Daty

Kalendarz dat

1940

  • 2.1

    Zbigniew Romaszewski. Fot. PAP/T. Michalak

    W Warszawie urodził się Zbigniew Romaszewski, fizyk, działacz opozycji antykomunistycznej, członek KSS KOR i kierownik Biura Interwencyjnego; od 1980 r. w NSZZ "Solidarność", członek Prezydium Zarządu Regionu Mazowsze i Komisji Krajowej; organizator podziemnego Radia "S"; więziony w latach 1982-1984; kierownik Komisji Interwencji i Praworządności NSZZ "S" (1986-1989); senator RP w latach 1989-2011.

  • 2.1

    Urodziła się Grażyna Kuroń, działaczka opozycji demokratycznej, żona Jacka Kuronia; po ogłoszeniu stanu wojennego internowana.

  • 3.1

    W Otmęcie (obecnie część Krapkowic) urodził się Bernard Blaut, piłkarz, trener piłkarski.

  • 4.1

    Gen. Władysław Sikorski. Fot. NAC

    Gen. Władysław Sikorski i premier Francji Edouard Daladier podpisali polsko-francuską umowę wojskową dotyczącą tworzenia Wojska Polskiego we Francji.

  • 4.1

    W Warszawie urodził się Antoni Krauze, reżyser, scenarzysta; autor m.in. filmów "Czarny czwartek. Janek Wiśniewski padł", „Smoleńsk” i serialu "Akwarium".

  • 10.1

    W Warszawie urodził się Maciej Rayzacher, aktor; w okresie PRL działacz Komitetu Obrony Robotników i KSS KOR; internowany w stanie wojennym.

  • 10.1

    W Koprzywnicy pod Sandomierzem urodził się Jan Pieszczachowicz, krytyk literacki, publicysta, animator życia krakowskiego literackiego w latach PRL.

  • 11.1

    W niemieckim obozie koncentracyjnym Sachsenhausen zmarł prof. Michał Siedlecki, zoolog, pisarz; rektor Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie (1919-1921), profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego; aresztowany przez Gestapo w ramach Sonderaktion Krakau.

  • 11.1

    W Leningradzie odbyła się premiera baletu "Romeo i Julia" z muzyką Siergieja Prokofiewa.

  • 12.1

    W Chełmie Niemcy rozstrzelali 440 pacjentów szpitala psychiatrycznego.

  • 15.1

    Samodzielna Brygada Strzelców Podhalańskich. 1940 r. Źródło: NAC

    We Francji rozpoczęto tworzenie Samodzielnej Brygady Strzelców Podhalańskich. Jej dowódcą został gen. Zygmunt Szyszko-Bohusz.

  • 18.1

    Kazimierz Przerwa-Tetmajer. Źródło: NAC

    W Warszawie zmarł Kazimierz Przerwa-Tetmajer, poeta, prozaik, dramaturg, publicysta i krytyk sztuki.

  • 21.1

    W nocy z 21 na 22 stycznia na Podolu w okupowanym przez ZSRS Czortkowie wybuchło antysowieckie powstanie; jego uczestnicy po opanowaniu miasta zamierzali przedostać się do Rumunii.

  • 27.1

    W Moskwie rozstrzelany został Izaak Babel, pisarz, autor "Opowiadań odeskich" i "Armii Konnej" - opowieści o pochodzie wojsk Armii Czerwonej w głąb Polski w 1920 r.

  • 3.2

    We Lwowie zmarł Maksymilian Matakiewicz, inżynier hydrotechnik, profesor i rektor Politechniki Lwowskiej.

  • 4.2

    W Moskwie, po tajnym procesie, został rozstrzelany ludowy komisarz spraw wewnętrznych ZSRS Nikołaj Jeżow.

  • 6.2

    Zaprezentowany został tzw. plan Pabsta, przewidujący zburzenie większości zabudowy Warszawy i utworzenie wokół centrum modelowego osiedla dla Niemców.

  • 8.2

    Na skutek nacisków międzynarodowych władze niemieckie zwolniły z obozów koncentracyjnych 102 profesorów i wykładowców krakowskich uczelni aresztowanych w listopadzie 1939 r. w ramach Sonderaktion Krakau.

  • 8.2

    W Wilnie urodził się Bohdan Paczyński, astronom i astrofizyk; w swoich badaniach zajmował się głównie teorią ewolucji gwiazd; profesor Princeton University w Stanach Zjednoczonych.

  • 8.2

    Łódź. Przed deportacją, 1940-1944. Fot. Żydowski Instytut Historyczny

    Ukazało się niemieckie zarządzenie dotyczące utworzenia w Łodzi getta.

  • 9.2

    W Kapsztadzie urodził się John Maxwell Coetzee, pisarz, autor powieści "Czekając na barbarzyńców", "Życie i czasy Michaela K.", "Hańba"; laureat literackiej Nagrody Nobla (2003).

  • 10.2

    Polscy zesłańcy w Związku Sowieckim. 1941 r. Fot. NAC

    Pierwsza masowa deportacja ludności polskiej głównie z kręgów inteligencji, ziemiaństwa, rodzin wojskowych, policyjnych i urzędniczych przeprowadzona przez NKWD; w jej wyniku w głąb Związku Sowieckiego wywieziono około 140 tys. obywateli polskich.

  • 17.2

    We Lwowie urodził się Andrzej Kotkowski, reżyser filmowy, scenarzysta; twórca filmów „Olimpiada ‘40”, „W starym dworku, czyli niepodległość trójkątów”, „Obywatel Piszczyk”, „Miasto z morza”.

  • 18.2

    W Tarpnie pod Grudziądzem urodził się Ryszard Milczewski-Bruno, poeta, autor tomików „Brzegiem słońca”, „Poboki”, „Dopokąd” i wykonywanego przez Marka Grechutę wiersza „Gdzieś w nas”.

  • 19.2

    Andrzej Strejlau. Fot. PAP/R. Guz

    W Warszawie urodził się Andrzej Strejlau, trener piłkarski, komentator sportowy; selekcjoner reprezentacji narodowej w latach 1989-1993; prowadził m.in. Legię Warszawa i grecki klub AE Larisa.

  • 19.2

    Alfred Chłapowski. Źródło: NAC

    W Kościanie w niemieckim więzieniu zmarł Alfred Chłapowski, ziemianin, działacz polityczny, dyplomata; jeden z przywódców Chrześcijańskiego Związku Jedności Narodowej, poseł na Sejm; w latach 1924-1936 ambasador RP w Paryżu.

     

  • 20.2

    Emilia Krakowska na planie filmu „Chłopi”. Fot. PAP/W. Rozmysłowicz

    W Poznaniu urodziła się Emilia Krakowska, aktorka filmowa i teatralna, niezapomniana Jagna z serialu „Chłopi” Jana Rybkowskiego.

  • 26.2

    W Warszawie powołano Polityczny Komitet Porozumiewawczy przy ZWZ. 

  • 26.2

    W Palmirach Niemcy rozstrzelali około 190 mieszkańców Legionowa i jego okolic.

  • 2.3

    Andrzej Korzyński. Fot. PAP/W. Kryński

    W Warszawie urodził się Andrzej Korzyński, kompozytor, aranżer, pianista, autor muzyki do filmów „Wszystko na sprzedaż”, „Człowiek z marmuru”, „Na srebrnym globie”, „Akademia pana Kleksa”, „Wielki Szu”, kompozytor wielu popularnych przebojów m.in. „Żółte kalendarze”, „Do łezki łezka” i repertuaru Franka Kimono.

  • 4.3

    W Przemyślu zmarł Artur Gustowski, wielkopolski przedsiębiorca i dziennikarz, od 1907 roku wydawca poznańskiego pisma „Kupiec”, animator życia gospodarczego w Wielkopolsce.

  • 5.3

    We Wrocławiu urodził się Sepp Piontek, niemiecki piłkarz, trener; selekcjoner reprezentacji Danii (1979-1990) oraz Turcji (1990-1993).

  • 5.3

    Szef NKWD Ławrientij Beria. Fot. Wikimedia

    Na wniosek szefa NKWD Ławrientija Berii Biuro Polityczne KC WKP(b) podjęło uchwałę o rozstrzelaniu polskich oficerów więzionych w obozach na terenie Związku Sowieckiego oraz polskich więźniów przetrzymywanych przez NKWD na obszarze przedwojennych wschodnich województw Rzeczypospolitej; w wyniku tej decyzji zgładzono około 22 tys. obywateli polskich.

  • 10.3

    W Moskwie zmarł Michaił Bułhakow, rosyjski prozaik, dramatopisarz; autor m.in. powieści "Mistrz i Małgorzata” oraz „Biała Gwardia”.

  • 10.3

    W Ryan w stanie Oklahoma urodził się Chuck Norris, aktor, znany z filmów akcji, wielokrotny mistrz świata w karate.

  • 12.3

    W Moskwie podpisano traktat pokojowy kończący wojnę sowiecko-fińską.

  • 12.3

    W San Remo zmarł Alojzy Orione, włoski ksiądz, działacz społeczny, założyciel zgromadzeń zakonnych orionistów i orionistek; kanonizowany w 2004 r.

  • 13.3

    Pomiędzy 13 a 15 marca Niemcy zamordowali pierwszą grupę  pacjentów Szpitala dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w Kochanówce k. Łodzi; kolejną grupę zamordowano w dniach 27-28 marca; w sumie w marcu zamordowano ok. 550 pacjentów.

  • 16.3

    W Marbacka zmarła Selma Lagerlöf, szwedzka pisarka, autorka m.in. powieści „Cudowna podróż”; laureatka literackiej Nagrody Nobla w 1909 r.

  • 20.3

    W Grenzdorfie, podobozie Stutthof, Niemcy rozstrzelali harcmistrza Alfa Liczmańskiego, komendanta Chorągwi Gdańskiej ZHP, działacza polonijnego.

  • 22.3

    Ewa Łętowska. Fot. PAP/G. Jakubowski

    W Warszawie urodziła się Ewa Łętowska, prawniczka, profesor Instytutu Nauk Prawnych PAN; rzecznik praw obywatelskich (1987-1992), sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego (1999-2002) oraz Trybunału Konstytucyjnego (2002-2011).

  • 22.3

    Początek kilkudniowych zamieszek antyżydowskich na ulicach Warszawy; w czasie rozruchów inspirowanych przez Niemców rabowano żydowskie mieszkania, sklepy, bito przechodniów - Żydów.

  • 28.3

    Janusz Kusociński. 1935 r. Fot. NAC

    W Warszawie aresztowany został przez Gestapo Janusz Kusociński, lekkoatleta, mistrz olimpijski z 1932 r. w biegu na 10 km; żołnierz wojny obronnej 1939 r.; podczas okupacji w konspiracji; rozstrzelany w Palmirach.

  • 30.3

    Maciej Rataj. Źródło: NAC

    W Warszawie Niemcy dokonali aresztowań działaczy politycznych i społecznych, lekarzy, adwokatów oraz nauczycieli; wśród zatrzymanych był m.in. Maciej Rataj, były marszałek Sejmu RP, jeden z przywódców Stronnictwa Ludowego, zaangażowany w działania konspiracyjnej Głównej Rady Politycznej przy Służbie Zwycięstwu Polski; rozstrzelany w czerwcu 1940 r. w Palmirach.

  • 30.3

    Żołnierze Oddziału Wydzielonego Wojska Polskiego pod dowództwem mjr. Henryka Dobrzańskiego ps. Hubal wyrwali się z okrążenia pod wsią Hucisko w pow. koneckim, gdzie pokonali niemiecki batalion policji; w odwecie Niemcy zamordowali 711 mieszkańców z 31 wsi, znajdujących się na szlaku Oddziału Wydzielonego. Najwięcej ofiar było wśród mieszkańców wsi Skłoby, Gałki, Szałas Stary i Hucisko.

  • 1.4

    Warszawskie getto. Źródło: Wikimedia Commons

    Na polecenie okupacyjnych władz niemieckich Judenrat rozpoczął w Warszawie budowę murów wokół terenu getta - "obszaru zagrożonego epidemią".

  • 2.4

    Początek formowania w Syrii Brygady Strzelców Karpackich.

  • 2.4

    W Palmirach Niemcy zamordowali 81 osób; wśród nich proboszcza parafii Wilanów księdza Jana Krawczyka oraz harcmistrza Juliusza Dąbrowskiego "Bema", który sam zgłosił się do Gestapo, aby ratować aresztowanych zamiast niego ojca, matkę, brata, siostrę i żonę.

  • 3.4

    Pomnik upamiętniający ofiary Zbrodni Katyńskiej na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Fot. PAP/L. Szymański

    Zbrodnia Katyńska: NKWD rozpoczęło likwidację obozu w Kozielsku, a w kolejnych dniach - obozów w Ostaszkowie (4 kwietnia) i Starobielsku (5 kwietnia); z Kozielska 4 404 jeńców przewieziono do Katynia i zamordowano strzałami w tył głowy; 3 896 jeńców ze Starobielska zabito w pomieszczeniach NKWD w Charkowie, a ich ciała pogrzebano na przedmieściach miasta w Piatichatkach; 6 287 jeńców z Ostaszkowa rozstrzelano w gmachu NKWD w Kalininie, obecnie Twer, a pochowano w miejscowości Miednoje.

  • 4.4

    W Warcie koło Sieradza Niemcy zamordowali około 500 pacjentów Publicznego Szpitala Psychiatrycznego.

  • 4.4

    Na Firleju pod Radomiem Niemcy dokonali pierwszej publicznej egzekucji, zabijając 145 mieszkańców wsi Gałki, Gielniów i Mechlin za udzielanie pomocy oddziałowi mjr. Henryka Dobrzańskiego „Hubala”; w czasie II wojny światowej na Firleju w masowych egzekucjach Niemcy zamordowali od 12-15 tys. osób.

  • 5.4

    NKWD rozpoczęło likwidację obozów w Starobielsku i Ostaszkowie.

  • 8.4

    ORP "Orzeł" zatopił niemiecki statek "Rio de Janeiro", przewożący niemiecki desant do Norwegii.

  • 9.4

    Niemiecka agresja na Danię i Norwegię.

  • 11.4

    Niemieckie władze okupacyjne zmieniły nazwę Łodzi na Litzmannstadt.

  • 11.4

    Niemiecka żandarmeria, SS i Gestapo w odwecie za działania oddziału mjr. Henryka Dobrzańskiego "Hubala" dokonały pacyfikacji położonych w pobliżu Szydłowca Skłobów oraz innych okolicznych wsi; w czasie przeprowadzonej akcji Niemcy zamordowali 265 osób.

  • 11.4

    W Kownie urodził się Władysław Komar, lekkoatleta, mistrz olimpijski z Monachium w 1972 r. w pchnięciu kulą, dwukrotny brązowy medalista Mistrzostw Europy w tej dyscyplinie - w Budapeszcie (1966) i Helsinkach (1971).

  • 12.4

    Gen. Stanisław Kopański. Fot. NAC

    Rozkaz Naczelnego Wodza gen. Władysława Sikorskiego o formowaniu w Syrii Brygady Strzelców Karpackich pod dowództwem płk. Stanisława Kopańskiego.

  • 12.4

    W Chicago urodził się Herbie Hancock, pianista jazzowy, kompozytor, aranżer; zdobywca czternastu statuetek Grammy, a także Oscara za muzykę do filmu "Round Midnight" w reżyserii Bernarda Taverniera.

  • 12.4

    Kobiety z dziećmi deportowane na Syberię. Źródło: IPN

    W nocy z 12 na 13 kwietnia władze sowieckie przeprowadziły drugą masową deportację ludności polskiej w głąb ZSRS; według danych NKWD w ramach przeprowadzonej akcji wywieziono łącznie około 61 tys. osób, głównie do Kazachstanu; ofiarami deportacji były rodziny rozstrzeliwanych w tym samym czasie polskich jeńców wojennych oraz osób więzionych przez NKWD.

  • 13.4

    W Nicei urodził się Jean-Marie Gustave Le Clezio, francuski prozaik, autor m.in. powieści „Pustynia”, „Urania”, „Afrykanin”, „Raga. Ujrzałem niewidzialny kontynent”; laureat literackiej Nagrody Nobla w 2008 r.

  • 13.4

    W Warszawie urodził się Piotr Figiel, kompozytor, aranżer, pianista; autor m.in. piosenek "Dwadzieścia lat, a może mniej", "Powrócisz tu".

  • 14.4

    We wsi Józefów Duży niedaleko Kocka Niemcy rozstrzelali ponad 160 mieszkańców okolicznych wsi.

  • 16.4

    W Pruszkowie urodził się Stanisław Stefan Paszczyk, prezes Urzędu Kultury Fizycznej i Turystyki oraz Polskiego Komitetu Olimpijskiego (1997-2005); poseł na Sejm w latach 1993-2001.

  • 16.4

    W Garbatce pod Warszawą urodził się Krzysztof Kumor, aktor, prezes ZASP w latach 2006-2010.

  • 16.4

    W Kopenhadze urodziła się Małgorzata II z dynastii Sonderburg-Gluecksburg, królowa Danii od 1972 r.

  • 18.4

    Janusz Kochanowski. Fot. PAP/G. Jakubowski

    W Częstochowie urodził się Janusz Kochanowski, prawnik, wykładowca Wydziału Prawa UW, dyplomata; założyciel i prezes Fundacji "Ius et Lex"; Rzecznik Praw Obywatelskich w latach 2006-2010; zginął 10 kwietnia 2010 r. w katastrofie samolotu Tu 154 pod Smoleńskiem.

  • 20.4

    Stefan Rowecki. Fot. PAP/CAF

    Komendant ZWZ płk. Stefan Rowecki powołał Związek Odwetu (ZO), specjalną jednostkę sabotażowo-dywersyjną.

  • 20.4

    W Krakowie generalny gubernator Hans Frank utworzył Instytut Niemieckiej Pracy Wschodniej; Instytut miał być najważniejszym ośrodkiem niemieckiej działalności naukowej w GG.

  • 21.4

    Zdzisław Wardejn. Fot. PAP/S. Leszczyński

    W Warszawie urodził się Zdzisław Wardejn, aktor, związany z warszawskim Teatrem Dramatycznym; wystąpił m.in. filmach „Dreszcze”, „To tylko Rock”, „Miasto z morza”, a także w serialu „Królowa Bona”.

  • 23.4

    W Stanisławowie urodził się Wojciech Duryasz, aktor filmowy i teatralny, przez wiele lat związany z warszawskim Teatrem Dramatycznym.

  • 25.4

    Al Pacino. Fot. PAP/EPA

    W Nowym Jorku urodził się Al Pacino, aktor, znany z roli Michaela Corleone w „Ojcu chrzestnym”, a także z filmów „Serpico”, „Strach na wróble”, „Pieskie popołudnie”, „Zapach kobiety” – Oscar za najlepszą rolę męską (1993), „Gorączka”, „Adwokat diabła”.

  • 27.4

    Heinrich Himmler. Fot. NAC

    Na rozkaz dowódcy SS Heinricha Himmlera na terenie byłych polskich koszar artyleryjskich w Oświęcimiu Niemcy rozpoczęli budowę KL Auschwitz.

  • 30.4

    Major Henryk Dobrzański "Hubal". Fot. PAP/CAF

    Pod Anielinem w walce z Niemcami poległ mjr Henryk Dobrzański "Hubal", żołnierz Legionów Polskich, kawalerzysta, olimpijczyk, w czasie II wojny światowej dowódca Oddziału Wydzielonego Wojska Polskiego.

  • 30.4

    Getto łódzkie. Fot. Żydowski Instytut Historyczny

    Getto łódzkie zostało całkowicie przez Niemców odizolowanie od reszty miasta. Na obszarze ponad 4 km kw. zamknięto ponad 160 tys. ludzi.

  • 1.5

    Edward Redliński. Fot. PAP/A. Rybczyński

    We Frampolu koło Białegostoku urodził się Edward Redliński, pisarz, autor "Konopielki".

  • 2.5

    Z więzienia na Pawiaku Niemcy wysłali pierwszy transport do obozu koncentracyjnego Sachsenhausen. Wśród około 1,5 tys. wywiezionych mężczyzn było wielu przedstawicieli polskich elit.

  • 3.5

    Do służby w Polskiej Marynarce Wojennej wszedł niszczyciel „Garland”.

  • 4.5

    ORP Grom. Fot. NAC

    Pod Narvikiem w wyniku niemieckiego ataku lotniczego zatonął niszczyciel ORP "Grom", śmierć poniosło 59 marynarzy.

  • 8.5

    Bitwa o Narwik: Samodzielna Brygada Strzelców Podhalańskich pod dowództwem gen. Zygmunta Szyszko-Bohusza przypłynęła do norweskiego portu Harstad; polska formacja została włączona do alianckiego Korpusu Ekspedycyjnego walczącego z wojskami niemieckimi pod Narwikiem w Norwegii.

  • 10.5

    Niemcy zaatakowały Holandię, Belgię i Luksemburg. Początek ofensywy wojsk niemieckich we Francji.

  • 10.5

    W Wielkiej Brytanii powołano rząd jedności narodowej z Winstonem Churchillem na czele.

  • 12.5

    Zbrodnia katyńska: Wyruszyły ostatnie transporty śmierci oficerów polskich z Kozielska do Katynia i ze Starobielska do Charkowa.

  • 13.5

    Premier Winston Churchill, prosząc Izbę Gmin o wotum zaufania dla rządu jedności narodowej, powiedział: „Nie mam nic do zaoferowania, oprócz krwi, trudu, łez i potu”.

  • 14.5

    Marta Lipińska. Fot. PAP/L. Wróblewski

    W Borysławiu urodziła się Marta Lipińska, aktorka, od ponad 50 lat w zespole Teatru Współczesnego w Warszawie; zagrała m.in. w filmach „Salto”, „Lalka”, „Nad Niemnem”, „Nigdy w życiu!”, „Stacja Warszawa”, a także w serialu „Ranczo”; przez wiele lat występowała jako Eliza w słuchowisku "Kocham Pana Panie Sułku", emitowanym w programie III Polskiego Radia.

  • 14.5

    U wybrzeżu Norwegii trafiony niemieckimi bombami zatonął MS Chrobry, polski transatlantyk, przebudowany po wybuchu wojny na transportowiec.

  • 14.5

    Niemieckie lotnictwo zbombardowało Rotterdam; kapitulacja armii holenderskiej.

  • 15.5

    W Kalifornii powstało przedsiębiorstwo McDonald’s.

  • 17.5

    W Paryżu urodził się Marcel Łoziński, reżyser dokumentalista.

  • 17.5

    Wojska niemieckie wkroczyły do Brukseli.

  • 23.5

    Okręt podwodny ORP “Orzeł” wpływa do portu w Gdyni. Luty 1939 r. Fot. NAC

    ORP "Orzeł" wypłynął z Rosyth na ostatni patrol, jednostka zaginęła bez wieści; losy okrętu i miejsce jego zatonięcia do dziś pozostają nieznane.

  • 24.5

    Josif Brodski. Fot. PAP/A. Dunin-Kęplicz

    W Leningradzie urodził się Josif Brodski, rosyjski poeta, eseista, tłumacz; laureat literackiej Nagrody Nobla w 1987 r.

  • 26.5

    Kampania francuska: W rejonie Dunkierki rozpoczęła się ewakuacja brytyjskiego korpusu ekspedycyjnego.

  • 27.5

    Gen. Bolesław Roja. Źródło: NAC

    W niemieckim obozie koncentracyjnym Sachsenhausen zamordowany został Bolesław Roja, oficer Legionów Polskich, dowódca III Brygady (1917); generał WP, uczestnik walk z Ukraińcami w obronie Lwowa i wojny polsko-bolszewickiej; w 1922 r. przeniesiony w stan spoczynku; poseł na Sejm z ramienia Stronnictwa Chłopskiego (1928-1929).

  • 28.5

    Po 18 dniach walk armia belgijska skapitulowała wobec niemieckiej agresji; rząd belgijski udał się na emigrację.

  • 28.5

    Żołnierze Samodzielnej Brygady Strzelców Podhalańskich w walkach o Narwik. 1940. Fot. PAP/CAF

    Samodzielna Brygada Strzelców Podhalańskich, walcząca w składzie alianckich sił ekspedycyjnych, zdobyła Narwik.

  • 31.5

    W warszawskich Łazienkach Niemcy wysadzili w powietrze pomnik Fryderyka Chopina.

  • 31.5

    Premiera filmu „Sportowiec mimo woli” w reżyserii Mieczysława Krawicza.

  • 1.6

    Barbara Kwiatkowska. Fot. PAP/S. Czarnogórski

    Urodziła się Barbara Kwiatkowska, aktorka, znana z filmów "Ewa chce spać" i "Jowita".

  • 4.6

    Kampania francuska: Koniec ewakuacji brytyjskiego korpusu spod Dunkierki.

  • 7.6

    W Pontypridd w Walii urodził się Tom Jones, piosenkarz.

  • 10.6

    Włochy wypowiedziały wojnę Francji i Wielkiej Brytanii.

  • 12.6

    W Kielcach na Stadionie Leśnym Niemcy rozstrzelali 63 Polaków.

  • 14.6

    Związek Sowiecki wystosował wobec Litwy ultimatum, domagając się ustąpienia istniejącego rządu litewskiego; następnego dnia Armia Czerwona wkroczyła do Kowna i Wilna.

  • 14.6

    Stanisław Ryniak, pierwszy zarejestrowany więzień Auschwitz (numer 31). Fot. PAP/Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau

    Niemcy skierowali z Tarnowa do KL Auschwitz pierwszy transport więźniów politycznych złożony z 728 Polaków; wśród nich była niewielka grupa polskich Żydów. Dzień ten uznawany jest za początek funkcjonowania obozu.

  • 14.6

    Wojska niemieckie wkroczyły do Paryża.

  • 15.6

    Wojska sowieckie wkroczyły na Litwę.

  • 17.6

    W Warszawie urodził się Jakub Karpiński, socjolog, historyk, politolog, działacz opozycji antykomunistycznej.

  • 17.6

    Wojska sowieckie wkroczyły do Tallina i Rygi.

  • 18.6

    Gen. Charles de Gaulle na antenie radia BBC wygłosił apel do Francuzów o kontynuowanie walki z Niemcami: „Cokolwiek się stanie, płomień francuskiego oporu nie powinien zgasnąć i nie zgaśnie” – mówił de Gaulle.

  • 20.6

    Maciej Rataj. Fot. NAC

    W Palmirach w ciągu dwóch dni (20-21 czerwca) Niemcy rozstrzelali 378 więźniów z Pawiaka i Al. Szucha; wśród nich Mieczysława Niedziałkowskiego, Macieja Rataja i Janusza Kusocińskiego.

  • 20.6

    Gen. Władysław Sikorski. Fot. PAP/CAF/Archiwum

    Premier Władysław Sikorski opuścił terytorium Francji, odlatując do Londynu; ewakuacja polskich władz emigracyjnych do Wielkiej Brytanii.

  • 21.6

    Walcząca we Francji w okrążeniu 1 Dywizja Grenadierów została na rozkaz dowódcy gen. Bronisława Ducha rozwiązana.

  • 22.6

    Wilhelm Keitel podpisuje z przedstawicielami armii francuskiej zawieszenie broni. Źródło: Bundesarchiv

    II wojna światowa: pod Compiegne przedstawiciele pokonanej Francji i nazistowskich Niemiec podpisali zawieszenie broni.

  • 28.6

    Związek Sowiecki przesłał władzom rumuńskim notę, w której domagał się Besarabii i Północnej Bukowiny; Rumunia ustąpiła wobec sowieckiego ultimatum, a na wspomniane obszary wkroczyła Armia Czerwona.

  • 28.6

    Masowa deportacja Polaków w głąb Związku Sowieckiego. Źródło: IPN

    W nocy z 28 na 29 czerwca NKWD rozpoczęło trzecią masową deportację polskich obywateli w głąb Związku Sowieckiego; objęła ona ok. 80 tys. obywateli polskich, którzy przed wrześniem 1939 r. nie mieszkali na ziemiach inkorporowanych przez ZSRS; 84 proc. deportowanych stanowili Żydzi.

  • 29.6

    W lasku „Brzask” niedaleko Skarżyska-Kamiennej w ramach akcji AB Niemcy rozstrzelali około 760 Polaków z okolicznych miejscowości.

  • 29.6

    W Muralto koło Locarno zmarł Paul Klee, szwajcarski malarz, grafik.

  • 30.6

    Niemcy dokonali inwazji na Wyspy Normandzkie należące do Wielkiej Brytanii.

  • 30.6

    Gen. Stefan Rowecki "Grot". Źródło: IPN

    Naczelny Wódz gen. Władysław Sikorski mianował gen. Stefana Roweckiego "Grota" Komendantem Głównym Związku Walki Zbrojnej (ZWZ).

  • 3.7

    Brytyjska flota zaatakowała francuskie okręty w algierskim porcie Mers el-Kebir.

  • 3.7

    Jerzy Buzek. Fot. PAP/EPA

    W Śmiłowicach koło Cieszyna urodził się Jerzy Buzek, profesor Instytutu Chemii Inżynieryjnej PAN w Gliwicach, działacz Solidarności; premier RP (1997-2001), przewodniczący Ruchu Społecznego AWS (1999-2001); przewodniczący Parlamentu Europejskiego (2009-2012); od 2014 r. europoseł.

  • 4.7

    Józef Pankiewicz. Fot. Wikipedkia/pinakoteka.zascianek.pl

    W Marsylii zmarł Józef Pankiewicz, malarz, grafik; w swojej twórczości nawiązywał m.in. do francuskiego impresjonizmu, do jego znanych dzieł należą m.in. „Rynek Starego Miasta w Warszawie nocą” z 1892 r.

  • 6.7

    W Szamałganie urodził się Nursułtan Nazarbajew, który rządzi 17-milionowym Kazachstanem jako prezydent od uzyskania przez ten kraj niepodległości po rozpadzie ZSRR w 1991 roku.  W latach 80. XX wieku stał na czele komunistycznych władz republiki, która wchodziła wówczas w skład Związku Radzieckiego ; w latach 90. przeniósł stolicę z Ałma-Aty do Astany.

  • 6.7

    Teren b. niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz. Fot. PAP/J. Bednarczyk

    Z KL Auschwitz uciekł pierwszy więzień - Tadeusz Wiejowski. Po ucieczce ukrywał się ponad rok. Jesienią 1941 r. został zatrzymany i osadzony w więzieniu w Jaśle, a następnie rozstrzelany.

  • 7.7

    W Liverpoolu urodził się Ringo Starr (właść. Richard Starkey jr), muzyk, perkusista; od 1962 do 1970 r. w zespole The Beatles; w 1965 r. odznaczony Orderem Imperium Brytyjskiego MBE.

  • 10.7

    W Tuluzie marszałek Philippe Pétain powołał kolaborancki francuski rząd kolaborujący z III Rzeszą, tzw. rząd Vichy.

  • 10.7

    Samoloty polskiego dywizjonu myśliwskiego 303 w Wielkiej Brytanii podczas lotu w szyku bojowym. Fot. NAC

    Początek Bitwy o Anglię, kilkumiesięcznego starcia powietrznych sił nazistowskich Niemiec i Wielkiej Brytanii, w którym po stronie brytyjskiej udział wzięły cztery polskie dywizjony lotnicze.

  • 18.7

    W Woroszyłowsku w Rosji urodził się Aleksy Awdiejew - rosyjski piosenkarz, związany m.in. z Piwnicą pod Baranami, profesor nauk humanistycznych i językoznawca w Instytucie Rosji i Europy Wschodniej Uniwersytetu Jagiellońskiego.

  • 2.8

    Lotnicy i obsługa techniczna polskiego Dywizjonu 303 w Northolt. Fot. NAC

    Na lotnisku w Northolt pod Londynem rozpoczęto formowanie 303. Dywizjonu Warszawskiego im. Tadeusza Kościuszki.

  • 2.8

    Do obozu koncentracyjnego Gross-Rosen przybył pierwszy transport więźniów.

  • 3.8

    W Dayton w stanie Ohio urodził się Martin Sheen, amerykański aktor, znany m.in. z filmu „Czas apokalipsy” Francisa Forda Coppoli, w którym zagrał główną rolę.

  • 3.8

    Litwa włączona została do Związku Sowieckiego.

  • 4.8

    Włodzimierz Żabotyński. Źródło: Wikimedia Commons

    W Nowym Jorku zmarł Włodzimierz Żabotyński, (Zeew, Władimir), działacz syjonistyczny, pisarz, publicysta; inicjator utworzenia Legionu Żydowskiego (1917); członek władz Światowej Organizacji Syjonistycznej, następnie lider Związku Syjonistów-Rewizjonistów; założyciel i przywódca Nowej Organizacji Syjonistycznej; zwolennik zbrojnej walki o utworzenie państwa żydowskiego w Palestynie; w 1936 r. przedstawił program masowej ewakuacji Żydów z Europy Wschodniej do Palestyny.

  • 5.8

    Premier RP gen. Władysław Sikorski oraz premier Wielkiej Brytanii Winston Churchill podpisali polsko-brytyjską umowę wojskową.

  • 5.8

    Łotwa włączona została do Związku Sowieckiego.

  • 6.8

    Estonia została włączona do Związku Sowieckiego.

  • 8.8

     Początek zmasowanych niemieckich ataków lotniczych na Anglię.

  • 14.8

    Niemcy wysłali do KL Auschwitz pierwszy transport więźniów z Warszawy.

  • 17.8

    Niemcy zniszczyli pomnik Adama Mickiewicza w Krakowie.

  • 17.8

    Zofia Romaszewska. Fot. PAP/R. Pietruszka

    W Warszawie urodziła się Zofia Romaszewska, fizyk, działaczka opozycji antykomunistycznej, kierownik Biura Interwencyjnego Komitetu Samoobrony Społecznej "KOR"; w stanie wojennym organizowała podziemne Radio "Solidarność".

  • 18.8

    Adam Makowicz Fot.PAP/Piotr Polak

    W Gnojniku na Zaolziu urodził się Adam Makowicz, pianista jazzowy.

  • 18.8

    W Nowym Jorku zmarł Walter Chrysler, amerykański pionier automobilizmu, inżynier, przemysłowiec, założyciel Chrysler Corporation.

  • 20.8

    W Meksyku zamordowany został przez agenta NKWD Lew Trocki, rewolucjonista, działacz komunistyczny; w październiku 1917 r., stojąc na czele Piotrogrodzkiej Rady Delegatów Robotniczych i Żołnierskich kierował przewrotem bolszewickim; od 1919 r. w Biurze Politycznym RKP(b); pierwszy sowiecki komisarz spraw zagranicznych; jeden z organizatorów Armii Czerwonej; koordynator działań zbrojnych w okresie wojny domowej; twórca koncepcji "eksportu rewolucji na Zachód", odegrał ważną rolę w wojnie polsko-bolszewickiej; po śmierci Lenina stopniowo odsuwany od władzy przez Stalina; w 1927 r. usunięty z partii, dwa lata później zmuszony do opuszczenia ZSRS.

  • 11.9

    Prof. Andrzej Mencwel. Fot. PAP/A. Rybczyński

    W Tarnobrzegu urodził się Andrzej Mencwel, historyk, antropolog kultury, profesor Instytutu Kultury Polskiej UW.

  • 11.9

    W Newark w stanie New Jersey urodził się Brian De Palma, reżyser, scenarzysta, autor filmów „Nietykalni” i „Życie Carlita”.

  • 15.9

    Pilot Dywizjonu 303 Jan Zumbach. Źródło: Wikimedia Commons

    Przełomowy moment Bitwy o Anglię – Niemcy stracili tego dnia ponad 60 samolotów, zginęło ponad 80 lotników niemieckich, wielu zostało rannych lub dostało się do niewoli.

  • 17.9

    W Palmirach Niemcy zamordowali 198 więźniów Pawiaka.

  • 19.9

    Fotografia obozowa rotmistrza Witolda Pileckiego. Fot. Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau

    W czasie wielkiej obławy w Warszawie Niemcy aresztowali ponad 2 tys. mężczyzn. Wśród nich znalazł się rotmistrz Witold Pilecki, który dobrowolnie dał się zatrzymać, aby dotrzeć do KL Auschwitz w celu zebrania informacji na temat obozu i utworzenia w nim organizacji konspiracyjnej.

  • 22.9

    Niemieckie siły policyjne rozpoczęły Aktion Saybusch, akcję wysiedlania polskiej ludności z Żywiecczyzny do Generalnego Gubernatorstwa; do grudnia 1940 r. Niemcy wysiedlili około 20 tys. Polaków z 35 miejscowości; polskiej ludności odbierano gospodarstwa, majątek i oszczędności, wysiedlani mogli zabrać ze sobą jedynie drobny sprzęt, koce i ubrania oraz zapas żywności na trzy dni.

  • 22.9

    W Orzyszu zmarł Michał Kajka, poeta ludowy, działacz mazurski.

  • 25.9

    W niemieckim szpitalu w Bielawie zmarł komandor Stefan Frankowski, w czasie kampanii polskiej 1939 r. dowódca Morskiej Obrony Wybrzeża; po kapitulacji Helu przetrzymywany m.in. w oflagu VIII B Silberberg (Srebrna Góra).

  • 26.9

    W Portbou w Hiszpanii zmarł Walter Benjamin, niemiecki filozof, teoretyk kultury, krytyk literacki; od 1933 r. na emigracji.

  • 27.9

    Bitwa o Anglię: Zginął por. Ludwik Witold Paszkiewicz, pilot Dywizjonu 303, as myśliwski.

  • 27.9

    Niemcy, Włochy i Japonia podpisały pakt trójstronny, w którym Japonia uznała prawo Niemiec i Włoch do budowy nowego ładu w Europie; z kolei Niemcy i Włochy zaakceptowały prawo Japonii do ustanowienia nowego ładu w Azji.

  • 2.10

    Żydzi eskortowani w drodze do pracy na Krakowskim Przedmieściu. 03.1940. Źródło: IPN

    Niemiecki gubernator Ludwig Fischer podpisał "Zarządzenie o utworzeniu dzielnicy żydowskiej w mieście Warszawie".

  • 8.10

    Josef František. Źródło: NAC

    Zginął Josef František, jeden z najlepszych lotników alianckich w czasie II wojny światowej, pilot Dywizjonu 303.

  • 9.10

    W Liverpoolu urodził się John Lennon, muzyk, lider legendarnego zespołu The Beatles”.

  • 14.10

    W Lucknow w Indiach urodził się Cliff Richard, brytyjski piosenkarz, kompozytor; założyciel i wokalista zespołu The Shadows.

  • 15.10

    Charlie Chaplin. Źródło: NAC

    Premiera filmu „Dyktator” w reżyserii Charlie Chaplina.

  • 19.10

    Jerzy Kulej. Fot. PAP/J.Uklejewski

    W Częstochowie urodził się Jerzy Kulej, pięściarz, dwukrotny mistrz olimpijski – z Tokio (1964) i Meksyku (1968).

  • 22.10

    W Wieliczce urodziła się Zofia Marcinkowska, aktorka, znana z filmów "Lunatycy" i "Nikt nie woła".

  • 23.10

    W Tres Coracoes urodził się Pele, legendarny piłkarz, wraz z ekipą "Canarinhos" zdobył trzy tytuły mistrza świata (1958, 1962 i 1970); wystąpił w 91 oficjalnych meczach reprezentacji Brazylii, strzelając 77 goli; uznany przez FIFA "Piłkarzem Stulecia".

  • 26.10

    Olga Boznańska - Autoportret, po 1909 r. Fot. PAP/J. Morek

    W Paryżu zmarła Olga Boznańska, jedna z najbardziej cenionych polskich malarek, przedstawicielka impresjonizmu, wybitna artystka okresu Młodej Polski.

  • 28.10

    II wojna światowa: Atak wojsk włoskich na Grecję.

  • 31.10

    Bitwa o Anglię: W ciągu trzech miesięcy walk lotniczych nad Wielką Brytanią i kanałem La Manche lotnictwo niemieckie straciło 1733 samoloty i ponad 2,5 tys. lotników; RAF stracił 1087 samolotów oraz 544 pilotów; w Bitwie wzięło udział 144 polskich pilotów, walczących w polskich dywizjonach myśliwskich i bombowych oraz w jednostkach brytyjskich – 29 z nich poległo w czasie walk; polscy lotnicy zestrzelili 170 samolotów przeciwnika.

  • 1.11

    W Londynie w wyniku niemieckiego bombardowania zginął mjr Bolesław Waligóra, kierownik Archiwum Sztabu Naczelnego Wodza, wieloletni szef Centralnego Archiwum Wojskowego.

  • 5.11

    Franklin D. Roosevelt po raz trzeci zwyciężył w wyborach prezydenckich w USA.

  • 9.11

    W Heckfield koło Reading zmarł Neville Chamberlain, przywódca Partii Konserwatywnej, premier Wielkiej Brytanii w latach 1937-1940; prowadził politykę appeasementu, czyli ustępstw wobec III Rzeszy; jeden z sygnatariuszy układu monachijskiego z listopada 1938 r., pozbawiającego Czechosłowację części jej terytorium na rzecz nazistowskich Niemiec.

  • 16.11

    Most nad ul. Chłodną łączący małe i duże getto. Źródło: wyd. Demart

    Niemcy zamknęli getto w Warszawie; na obszarze 307 ha znalazło się około 400 tys. Żydów.

  • 20.11

    Do Paktu Trzech, podpisanego 27 września 1940 r. przez Niemcy, Włochy i Japonię, przystąpiły Węgry.

  • 20.11

    W Warszawie zmarł Wacław Berent, powieściopisarz, eseista, tłumacz.

  • 22.11

    Emanuel Ringelblum. Fot. Wikimedia Commons

    W Warszawie w mieszkaniu Emanuela Ringelbluma przy ul. Leszno 18 odbyło się inauguracyjne spotkanie konspiracyjnego zespołu badawczo-dokumentacyjnego pod kryptonimem "Oneg Szabat", czyli "Radość Soboty". Efektem jego działań było utworzenie Podziemnego Archiwum Getta.

  • 22.11

    Andrzej Żuławski. Fot. PAP/R. Guz

    We Lwowie urodził się Andrzej Żuławski, reżyser, scenarzysta, pisarz; autor filmów „Na srebrnym globie”, „Diabeł”, „Szamanka”.

  • 22.11

    Napis „Arbeit macht frei” nad bramą wjazdową do KL Auschwitz. Fot. PAP/J. Bednarczyk

    W KL Auschwitz Niemcy dokonali pierwszej egzekucji przez rozstrzelanie - stracono 40 Polaków.

  • 23.11

    Do Paktu Trzech, podpisanego 27 września 1940 r. przez Niemcy, Włochy i Japonię, przystąpiła Rumunia.

  • 24.11

    Do Paktu Trzech, podpisanego 27 września 1940 r. przez Niemcy, Włochy i Japonię, przystąpiła Słowacja.

  • 27.11

    W San Francisco urodził się Bruce Lee, amerykański aktor pochodzenia chińskiego, gwiazda kina akcji i filmów karate.

  • 27.11

    W Warszawie urodził się Maciej Małecki, kompozytor, pianista; w latach 1993-1999 prezes Związku Kompozytorów Polskich.

  • 3.12

    Cyryl Ratajski. Fot. NAC

    Premier rządu RP na uchodźstwie gen. Władysław Sikorski mianował Cyryla Ratajskiego Delegatem Rządu RP na Generalne Gubernatorstwo; a następnie na cały kraj.

  • 10.12

    W Białymstoku urodził się Aleksander Smolar, publicysta, w czasach PRL działacz opozycji demokratycznej, rzecznik Komitetu Obrony Robotników. Założyciel kwartalnika „Aneks”, prezes Fundacji im. Stefana Batorego.

  • 17.12

    Kanclerz III Rzeszy Adolf Hitler podpisał plan wojny przeciwko Związkowi Sowieckiemu - kryptonim „Barbarossa”.

  • 21.12

    W Baltimore (USA) urodził się Frank Zappa, amerykański muzyk i kompozytor.

  • 21.12

    Do uzbrojenia Armii Czerwonej wprowadzono pistolet maszynowy PPSz-41, "pulemiot Szpagina", zwany powszechnie "pepeszą". 

  • 21.12

    W Hollywood zmarł Francis Scott Fitzgerald, amerykański pisarz i scenarzysta, autor m.in. „Po tej stronie raju”, „Wielkiego Gatsby’ego” i „Ostatniego z wielkich”.

  • 27.12

    W Witebsku urodził się Natan Tenenbaum, poeta, satyryk, dziennikarz, autor m.in. „Modlitwy o wschodzie słońca”.

Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL