz Teatrem im. Juliusza Słowackiego; w latach 1986-1990 dyrektor artystyczny Teatru Bagatela.

  • 22.10

    W Londynie urodził się Derek Jacobi, aktor.

  • 24.10

    Urodził się Wieniedikt Jerofiejew, pisarz, autor m.in. utworu "Moskwa-Pietuszki".

  • 24.10

    Minister spraw zagranicznych III Rzeszy Joachim von Ribbentrop przedstawił niemieckie żądania wobec Polski.

  • 28.10

    Władze III Rzeszy deportowały do Polski około 17 tys. Żydów, którzy mieszkali w Niemczech, ale posiadali polskie obywatelstwo. Najwięcej z nich - około 9,5 tys. - zmuszono do przekroczenia polskiej granicy w rejonie Zbąszynia.

  • 30.10

    Amerykańska stacja radiowa CBS nadała słuchowisko Orsona Wellesa „Wojna światów”, relacjonujące „na żywo” inwazję Marsjan na Ziemię; audycja odebrana została przez wielu słuchaczy jako rzeczywisty reportaż i wywołała panikę.

  • 31.10

    Bogdan Łazuka. Fot. PAP/CAF/M. Kłoś

    W Lublinie urodził się Bohdan Łazuka, aktor, piosenkarz, związany m.in. z warszawskimi teatrami Syrena i Komedia; wystąpił w filmach „Kochajmy syrenki”, „Małżeństwo z rozsądku”, „Przygoda z piosenką” oraz „Nie lubię poniedziałku”.

  • 5.11

    Premiera filmu "Zapomniana melodia" w reżyserii Konrada Toma i Jana Fethke.

  • 6.11

    Wybory do Sejmu i Senatu V kadencji.

  • 9.11

    Oddziały SA. 1932 r. Źródło: Wikimedia Commons. Fot. Bundesarchiv

    W Niemczech doszło do masowego pogromu ludności żydowskiej, zorganizowanego przez nazistów - tzw. Kristallnacht ("Noc Kryształowa"); w jego wyniku zamordowano 91 Żydów, spalono 171 synagog, splądrowano 7,5 tys. sklepów, a 26 tys. Żydów deportowano do obozów koncentracyjnych.

  • 10.11

    W Stambule zmarł Mustafa Kemal Ataturk, generał, przywódca ruchu narodowego, który obalił sułtanat i przekształcił Turcję w republikę; pierwszy prezydent Turcji (1923-1938); przeprowadził głębokie reformy modernizujące państwo; w 1934 r. parlament nadał mu nazwisko Ataturk – ojciec Turków.

  • 13.11

    W Krakowie urodziła się Roma Ligocka, pisarka, malarka.

  • 4.12

    Abp Józef Teodorowicz. Źródło: NAC

    We Lwowie zmarł Józef Teodorowicz, arcybiskup lwowski obrządku ormiańskiego, teolog, poseł na Sejm Ustawodawczy (1919-1922), senator RP (1923).

  • 7.12

    Andrzej Czuma. Fot. PAP/R.Pietruszka

    W Lublinie urodził się Andrzej Czuma, prawnik, opozycjonista w PRL; współzałożyciel Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela (ROPCiO) w 1977 r.; minister sprawiedliwości i prokurator generalny (2009).

  • 16.12

    Prof. Zbigniew Religa. Fot. PAP/T. Gzell

    W Miedniewicach w woj. mazowieckim urodził się Zbigniew Religa, kardiochirurg, minister zdrowia; twórca oddziału kardiochirurgii w Zabrzu, gdzie w 1985 r. dokonał pierwszego w Polsce udanego przeszczepu serca.

  • 29.12

    We Włodawie urodził się Feridun Erol, scenarzysta i reżyser pochodzenia tureckiego.

  • 30.12

    Aleksander Kakowski. Fot. PAP/Reprodukcja

    W Warszawie zmarł Aleksander Kakowski, arcybiskup metropolita warszawski, kardynał, ostatni prymas Królestwa Polskiego.

Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL