Daty

Kalendarz dat

1945

  • 3.1

    Ruiny Pałacu Staszica. Warszawa, 1947 r.  Fot. PAP/CAF/S. Dąbrowiecki

    Uchwała Krajowej Rady Narodowej potwierdzająca stołeczność Warszawy.

  • 3.1

     Ferdynand Ossendowski. Fot. NAC

    W Milanówku zmarł Ferdynand Ossendowski, pisarz, podróżnik działacz polityczny.

  • 4.1

    Związek Sowiecki uznał Rząd Tymczasowy Rzeczypospolitej Polskiej, powołany przez Krajową Radę Narodową.

  • 9.1

    W Poznaniu urodziła się Małgorzata Musierowicz, autorka i ilustratorka książek dla dzieci i młodzieży, m.in. „Kwiatu kalafiora” i „Kłamczuchy”.

  • 9.1

    Wojna Na Pacyfiku: Rozpoczęła się operacja desantowa wojsk amerykańskich na wyspie Luzon, największej w Archipelagu Filipińskim.

  • 10.1

    W Londynie urodził się Rod Stewart, jeden z najpopularniejszych wokalistów rockowych i popowych; do jego największych przebojów należą "You're in My Heart", "Young Turks", "Downtown Train", "Angel", "Sailing", "Do Ya Think I'm Sexy", "Tonight's the Night", "Baby Jane", "Rhythm of My Heart", "Forever Young".

  • 12.1

    Początek wielkiej ofensywy Armii Czerwonej na kierunku berlińskim, prowadzonej przez 1 Front Białoruski marszałka Gieorgija Żukowa i 1 Front Ukraiński marszałka Iwana Koniewa.

  • 14.1

    W Wilnie urodziła się Barbara Podmiotko, dziennikarka radiowa, propagatorka piosenki francuskiej, od 1977 roku do śmierci w 2014 związana z Programem Trzecim Polskiego Radia.

  • 15.1

    W ostatniej niemieckiej egzekucji na terenie Krakowa zginęło 79 mieszkańców miasta.

  • 15.1

    Armia Czerwona, po bitwie pancernej z Niemcami w rejonie Daleszyc i nad Czarną Nidą, zajęła Kielce.

  • 15.1

    Dekretem Rady Ministrów powołany został Narodowy Bank Polski.

  • 16.1

    Oddziały Armii Czerwonej wkroczyły do Radomia.

  • 16.1

    W obozie koncentracyjnym Neuengamme w Hamburgu zmarł Jerzy Paczkowski, poeta, satyryk, redaktor „Cyrulika Warszawskiego”, dyplomata, żołnierz francuskiego ruchu oporu.

  • 16.1

     Z niemieckiego obozu koncentracyjnego w Płaszowie wysłano ostatni transport więźniów do obozu zagłady Auschwitz-Birkenau.

  • 16.1

    W Warszawie zamordowana została przez Niemców Róża Etkin-Moszkowska, pianistka, laureatka III nagrody I Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina (1927); w czasie niemieckiej okupacji ukrywała się przez cały czas ze względu na swoje żydowskie pochodzenie.

  • 16.1

    Amerykańskie bombowce dokonały nalotu na Magdeburg; w jego wyniku zginęło około 2,5 tys. osób, znaczna część miasta została zniszczona.

  • 17.1

    Rozkaz  o rozwiązaniu Szarych Szeregów - konspiracyjnych struktur Związku Harcerstwa Polskiego, działających od 27 września 1939 r.

  • 17.1

    Defilada 1 Armii WP. Warszawa , 01.1945. Fot. PAP/CAF

    Do zniszczonej Warszawy wkroczyli żołnierze 1 Armii Wojska Polskiego. Walki o opanowanie miasta trwały zaledwie kilka godzin, gdyż dowództwo niemieckie, obawiając się okrążenia, wycofało większość swoich sił ze stolicy.

  • 17.1

    W Budapeszcie NKWD aresztowało Raoula Wallenberga, szwedzkiego przedsiębiorcę i dyplomatę; podczas II wojny światowej uratował tysiące węgierskich Żydów; jego dalsze losy pozostają wciąż niewyjaśnione.

  • 17.1

    Ogrodzenie z drutu kolczastego b. niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz. Fot. PAP/L. Szymański

    Początek Marszów Śmierci - uciekający przed Armią Czerwoną Niemcy ewakuowali pierwszą grupę więźniów KL Auschwitz do obozów położonych w głębi Rzeszy; podczas całej akcji zginęło co najmniej 9 tys. więźniów, a najprawdopodobniej około 15 tys.

  • 17.1

    W nocy z 17 na 18 stycznia, na kilkadziesiąt godzin przed wkroczeniem Armii Czerwonej do Łodzi, Niemcy rozpoczęli mordowanie ludzi przetrzymywanych w więzieniu na Radogoszczu; wobec oporu, jaki napotkali, podpalili więzienie; w płomieniach zginęło 1500 osób, z masakry uratowało się tylko 25-30 więźniów.

  • 18.1

    Oddziały Armii Czerwonej wkroczyły do Krakowa.

  • 19.1

    Powstało Centralne Biuro Kontroli Prasy przy Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego.

  • 19.1

    Gen. Leopold Okulicki. Źródło: NAC

    Gen. Leopold Okulicki wydał rozkaz o rozwiązaniu Armii Krajowej. Zwracając się do żołnierzy pisał: "Starajcie się być przewodnikami Narodu i realizatorami niepodległego Państwa Polskiego".

  • 19.1

    Oddziały Armii Czerwonej wkroczyły do Krakowa.

  • 20.1

    W Zakopanem na podstawie wyroku podziemnego sądu oddział Armii Krajowej powiesił Wacława Krzeptowskiego - szefa Komitetu Góralskiego, kolaborującego z okupacyjnymi władzami niemieckim.

  • 22.1

    Armia Czerwona zajęła Olsztyn.

  • 23.1

    Helmut J. von Moltke. Źródło: Fundacja Krąg Krzyżowa

    W Berlinie powieszony został Helmut James von Moltke, jeden z przywódców tzw. Kręgu z Krzyżowej, niemieckiej antyhitlerowskiej grupy oporu, skazany na śmierć przez władze nazistowskie.

  • 24.1

    Wycofując się przed Armią Czerwoną Niemcy wysadzili w powietrze obiekty Wilczego Szańca (Wolfsschanze), kwatery głównej Adolfa Hitlera, położonej w lasach w okolicach Kętrzyna.

  • 25.1

    W Katowicach urodził się Sławomir Idziak, operator i reżyser filmowy; autor zdjęć m.in. do filmów: "Dyrygent" Andrzeja Wajdy, "Constans" Krzysztofa Zanussiego, "Krótki film o zabijaniu", "Podwójne życie Weroniki" i "Trzy kolory. Niebieski" Krzysztofa Kieślowskiego, "Helikopter w ogniu" Ridleya Scotta -za zdjęcia do tego filmu Idziak otrzymał nominację do Oscara.

  • 27.1

    Dzieci z KL Auschwitz po wyzwoleniu obozu. Styczeń 1945 r. Fot. PAP/Reprodukcja

    Oddziały Armii Czerwonej wyzwoliły niemiecki nazistowski obóz Auschwitz-Birkenau, w którym Niemcy zamordowali 1,1 mln osób; 90 proc. wszystkich ofiar stanowili Żydzi.

  • 27.1

    Adam Krzemiński. Fot. PAP/T. Żmijewski

    W Radecznicy na Zamojszczyźnie urodził się Adam Krzemiński, dziennikarz, publicysta, od lat 70. związany z tygodnikiem „Polityka”.

  • 27.1

    W Miechowicach na Górnym Śląsku wojska sowieckie dokonały masakry ludności cywilnej; szacuje się, że zamordowanych zostało ponad 200 osób.

  • 27.1

    Armia Czerwona zajęła Katowice.

  • 29.1

    Gen. August Emil Fieldorf „Nil”. Fot. CAW

    Powstała niepodległościowa organizacja konspiracyjna "Nie", na czele której stanął gen. August Emil Fieldorf "Nil".

  • 29.1

    Początek walk 1 Armii Wojska Polskiego o przełamanie Wału Pomorskiego - systemu niemieckich umocnień.

  • 29.1

    Armia Czerwona zajęła Nowy Targ i Zakopane.

  • 30.1

    Statek "Wilhelm Gustloff". Fot. PAP/EPA

    Niemiecki statek "Wilhelm Gustloff" został zatopiony na Bałtyku przez sowiecki okręt podwodny; według różnych źródeł w wyniku zatonięcia statku zginęło od 4,5 tys. do ponad 9 tys. osób, głównie kobiet i dzieci ewakuowanych z Prus Wschodnich.

  • 1.2

    W Garwolinie urodził się Krzysztof Mętrak, poeta, krytyk literacki i filmowy.

  • 1.2

    Armia Czerwona zajęła Toruń.

  • 1.2

    Rząd Tymczasowy przeniósł się z Lublina do Warszawy.

  • 2.2

    We wsi Uście Zielone, położonej w dawnym powiecie buczackim województwa tarnopolskiego, oddziały OUN i UPA zamordowały 133 osoby, przede wszystkim Polaków.

  • 2.2

    Pierwsze oddziały 1. Armii Wojska Polskiego dotarły do Wału Pomorskiego.

  • 3.2

    W nalocie lotnictwa amerykańskiego na Berlin zginęło ok. 22 tys. osób.

  • 4.2

    Konferencja w Jałcie, luty 1945. Od lewej: Winston Churchill, Franklin D. Roosevelt i Józef Stalin. Fot. PAP/CAF/Reprodukcja

    W Jałcie rozpoczęła się konferencja "Wielkiej Trójki", w której wzięli udział Winston Churchill, Franklin D. Roosevelt i Józef Stalin; w wyniku zawartego porozumienia Polska po wojnie znalazła się w strefie wpływów Związku Sowieckiego, o co zabiegał Józef Stalin; Rząd RP na Uchodźstwie uznał ten fakt za zdradę ze strony dotychczasowych aliantów.

  • 4.2

    W Krakowie ukazał się pierwszy numer Dziennika Polskiego.

  • 5.2

    Alfred Fiderkiewicz został prezydentem Krakowa.

  • 5.2

    W Przeworsku urodził się Marek Barbasiewicz, aktor teatralny i filmowy, znany m.in z filmu „Zabij mnie, glino”.

  • 5.2

    W czasie wojny na Pacyfiku wojska amerykańskie zajęły Manilę.

  • 6.2

    Bob Marley. Fot. PAP/EPA

    W Nine Mile urodził się Bob Marley, jamajski wokalista, wykonawca muzyki reggae.

  • 6.2

    Ukazało się pierwsze wydanie górnośląskiego „Dziennika Zachodniego”.

  • 6.2

    Wiktor Osiatyński. Fot. PAP/A. Rybczyński

    W Białymstoku urodził się Wiktor Osiatyński, prawnik, specjalista prawa konstytucyjnego oraz historii doktryn politycznych i prawnych, działacz Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, pisarz i wykładowca.

  • 8.2

    Wojska 1. Frontu Ukraińskiego pod dowództwem marsz. Iwana Koniewa rozpoczęły tzw. operację dolnośląską.

  • 8.2

    Przebywający w niemieckiej niewoli na wyspie Uznam radziecki as myśliwski Michaił Diewiatajew uprowadził wraz z grupą 10 więźniów bombowiec Heinkel He 111 z wojskowej bazy Peenemünde, skąd przeleciał na pozycje zajęte przez postępującą na zachód Armię Czerwoną.

  • 9.2

    W Los Angeles urodziła się Mia Farrow, aktorka, znana m.in. z filmów „Dziecko Rosemary”, „Wielki Gatsby”, „Zelig” oraz „Hannah i jej siostry”.

  • 9.2

    W Elblągu został aresztowany Aleksandr Sołżenicyn; rosyjski pisarz, w swych dziełach, m.in. w najsłynniejszym „Archipelagu GUŁag”, zawarł własne doświadczenia i obserwacje z czasów, gdy sam przebywał w obozach pracy.

  • 10.2

    Armia Czerwona zajęła Elbląg.

  • 10.2

    Na Bałtyku sowiecki okręt podwodny zatopił niemiecki transportowiec "Steuben", na którego pokładzie znajdowało się od 3 do 4 tys. osób; obokrannych żołnierzy i personelu medycznego, na statku było około tysiąca cywilnych uchodźców; uratowało się około 300 osób.

  • 10.2

    Przełamanie Wału Pomorskiego przez 1. Armię Wojska Polskiego.

  • 11.2

    Konferencja w Jałcie, luty 1945. Od lewej: Winston Churchill, Franklin D. Roosevelt i Józef Stalin. Fot. PAP/CAF/Reprod.

    W Jałcie zakończyła obrady konferencja "Wielkiej Trójki", w której uczestniczyli Winston Churchill, Franklin D. Roosevelt i Józef Stalin; w wyniku zawartego porozumienia Polska po wojnie znalazła się w strefie wpływów Związku Sowieckiego; rząd RP na Uchodźstwie uznał ten fakt za zdradę ze strony dotychczasowych aliantów.

  • 13.2

    Armia Czerwona zajęła Budapeszt.

  • 13.2

    Rząd polski w Londynie ogłosił protest wobec decyzji jałtańskich dotyczących Polski. Wydał oświadczenie, w którym stwierdzał: "Decyzje Konferencji Trzech dotyczące Polski nie mogą być uznane przez Rząd Polski i nie mogą obowiązywać Narodu Polskiego. Oderwanie od Polski wschodniej połowy jej terytorium przez narzucenie tzw. linii Curzona jako granicy polsko-sowieckiej Naród Polski przyjmie jako nowy rozbiór Polski, tym razem dokonany przez sojuszników Polski".

  • 13.2

    Drezno po masowych nalotach w 1945 r. Źródło: Wikimedia Commons/Bundesarchiv

    W nocy z 13 na 14 lutego alianckie lotnictwo dokonało nalotu na Drezno, w wyniku którego zginęło około 25 tys. ludzi.

  • 14.2

    Prezydium Miejskiej Rady Narodowej uchwaliło powołanie Biura Odbudowy Stolicy

  • 14.2

    Muzeum Gross-Rosen. Fot. PAP/M. Kulczyński

    Armia Czerwona wyzwoliła niemiecki obóz koncentracyjny Gross-Rosen, w którym Niemcy zamordowali w czasie II wojny światowej około 40 tys. więźniów.

  • 16.2

    Wojna na Pacyfiku: Początek bitwy o wyspę Corregidor.

  • 18.2

    W Puławach urodził się Bohdan Zadura, poeta, tłumacz, krytyk literacki.

  • 19.2

    Wojna na Pacyfiku: Początek bitwy o Iwo Jimę.

  • 21.2

    W Tyczynie pod Rzeszowem urodziła się Katarzyna Sobczyk, piosenkarka, znana z przebojów "O mnie się nie martw", "Trzynastego", "Nie bądź taki szybki Bill".

  • 23.2

    W Moskwie zmarł Aleksiej N. Tołstoj, pisarz, autor powieści „Droga przez mękę”, „Piotr Pierwszy”.

  • 23.2

    Do Poznania wjeżdża polski pododdział konny. 1945 r. Fot. PAP/CAF

    W nocy z 22 na 23 lutego upadł ostatni punkt niemieckiej obrony w Poznaniu - Cytadela.

  • 26.2

    W Rokitowie urodził się Aleksander Skiba, siatkarz, trener, mistrz świata z roku 1974, trzykrotny mistrz Polski, trener reprezentacji Polski (2 razy zdobył z nią srebrny medal mistrzostw Europy) i Włoch.

  • 26.2

    Gen. Władysław Anders. Źródło: NAC

    Prezydent RP powierzył gen. Władysławowi Andersowi pełnienie obowiązków Naczelnego Wodza.

  • 27.2

    W Kurowie urodził się Jacek Janczarski, pisarz, satyryk, scenarzysta, autor popularnej audycji „Kocham pana, panie Sułku”, współtwórca magazynu „Zgryz” i cyklu „Rodzina Poszepszyńskich”, autor scenariuszy filmów „Milioner”, „Stan wewnętrzny” i serialu „Zmiennicy”.

  • 27.2

    W Poznaniu oficjalnie powołano Instytut Zachodni, którego misją jest badanie naukowe m.in. Niemiec i relacji polsko-niemieckich; jego pierwszym dyrektorem został prof. Zygmunt Wojciechowski.

  • 27.2

    Daniel Olbrychski. Fot. PAP/S. Leszczyński

    W Łowiczu urodził się Daniel Olbrychski, jeden z najpopularniejszych polskich aktorów, niezapomniany Kmicic z „Potopu” i Azja Tuhajbejowicz z „Pana Wołodyjowskiego”; wybitne kreacje stworzył m.in. w reżyserowanych przez Andrzeja Wajdę filmach „Popioły”, ”Wszystko na sprzedaż”, „Wesele”, „Brzezina”, „Panny z Wilka”, „Krajobraz po bitwie” oraz „Ziemia obiecana”.

  • 28.2

    Poakowski oddział por. Konrada Bartoszewskiego "Wira" rozbił więzienie w Biłgoraju. 

  • 1.3

    Pod Borujskiem, podczas walk o przełamanie Wału Pomorskiego, 1. Warszawska Samodzielna Brygada Kawalerii przeprowadziła udaną szarżę na niemieckie pozycje.

  • 3.3

    Wojna na Pacyfiku: Wojska amerykańskie zdobyły okupowaną przez Japończyków stolicę Filipin Manilę.

  • 3.3

    We wsi Pawłokoma na Pogórzu Przemyskim oddział AK lub miejscowej samoobrony pod jego osłoną, zamordował 365 ukraińskich mieszkańców, w odwecie za uprowadzenie i zamordowanie przez UPA 11 Polaków.

  • 3.3

    Poakowski oddział ppor. Roberta Domańskiego "Jaracha" rozbił więzienie w Białej Podlaskiej. 

  • 4.3

    Armia Czerwona zajęła Koszalin.

  • 5.3

    W Warszawie komunistyczne władze wykonały wyrok śmierci na Lucjanie Szymańskim „Janczarze”, ostatnim dowódcy Podokręgu Wschodniego Obszaru Warszawskiego AK. „Janczar” został aresztowany przez Urząd Bezpieczeństwa 23 grudnia 1944 r.; wyrok śmierci wydał Wojskowy Sąd Garnizonowy w Warszawie.

  • 5.3

    W Warszawie urodził się Maciej Rybiński - dziennikarz, komentator polityczny, felietonista; współscenarzysta serialu "Alternatywy 4".

  • 6.3

    W Opatowcu urodził się Adam Zwierz, śpiewak operowy (bas) i estradowy, wielokrotny uczestnik Festiwalu Piosenki Żołnierskiej w Kołobrzegu.

  • 7.3

    W Lublinie urodził się Tomasz Lengren, aktor i reżyser, znany m.in. z filmów „Trzeba zabić tę miłość”, „Klincz”, „Tanie pieniądze”.

  • 7.3

    Gen. August Emil Fieldorf "Nil". Fot. NAC

    W Milanówku NKWD aresztowało gen. Augusta Emila Fieldorfa "Nila"  - organizatora i szefa Kedywu Komendy Głównej Armii Krajowej; przebywał tam pod przybranym nazwiskiem Walentego Gdanickiego; nierozpoznany, został zesłany do obozu pracy na Uralu.

  • 8.3

    Armia Czerwona zajęła Słupsk.

  • 9.3

    W nocy z 9 na 10 marca amerykańskie bombowce B-29 dokonały dywanowego nalotu na Tokio, w wyniku którego zginęło co najmniej 80 tys. ludzi, a ponad 100 tys. zostało rannych.

  • 13.3

    W niemieckim obozie koncentracyjnym Mauthausen-Gusen zginął Kazimierz Prószyński, wynalazca, konstruktor, pionier polskiej kinematografii.

  • 16.3

    Brytyjskie lotnictwo przeprowadziło nalot na Würzburg; w wyniku bombardowania zginęło około 5 tys. osób, miasto zostało zniszczone w 90 proc.

  • 17.3

    Oddziały Armii Czerwonej zajęły niemiecki obóz w Łambinowicach – Stalag 344 Lamsdorf, wyzwalając według różnych szacunków od kilkuset do 4 tys. wycieńczonych jeńców, głównie sowieckich.

  • 18.3

    Stanowisko artylerii polskiej podczas walk o Kołobrzeg. Marzec 1945 r. Fot. PAP/CAF

    Oddziały 1. Armii Wojska Polskiego po 10 dniach walk zdobyły Kołobrzeg.

  • 19.3

    Adolf Hitler wydał rozporządzenie zatytułowane „Środki destrukcyjne na terytorium Rzeszy”, nakazujące niszczenie urządzeń przemysłowych, transportu, łączności oraz wszelkich zasobów materialnych, które mogłyby zostać wykorzystane przez wroga.

  • 22.3

    Debiut teatralny Andrzeja Łapickiego – rola Staszka w Weselu” Stanisława Wyspiańskiego w reżyserii Jacka Woszczerowicza na deskach Teatru Wojska Polskiego w Łodzi.

  • 22.3

    W Kairze założono Ligę Państw Arabskich.

  • 24.3

    W Krakowie ukazał się pierwszy numer "Tygodnika Powszechnego".

  • 26.3

    W Llanystumdwy w Walii zmarł David Lloyd George, premier Wielkiej Brytanii w latach 1916-1922; w 1919 r. w czasie konferencji pokojowej w Paryżu przeciwny polskim postulatom dotyczącym Górnego Śląska, Gdańska i Warmii.

  • 26.3

    W Rekściach koło Grodna urodził się Zenon Laskowik, satyryk, artysta kabaretowy, aktor, współzałożyciel Kabaretu TEY.

  • 26.3

    Rząd Tymczasowy przyjął uchwały o powołaniu Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, formacji wojskowej podporządkowanej ministrowi spraw wewnętrznych; oddziały KBW wykorzystywane były głównie do walki z podziemiem niepodległościowym; na początku lat 50. liczył ok. 40 tys. żołnierzy.

  • 27.3

    Władysław Stachurski. Fot. PAP/B. Zborowski

    W Piotrkowicach w pobliżu Kielc urodził się Władysław Stachurski, piłkarz reprezentacji Polski i Legii Warszawa, trener; selekcjoner reprezentacji narodowej w latach 1995-1996.

  • 27.3

    Kazimierz Pużak. Fot. PAP/CAF/Archiwum

    27 i 28 marca NKWD aresztowało 15 przywódców Polskiego Państwa Podziemnego, których następnie przewieziono do Moskwy i osadzono w więzieniu na na Łubiance; sowieccy przedstawiciele, zapraszając ich wcześniej na rozmowy, zagwarantowali im całkowite bezpieczeństwo. Wszyscy wraz z aresztowanym 8 marca przewodniczącym Stronnictwa Narodowego Aleksandrem Zwierzyńskim byli sądzeni w Moskwie w tak zwanym "procesie szesnastu".

  • 28.3

    Gen. Leopold Okulicki. Źródło: IPN

    Aresztowanie przez NKWD przywódców Polski Podziemnej

  • 28.3

    Wojska 2 Frontu Białoruskiego zajęły Gdynię; w walkach o miasto uczestniczyła 1. Brygada Pancerna im. Bohaterów Westerplatte.

  • 30.3

    W Ripley w Anglii urodził się Eric Clapton, muzyk rockowy i bluesowy, gitarzysta, wokalista, kompozytor; autor utworu "Layla".

  • 30.3

    Gdański bazar w ruinach. 1945 r. Fot. PAP/Archiwum

    Wojska 2. Frontu Białoruskiego, przy udziale 1. Brygady Pancernej im. Bohaterów Westerplatte, zajęły Gdańsk.

  • 30.3

    W Warszawie urodził się Stanisław Latałło, operator filmowy, reżyser, aktor, odtwórca roli Franciszka Retmana w „Iluminacji” Krzysztofa Zanussiego.

  • 1.4

    Debiut teatralny Tadeusza Łomnickiego – zadebiutował rolą Pasterza w sztuce Jerzego Zawieyskiego „Mąż doskonały” na deskach Starego Teatru w Krakowie.

  • 1.4

    PLL LOT wznowiły połączenia na liniach krajowych.

  • 4.4

    Armia Czerwona zajęła Bratysławę.

  • 5.4

    W Zakopanem urodziła się Teresa Bogucka, dziennikarka, działaczka opozycji demokratycznej w czasach PRL.

  • 6.4

    Samodzielny Batalion Wojsk Wewnętrznych dokonał pacyfikacji wsi Gorajec w okolicach Lubaczowa, w czasie której zabitych zostało około 150 Ukraińców, w większości cywilów.

  • 6.4

    Początek ewakuacji 15 tys. żydowskich więźniów Buchenwaldu do innych obozów pozostających jeszcze w rękach nazistów.

  • 6.4

    Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego utworzyło Centralne Obozy Pracy w Warszawie, Poniatowie, Krzesimowie, Potulicach i Jaworznie; więziono w nich osoby oskarżone o kolaborację z Niemcami w czasie wojny oraz o działalność antykomunistyczną.

  • 9.4

    W obozie koncentracyjnym Flossenbürg stracony został Wilhelm Canaris, niemiecki admirał, pełniący w latach 1935-1944 funkcję szefa Abwehry – wywiadu i kontrwywiadu wojskowego; Canarisa aresztowano w lipcu 1944 r. w kilka dni po nieudanym zamachu na Adolfa Hitlera, przeprowadzonym w Wilczym Szańcu przez płk. Clausa von Stauffenberga.

  • 9.4

    Po czterodniowych walkach z Niemcami Armia Czerwona zajęła Królewiec; bitwa o miasto była częścią operacji wschodniopruskiej, zmierzającej do rozbicia wojsk niemieckich w Prusach Wschodnich.

  • 9.4

    Powstały Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.

  • 10.4

    Stefan Korboński. Źródło: IPN

    Rząd RP na uchodźstwie mianował Stefana Korbońskiego Delegatem Rządu na Kraj.

  • 11.4

    Wojska amerykańskie wyzwoliły niemiecki obóz koncentracyjny Buchenwald, w którym około 56 tys. osób zostało zabitych, zmarło z chorób, wycieńczenia lub na skutek prowadzonych na nich eksperymentów.

  • 12.4

    Wyzwolenie obozu w Oberlangen przez żołnierzy 1 Dywizji Pancernej gen. Maczka. 12.04.1945. Źródło: Wikimedia Commons

    1. Dywizja Pancerna gen. Stanisława Maczka wyzwoliła niemiecki obóz jeniecki w Oberlangen, w którym więziono uczestniczki powstania warszawskiego.

  • 12.4

    Franklin Delano Roosevelt. Źródło: NAC

    W Warm Springs w stanie Georgia zmarł Franklin Delano Roosevelt, prezydent USA w latach 1933-1945.

  • 13.4

    Armia Czerwona zajęła Wiedeń.

  • 14.4

    Początek działań 1 Armii WP w pierwszym etapie walk o Berlin (14-19 IV).

  • 15.4

    Wojska brytyjskie wyzwoliły obóz koncentracyjny Bergen-Belsen w Dolnej Saksonii, w którym Niemcy zamordowali ponad 50 tys. ludzi; do połowy czerwca 1945 r. w utworzonym przez Brytyjczyków szpitalu z powodu chorób i skrajnego wycieńczenia zmarło jeszcze 14 tys. byłych więźniów obozu.

  • 15.4

    W Krakowie ukazał się pierwszy numer tygodnika "Przekrój".

  • 16.4

    Marszałek Gieorgij Zukow, dowodzący operacją berlińska. Źróło: Wikimedia Commons

    Armia Czerwona rozpoczęła ofensywę na Berlin; w rejonie Siekierek żołnierze 1. Armii Wojska Polskiego pod dowództwem gen. Stanisława Popławskiego sforsowali Odrę biorąc udział w operacji berlińskiej.

  • 16.4

    Na Bałtyku sowiecki okręt podwodny L-3 zatopił niemiecki statek transportowy "Goya", przewożący oprócz żołnierzy, wielu uchodźców z Gdańska i Prus Wschodnich. Zginęło co najmniej 6 tys. osób, liczba uratowanych wg różnych źródeł waha się od 98 do 334.

  • 18.4

    W Piskorowicach koło Leżajska oddziały Narodowej Organizacji Wojskowej, podległe Józefowi Zadzierskiemu ps. Wołyniak, zamordowały około sto osób narodowości ukraińskiej.

  • 19.4

    Początek walk 2 Armii WP w bitwie pod Budziszynem.

  • 19.4

    W niemieckim obozie koncentracyjnym Ravensbrueck zmarła Halina Krahelska, działaczka społeczna, powieściopisarka i publicystka.

  • 19.4

    Płk Jan Rzepecki. Fot. PAP/CAF/S. Dąbrowiecki

    Rząd RP w Londynie rozwiązał organizację "Nie" i powołał na jej miejsce Delegaturę Sił Zbrojnych na Kraj w Likwidacji z płk. Janem Rzepeckim na czele.

  • 20.4

    Wacław Sieroszewski. Fot. NAC

    W Piasecznie zmarł Wacław Sieroszewski, pisarz, etnograf, działacz niepodległościowy, sybirak, żołnierz Legionów Polskich.

  • 21.4

    Operacja łużycka: Pod Budziszynem 2. Armia WP, dowodzona przez gen. Karola Świerczewskiego, wzięła udział w kilkudniowej bitwie z niemieckimi wojskami Grupy Armii "Mitte"; zła ocena sytuacji oraz błędy w dowodzeniu 2. Armią spowodowały ciężkie straty; podczas operacji łużyckiej zginęło prawie 5 tys. polskich żołnierzy, trzy tysiące uznano za zaginionych, a 10 tys. zostało rannych.

  • 21.4

    W Moskwie Rząd Tymczasowy podpisał układ o przyjaźni, pomocy wzajemnej i współpracy powojennej między Polską i ZSRS.

  • 21.4

    Włosi witają Polaków wjeżdżających do Bolonii. Fot. NAC

    Oddziały 2. Korpusu Polskiego zajęły Bolonię; bitwa rozpoczęła się 9 kwietnia 1945 r. i była jedną z ostatnich batalii stoczonych przez wojska alianckie na froncie włoskim; w walkach zginęło około 300 polskich żołnierzy, a 600 zostało rannych.

  • 22.4

    Wojska sowieckie wyzwoliły niemiecki obóz koncentracyjny Sachsenhausen, położony na północ od Berlina; ogółem przez KL Sachsenhausen i jego filie przeszło ponad 200 tys. więźniów, dziesiątki tysięcy z nich zginęły.

  • 23.4

    Wojska amerykańskie wyzwoliły niemiecki obóz koncentracyjny Flossenbuerg w Bawarii; ogółem przez obóz przeszło ponad 100 tys. więźniów, jedna trzecia z nich została zamordowana lub zmarła w wyniku chorób i wycieńczenia.

  • 24.4

    Mjr Marian Bernaciak „Orlik”. Źródło: Wikimedia Commons

    W Puławach oddział partyzancki Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” pod dowództwem mjr. Mariana Bernaciaka „Orlika” rozbił Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego; uwolniono wówczas 107 więźniów.

  • 25.4

    W rejonie Torgau nad Łabą doszło do spotkania jednostek 1. Armii amerykańskiej i oddziałów sowieckich 5. Armii Gwardyjskiej.

  • 25.4

    Początek pierwszej konferencji Narodów Zjednoczonych w San Francisco.

  • 26.4

    Wojska 2 Frontu Białoruskiego zajęły Szczecin.

  • 28.4

    Przywódca faszystowskich Włoch Benito Mussolini został rozstrzelany przez włoskich partyzantów.

  • 29.4

    KL Dachau – widok ogólny na baraki, w których mieszkali więźniowie. 1945 r. Fot. IPN/Truth About Camps

    Wojska amerykańskie wyzwoliły więźniów niemieckiego obozu koncentracyjnego w Dachau; obóz założony został w 1933 r., w sumie przeszło przez niego ponad 250 tys. więźniów różnej narodowości; prawie połowa z nich zginęła.

  • 30.4

    1 Dywizja Piechoty 1 Armii WP rozpoczęła udział w szturmie Berlina.

  • 30.4

    Wojska sowieckie wyzwoliły niemiecki obóz koncentracyjny w Ravensbrueck.

  • 30.4

    Adolf Hitler. Fot. NAC

    W Berlinie popełnił samobójstwo Adolf Hitler, przywódca III Rzeszy Niemieckiej, zbrodniarz, odpowiedzialny za śmierć milionów ludzi, zamordowanych przez totalitarny nazistowsko-niemiecki reżim.

  • 1.5

    W Berlinie samobójstwo popełnił Joseph Goebbels, niemiecki zbrodniarz wojenny, od 1924 r. w NSDAP, gauleiter Berlina, minister propagandy III Rzeszy, jeden z najbliższych współpracowników Adolfa Hitlera; Goebbels wraz z żoną podali truciznę swoim sześciorgu dzieciom, a następnie zastrzelili się.

  • 2.5

    II wojna światowa: Dowódca obrony Berlina gen. Helmuth Weidling wydał rozkaz zaprzestania walki.

  • 3.5

    Dekretem KRN Michał Rola-Żymierski został mianowany marszałkiem Polski.

  • 3.5

    1 Armia WP po dojściu do Łaby zakończyła swój szlak bojowy.

  • 3.5

    W Londynie powstał Instytut Historyczny im. gen. Władysława Sikorskiego.

  • 3.5

    W Zatoce Lubeckiej brytyjskie samoloty zatopiły niemieckie statki „Thielbeck”, „Cap Arcona” i „Athen”, na których Niemcy zamknęli blisko 9,5 tys. więźniów z obozu Neuengamme, przewidując, że zostaną one zaatakowane przez alianckie lotnictwo – statki nie były oznakowane flagą Czerwonego Krzyża; szacuje się, że w wyniku ataku zginęło ponad 7 tys. osób.

  • 3.5

    W Olkuszu urodził się Tadeusz Rydzyk, duchowny rzymskokatolicki, redemptorysta; założyciel i dyrektor Radia Maryja oraz Telewizji Trwam; założyciel i były rektor Wyższej Szkoły Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu.

  • 4.5

    W Oldenburgu zmarł Fedor von Bock, niemiecki feldmarszałek; dowódca wojsk zajmujących w 1938 r. Austrię; w kampanii polskiej 1939 r. dowodził Grupą Armii „Nord”; w 1940 r. w wojnie przeciwko Francji stał na czele Grupy Armii „B”; w czasie agresji na Związek Sowiecki w 1941 r. dowódca Grupy Armii „Mitte”.

  • 4.5

    Admirał Hans Georg von Friedeburg podpisał akt kapitulacji wojsk niemieckich w Holandii, Danii, Norwegii i północnych Niemczech.

  • 5.5

    W Pradze wybuchło zbrojne powstanie przeciwko Niemcom; 9 maja do wyzwolonego miasta wjechały oddziały Armii Czerwonej.

  • 5.5

    Wyzwolenie niemieckiego obozu koncentracyjnego Mauthausen. Fot. Imperial War Museums. Źródło: Wikimedia Commons

    Wojska amerykańskie wyzwoliły niemiecki obóz koncentracyjny Mauthausen-Gusen, w którym w czasie wojny zamordowanych zostało ok. 28 tys. obywateli polskich.

  • 5.5

    W Krakowie zmarł Tytus Czyżewski, malarz, poeta, krytyk sztuki; w latach 20. współtwórca awangardowej grupy Formiści.

  • 5.5

    Żołnierze Brygady Świętokrzyskiej NSZ. Fot. IPN

    Oddziały Brygady Świętokrzyskiej NSZ wyzwoliły niemiecki obóz koncentracyjny dla kobiet w Holiszowie (Czechy). Uwolniono ok. 700 więźniarek, w tym 167 Polek oraz ponad 200 Żydówek. Do niewoli wzięto ok. 200 esesmanów i 15 strażniczek; w walce rannych zostało 2 polskich żołnierzy. To jedyny przypadek, gdy Polacy wyzwolili obóz koncentracyjny.

  • 6.5

    1 Dywizja Pancerna gen. Stanisława Maczka zajęła bazę niemieckiej marynarki wojennej w Wilhelmshaven, kończąc swój szlak bojowy przez północną Francję, Belgię i Holandię.

  • 6.5

    Armia Czerwona zdobyła po długim oblężeniu Festung Breslau.

  • 7.5

    Gen. Alfred Jodl. Źródło: Wikimedia Commons

    W kwaterze głównej gen. Dwighta D. Eisenhowera w Reims gen. Alfred Jodl, w obecności przedstawicieli czterech mocarstw alianckich, podpisał akt bezwarunkowej kapitulacji Niemiec.

  • 8.5

    Feldmarszałek Wilhelm Keitel (u szczytu stołu) podpisał akt bezwarunkowej kapitulacji Niemiec. Berlin, 08.05.1945. Fot. PAP/CAF

    Na żądanie Stalina powtórzono kapitulację Niemiec: w Karlhorst, na przedmieściach Berlina, marszałek Georgij Żukow o godz. 22.30 przyjął bezwarunkową kapitulację niemieckich sił zbrojnych od feldmarszałka Wilhelma Keitla; w Moskwie, ze względu na dwugodzinną różnicę czasu, był już 9 maja.

  • 8.5

    W Allentown w stanie Pensylwania urodził się Keith Jarrett, pianista jazzowy, kompozytor.

  • 9.5

    Oddziały Armii Czerwonej wkroczyły na teren niemieckiego obozu koncentracyjnego Stutthof; od września 1939 r. do KL Stutthof trafiło w sumie ok. 110 tys. więźniów; liczbę ofiar obozu szacuje się na około 65 tys., spośród których ok. 28 tys. stanowiły osoby pochodzenia żydowskiego.

  • 20.5

    W nocy z 20 na 21 maja z rozkazu Delegatury Sił Zbrojnych oddział uderzeniowy, składający się z b. żołnierzy AK i innych formacji niepodległościowych, uwolnił kilkuset więźniów obozu NKWD w Rembertowie. Jednym z sukcesów akcji było ograniczenie wywózek do łagrów w ZSRS.

  • 21.5

    Wojska amerykańskie po ponad dwóch miesiącach walk zdobyły japońską wyspę Okinawa.

  • 23.5

    W Lueneburgu samobójstwo popełnił Heinrich Himmler, jeden z przywódców III Rzeszy, szef SS, odpowiedzialny za zbrodnie popełnione przez totalitarny nazistowski reżim na milionach ludzi.

  • 24.5

    Dekrety o utworzeniu Politechniki Śląskiej, Uniwersytetu Łódzkiego, Politechniki Łódzkiej i przekształceniu Politechniki Gdańskiej w polską państwową szkołę akademicką.

  • 24.5

    Dekret KRN o odbudowie stolicy.

  • 24.5

    Utworzony został Korpus Bezpieczeństwa Publicznego (później Wewnętrznego), który podlegał MBP, jego zadaniem miała być walka z podziemiem zbrojnym.

  • 31.5

    Odilo Globocnik, nazistowski zbrodniarz, zatrzymany przez Brytyjczyków na terenie Austrii, popełnił samobójstwo; Globocnik w latach 1939-1943 był dowódcą SS i policji w dystrykcie lubelskim, odpowiedzialnym m.in. za zagładę ludności żydowskiej z terenów Generalnego Gubernatorstwa.

  • 3.6

    W nocy z 3 na 4 czerwca uzbrojona grupa żołnierzy podziemia złożona z byłych członków AK zaatakowała Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Mławie uwalniając 40 więźniów, głównie żołnierzy AK, NSZ i BCh.

  • 4.6

    W Chicago urodził się Anthony Braxton, kompozytor, jeden z najbardziej uznanych saksofonistów jazzowych i improwizatorów.

  • 4.6

    Naczelny Wódz gen. Tadeusz Bór-Komorowski nadał miastu Haren, zajętemu przez 1. Dywizję Pancerną gen. Stanisława Maczka, nazwę Maczków.

  • 6.6

    W Wierzchowinach w powiecie krasnostawskim żołnierze NSZ mjr. Mieczysława Pazderskiego „Szarego” zamordowali 194 osoby narodowości ukraińskiej.

  • 6.6

    W Lwówku w Wielkopolsce urodził się Jan Kaczmarek, satyryk, autor piosenek, felietonista.

  • 9.6

    Wojska Czechosłowacji wkroczyły na teren pow. raciborskiego.

  • 9.6

    Władze ZSRS utworzyły na obszarze polskich ziem zachodnich Północną Grupę Wojsk Radzieckich.

  • 11.6

    Rozkaz Naczelnego Dowódcy WP o przeciwdziałaniu zajęcia przez armię czechosłowacką terenów Śląska przejętych przez Polskę w 1938 r.

  • 11.6

    Antysemickie rozruchy w Rzeszowie.

  • 12.6

    Uchwała Rady Ministrów o przejęciu przez państwo całego poniemieckiego majątku ruchomego i nieruchomego.

  • 14.6

    W Bytomiu rozpoczęła działalność Opera Śląska.

  • 15.6

    Piotr Garlicki. Fot. PAP/L. Szymański

    W Warszawie urodził się Piotr Garlicki, aktor Teatru Współczesnego, wystąpił w filmach „Barwy ochronne”, „Pasja”, „Quo vadis”, znany także z ról w serialach „Tajemnica Enigmy”, „Królowa Bona” oraz „Na dobre i na złe”.

  • 17.6

    W Meensel-Kiezegem urodził się Eddy Merckx, belgijski kolarz szosowy, torowy i przełajowy; pięciokrotnie zwyciężał w Tour de France (1969-1972, 1974) i w Giro d'Italia (1968, 1970, 1972-1974); czterokrotny szosowy mistrz świata.

  • 17.6

    W Moskwie rozpoczęły się rozmowy na temat utworzenia w Polsce Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej.

  • 17.6

    Wojsko Polskie zajęło polską część Cieszyna.

  • 18.6

    W nocy z 18 na 19 czerwca w pobliżu wioski Horni Moštenice pod Přerovem pochodzący ze Słowacji żołnierze czechosłowackich sił zbrojnych zamordowali 265 Niemców spiskich; wśród ofiar było 120 kobiet i 74 dzieci.

  • 18.6

    Fotografia gen. Leopolda Okulickiego wykonana w więzieniu NKWD na Łubiance. Źródło: IPN

    W Moskwie rozpoczął się proces przywódców Polskiego Państwa Podziemnego, podstępnie aresztowanych przez NKWD.

  • 19.6

    Radovan Karadżić. Fot. PAP/EPA

    W Petnjicy w Czarnogórze urodził się Radovan Karadżić, lekarz psychiatra, przywódca Serbów bośniackich w okresie wojny domowej w BiH w latach 1992-1995; oskarżony o zbrodnie wojenne i ludobójstwo; po zakończeniu działań wojennych ukrywał się; w 2008 r. aresztowany w Belgradzie; w 2016 r. w Hadze skazany przez Międzynarodowy Trybunał ONZ ds. Zbrodni Wojennych w byłej Jugosławii na łącznie 40 lat więzienia za zbrodnie wojenne, przeciwko ludzkości oraz ludobójstwo w Srebrenicy podczas wojny bośniackiej w latach 1992-1995.

  • 19.6

    Aung San Suu Kyi. Fot. PAP/EPA

    W Rangunie urodziła się Aung San Suu Kyi, birmańska opozycjonistka, działaczka polityczna; laureatka Pokojowej Nagrody Nobla (1991).

  • 21.6

    Prezydent Czechosłowacji Edvard Beneš wydał dekret o konfiskacie i parcelacji ziemi należącej do Niemców, Węgrów i kolaborantów.

  • 21.6

    Adam Zagajewski. Fot. PAP/G. Jakubowski

    We Lwowie urodził się Adam Zagajewski, poeta, prozaik, eseista, krytyk, tłumacz; współzałożyciel "Zeszytów Literackich", autor takich prac jak "Płótna", "Ziemia Ognista", "Ciepło, zimno", "Cienka kreska", "Solidarność i samotność".

  • 21.6

    Gen. Leopold Okulicki przed Kolegium Wojskowego Sądu Najwyższego ZSRS. Źródło: IPN

    Kolegium Wojskowe Sądu Najwyższego ZSRS w Moskwie ogłosiło wyrok w sprawie aresztowanych przez NKWD przywódców Polskiego Państwa Podziemnego. Oskarżono ich o działania przeciwko Armii Czerwonej i Związkowi Sowieckiemu oraz współpracę z Niemcami; trzech spośród skazanych w procesie zmarło w sowieckich więzieniach: ostatni dowódca AK gen. Leopold Okulicki "Niedźwiadek", wicepremier i delegat Rządu na Kraj Jan Stanisław Jankowski oraz Stanisław Jasiukowicz, członek Rady Ministrów na Kraj ze Stronnictwa Narodowego.

  • 21.6

    II wojna światowa: Wojska amerykańskie zdobyły Okinawę.

  • 22.6

    W Moskwie rozpoczęło się spotkanie przywódców Polski i Czechosłowacji dotyczące spornych kwestii granicznych.

  • 24.6

    W Moskwie na Placu Czerwonym odbyła się Defilada Zwycięstwa.

  • 25.6

    Henryk Talar. Fot. PAP/R. Pietruszka

    W Kozach w powiecie bielskim urodził się Henryk Talar, aktor, przez wiele lat związany z warszawskim Teatrem Ateneum; wystąpił m.in. w filmach „Umarli rzucają cień”, „Prom do Szwecji”, „Dzień Wisły”, „Bołdyn”, „Kim jest ten człowiek”, „Stan strachu”, „Prymas. Trzy lata z tysiąca” i „Hel”, a także w serialu „Polskie drogi”.

  • 26.6

    W San Francisco przedstawiciele 50 rządów podpisali Kartę Narodów Zjednoczonych.

  • 27.6

    Generalissimus Stalin. Fot. PAP/CAF

    Stalinowi nadano tytuł generalissimusa Związku Sowieckiego.

  • 27.6

    W Pradze w więziennym szpitalu zmarł Emil Hacha, prawnik, prezydent Republiki Czecho-Słowackiej (1938-1939), a następnie prezydent utworzonego przez III Rzeszę Protektoratu  Czech i Moraw (1939-1945); po zakończeniu II wojny światowej aresztowany.

  • 28.6

    Krajowa Rada Narodowa powołała Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej: premierem został Edward Osóbka-Morawski, wicepremierami Władysław Gomułka i Stanisław Mikołajczyk, pełniący również funkcję ministra rolnictwa.
     

  • 1.7

    W Miami urodziła się Debbie Harry, amerykańska piosenkarka, aktorka; wokalistka zespołu Blondie.

  • 1.7

    Monument - symbol Polski Walczącej na Kopcu Powstania Warszawskiego w Warszawie. Fot. PAP/M. Obara

    Rada Jedności Narodowej ogłosiła przesłanie Polskiego Państwa Podziemnego, nazywane Testamentem Polski Walczącej.

  • 5.7

    Polska administracja oficjalnie przejęła z rąk sowieckiego komendanta wojennego władzę nad Szczecinem.

  • 5.7

    Jerzy Kropiwnicki. Fot. PAP/P. Kopczyński

    W Łodzi urodził się Jerzy Kropiwnicki, ekonomista; członek Krajowej Komisji Porozumiewawczej NSZZ „S” i Komisji Krajowej, wiceprzewodniczący Zarządu Regionu NSZZ „S” Ziemia Łódzka; po wprowadzeniu stanu wojennego skazany na sześć lat więzienia za kierowanie akcją protestacyjną; w 1984 r. zwolniony na mocy amnestii; w 1989 r. był współzałożycielem ZChN (2002-2006 prezes); poseł na Sejm (1991-1993, 1997-2001); w rządzie Jana Olszewskiego minister pracy i polityki socjalnej, w rządzie Hanny Suchockiej kierował Centralnym Urzędem Planowania, a w gabinecie Jerzego Buzka - Centrum Studiów Strategicznych; prezydent Łodzi w latach 2002-2010.

  • 5.7

    Stany Zjednoczone uznały Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej, cofając uznanie polskiemu rządowi na uchodźstwie; następnego dnia to samo uczynił rząd Wielkiej Brytanii.

  • 9.7

    Maria Pawlikowska-Jasnorzewska. Fot. NAC

    W Manchesterze zmarła Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, poetka i dramatopisarka; córka znanego malarza Wojciecha Kossaka i siostra satyryczki Magdaleny Samozwaniec; autorka zbiorów poezji  "Niebieskie migdały",  "Różowa magia", "Pocałunki", "Dancing" i "Surowy jedwab", "Śpiąca załoga", "Róże i lasy płonące",  "Gołąb ofiarny", a także  dramatów: "Szofer Archibald", "Egipska pszenica" czy "Zalotnicy niebiescy".  Jej osobiste notatki z czasów wojny opublikowano w tomie „Wojnę szatan spłodził”.

  • 12.7

    Funkcjonariusze PUBP Augustów i sowieccy doradcy. Fot. IPN

    NKWD i Armia Czerwona rozpoczęły obławę augustowską, w której zatrzymano 2 tys. osób, 593 działaczy podziemia wywieziono i zamordowano w nieznanym do dziś miejscu. Historycy uważają te wydarzenia za największą po II wojnie światowej, niewyjaśnioną dotąd zbrodnię dokonaną na Polakach.

  • 16.7

    Wybuch bomby atomowej nad Hiroszimą Fot.PAP/Reprodukcja

    Na poligonie wojskowym w stanie Nowy Meksyk w okolicach miasta Alamogordo Stany Zjednoczone przeprowadziły pierwszą próbną eksplozję bomby atomowej.

  • 17.7

    Wielka Trójka w Poczdamie. Lipiec 1945 r. Fot. PAP/CAF/Reprodukcja

    W Poczdamie rozpoczęła się konferencja Wielkiej Trójki: premier Wielkiej Brytanii Winston Churchill (Clement Attlee), prezydent USA Harry Truman i przywódca ZSRS Józef Stalin

    Postanowienia końcowe konferencji ustalały demilitaryzację i denazyfikację Niemiec, wysokość odszkodowań na rzecz krajów oraz wszczęcie procesów zbrodniarzy wojennych.

  • 17.7

    WP wkroczyło do Górnej Orawy i Spisza.

  • 20.7

    Prymas August Hlond. Fot. PAP/CAF

    Do Polski powrócił prymas August Hlond.

  • 22.7

    Dekret o ustanowieniu Święta Odrodzenia Polski.

  • 23.7

    We Francji rozpoczął się proces marszałka Phillippe’a Petaine’a, premiera kolaborującego z nazistowskimi Niemcami państwa Vichy.

  • 24.7

    Skapitulowały ostatnie japońskie oddziały na Okinawie.

  • 24.7

    Odezwa płk. Jana Rzepeckiego do byłych żołnierzy AK, wzywająca ich do legalnej pracy i walki politycznej.

  • 26.7

    Winston Churchill. Fot. PAP/Photoshot

    Po klęsce Partii Konserwatywnej w wyborach do parlamentu stanowisko premiera utracił Winston Churchill. Nowym premierem Wielkiej Brytanii został Clement Attlee.

  • 26.7

    W Chiswick w Wielkiej Brytanii urodziła się Hellen Mirren (właściwie Jelena Mironowa), brytyjska aktorka rosyjskiego pochodzenia; aktorka teatru Petera Brooka i Royal Shakespeare Company, laureatka Oscara i nagród na festiwalu filmowym w Cannes.

  • 2.8

    Wielka Trójka: Józef Stalin, Harry Truman i Winston Churchill. Poczdam, 07.1945. Fot. PAP/CAF

    W Poczdamie zakończyła się konferencja Wielkiej Trójki: Winston Churchill (Clement Attlee), Harry Truman i Józef Stalin, na której ustalono m.in. przebieg polskich granic zachodnich oraz kwestię przesiedlenia ludności niemieckiej.

  • 2.8

    Krajowa Rada Narodowa ogłosiła amnestię dla żołnierzy podziemia; skorzystało z niej ponad 30 tysięcy osób.

  • 5.8

    Gen. Antoni Heda „Szary”. Fot. PAP/J. Mazur

    W nocy z 4 na 5 sierpnia oddział Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość, pod dowództwem kpt. Antoniego Hedy "Szarego", zaatakował więzienie UB w Kielcach, z którego uwolnił członków polskiego podziemia niepodległościowego.

  • 5.8

     Decyzja o likwidacji Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj.

  • 6.8

     Amerykanie zrzucili bombę atomową na Hiroszimę: w ciągu kilkudziesięciu sekund zginęło 78 tys. ludzi, ponad 37 tys. zostało rannych; około 14 tys. osób zaginęło.

  • 8.8

     W Londynie Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Francja i Związek Sowiecki podpisały umowę powołującą Międzynarodowy Trybunał Wojskowy, który miał osądzić nazistowskich zbrodniarzy wojennych. Na miejsce procesu wyznaczono Norymbergę.

  • 8.8

    ZSRS wypowiedział wojnę Japonii; sowieckie wojska wkroczyły do Mandżurii i Korei.

  • 9.8

    Grzyb po wybuchu bomby atomowej nad Nagasaki 9 sierpnia 1945 r. Źródło: Wikimedia Commons

    Amerykanie zrzucili bombę atomową na Nagasaki; bezpośrednio w wyniku ataku zginęło kilkadziesiąt tysięcy osób; na skutek odniesionych ran i napromieniowania zmarły kolejne dziesiątki tysięcy ludzi.

  • 11.8

    Stefan Jaracz. Fot. NAC

    W Otwocku zmarł Stefan Jaracz, aktor, reżyser; wystąpił m.in. w filmach "Księżna Łowicka" i "Jego wielka miłość"; w latach 30. dyrektor warszawskiego teatru Ateneum.

  • 13.8

    W Bobrówce na Podlasiu urodził się Leszek Sławoj Głódź, biskup polowy Wojska Polskiego w latach 1991-2004; biskup diecezji warszawsko-praskiej (2004-2008); od 2008 r. arcybiskup metropolita gdański; doktor prawa kanonicznego, generał dywizji.

  • 14.8

    Wim Wenders Fot.PAP/EPA

    W Duesseldorfie urodził się Wim Wenders, jeden z najbardziej znanych reżyserów współczesnego kina niemieckiego, scenarzysta; autor m.in. filmów „Paryż, Teksas”, „Niebo nad Berlinem”, „Lisbon story”, „Buena Vista Social Club” i „Pina”.

  • 14.8

    W Waco w stanie Teksas urodził się Steve Martin, aktor, scenarzysta; wystąpił m.in. w filmach „Trzej Amigos”, „Ojciec panny młodej” „Wielka heca Bowfingera” i „Różowa pantera”; laureat honorowego Oscara w 2014 r.

  • 15.8

    W Paryżu na karę śmierci za kolaborację z III Rzeszą skazany został Philippe Petain, marszałek Francji, w czasie I wojny światowej naczelny dowódca wojsk francuskich na froncie zachodnim; w 1940 r. podpisał kapitulację z Niemcami i stanął na czele kolaboracyjnego reżimu Vichy; ze względu na podeszły wiek (89 lat) i wcześniejsze zasługi kara śmierci zamieniona została na dożywocie.

  • 15.8

    Cesarz Hirohito Fot.PAP/EPA

    II wojna światowa: Cesarz Hirohito w przemówieniu radiowym ogłosił kapitulację Japonii.

  • 16.8

    Edward Osóbka-Morawski i Wiaczesław Mołotow podpisali polsko-radziecką umowę o odszkodowaniach wojennych oraz umowę o polsko-radzieckiej granicy państwowej.

  • 17.8

    Indonezja ogłosiła niepodległość.

  • 17.8

    W Anglii ukazała się książka George’a Orwella „Folwark zwierzęcy”.

  • 19.8

    W Hounslow urodził się Ian Gillan, wokalista Deep Purple i Black Sabbath.

  • 21.8

    Irena Kosmowska. Fot. NAC

    W Berlinie w więzieniu zmarła Irena Kosmowska, działaczka społeczna i oświatowa; członek władz PSL „Wyzwolenie” i Stronnictwa Ludowego; parlamentarzystka II RP; po wybuchu II wojny światowej zaangażowana w podziemną działalność ruchu ludowego; w lipcu 1942 r. aresztowana przez Gestapo.

  • 24.8

    Dekrety o utworzeniu Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz o przekształceniu Uniwersytetu Wrocławskiego i Politechniki Wrocławskiej w polskie państwowe szkoły akademickie.

  • 29.8

    Zdzisława Sośnicka. Fot. PAP/M. Sokołowski

    W Kaliszu urodziła się Zdzisława Sośnicka, piosenkarka, kompozytorka.

  • 30.8

    Rozpoczął się pierwszy ogólnopolski Zjazd Związku Zawodowego Literatów Polskich. Przewodniczącym związku wybrano Jarosława Iwaszkiewicza.

  • 31.8

    Stefan Banach. Fot. PAP

    We Lwowie zmarł prof. Stefan Banach, matematyk, wykładowca Uniwersytetu Jana Kazimierza, współzałożyciel lwowskiej szkoły matematycznej; jeden z twórców analizy funkcjonalnej.

  • 31.8

    Aresztowany został Kazimierz Moczarski, szef Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej ZWZ-AK.

  • 1.9

    Na Monte Cassino uroczyście otwarto polski cmentarz wojenny.

  • 2.9

    Ho Chi Minh ogłosił powstanie Demokratycznej Republiki Wietnamu.

  • 2.9

    Płk Jan Rzepecki. Fot. PAP/CAF/S. Dąbrowiecki

    W Warszawie założono konspiracyjne Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość (WiN), jego prezesem został płk Jan Rzepecki.

  • 2.9

    Japońska delegacja na pokładzie amerykańskiego okrętu „Missouri”. 2 września 1945 r. Źródło: Wikimedia Commons

    Na amerykańskim okręcie „Missouri” w Zatoce Sagami pod Tokio przedstawiciele władz Japonii podpisali bezwarunkową kapitulację.

  • 8.9

    Płk Jan Mazurkiewicz "Radosław", w czasie II wojny światowej zastępca, a następnie szef Kedywu KG AK, podczas powstania warszawskiego dowódca Zgrupowania "Radosław", wezwał byłych żołnierzy Armii Krajowej do ujawnienia się.

  • 10.9

    W Oslo na karę śmierci skazany został Vidkun Quisling, założyciel i przywódca norweskiej partii faszystowskiej; w czasie II wojny światowej premier kolaboracyjnego rządu norweskiego, ściśle współpracującego z niemieckimi władzami okupacyjnymi.

  • 11.9

    W Monachium urodził się Franz Beckenbauer, niemiecki piłkarz, trener; wicemistrz świata z 1966 r. i mistrz świata z 1974; mistrz Europy (1972); zdobywca Złotej Piłki w 1972 i 1976 r.; zawodnik Bayernu Monachium, w którego barwach trzykrotnie wygrywał Puchar Europy; trener reprezentacji RFN w latach 1984-1990, z którą zdobył mistrzostwo świata we Włoszech (1990).

  • 12.9

    Rząd Jedności Narodowej uznał za nieobwiązujący konkordat zawarty z Watykanem w 1925 r.

  • 14.9

    Jerzy Zelnik. Fot. PAP/A. Rybczyński

    W Krakowie urodził się Jerzy Zelnik, aktor filmowy i teatralny, odtwórca słynnej roli Ramzesa XIII w "Faraonie" Jerzego Kawalerowicza, znany również z serialu "Królowa Bona", a także filmów "Epitafium dla Barbary Radziwiłłówny" i "Dzieje grzechu".

  • 26.9

    W Washington w Anglii urodził się Bryan Ferry, piosenkarz, muzyk, kompozytor; współzałożyciel i wokalista zespołu Roxy Music.

  • 26.9

    W Nowym Jorku zmarł Bela Bartok, węgierski kompozytor, pianista, badacz muzyki ludowej; autor m.in. opery „Zamek Sinobrodego” oraz baletów „Cudowny mandaryn” i „Drewniany książę”.

  • 27.9

    Premiera filmu „Rzym miasto otwarte” w reżyserii Roberto Rosselliniego.

  • 1.10

    Urodził się Wiesław Wójcik, aktor, wystąpił w filmach „Człowiek z marmuru”, „Party przy świecach”, „Kornblumenblau”, a także w serialu „Z biegiem lat, z biegiem dni …”.

  • 8.10

    Ewa Lipska. Fot. PAP/J.Bednarczyk

    W Krakowie urodziła się Ewa Lipska, poetka.

  • 15.10

    W więzieniu Fresnes koło Paryża rozstrzelany został Pierre Laval, skazany na karę śmierci premier rządu Vichy (1942-1944), kolaborującego z III Rzeszą; przed II wojną światową dwukrotnie pełnił funkcję premiera Francji: w latach 1931-1932 i 1935-1936.

  • 16.10

    W Poznaniu powstał chór chłopięco-męski im. ks. Wacława Gieburowskiego, pod dyrekcją Stefana Stuligrosza.

  • 16.10

    Minister spraw zagranicznych Wincenty Rzymowski podpisał w imieniu Polski Kartę Narodów Zjednoczonych.

  • 21.10

    W Moskwie urodził się Nikita Michałkow, aktor, reżyser, scenarzysta i producent filmowy; twórca m.in. filmów „Oczy czarne”, „Spaleni słońcem” – nagrodzony Oscarem (1995) oraz „Cyrulik syberyjski”.

  • 24.10

    Vidkun Quisling. Źródło: NAC

    W Oslo rozstrzelany został Vidkun Quisling, założyciel i przywódca norweskiej partii faszystowskiej; w czasie II wojny światowej premier kolaboracyjnego rządu norweskiego, ściśle współpracującego z niemieckimi władzami okupacyjnymi.

  • 24.10

    Weszła w życie Karta Narodów Zjednoczonych; początek oficjalnej działalności ONZ.

  • 25.10

    Romuald Szeremetiew. Fot. PAP/A. Rybczyński

    W Olmontach na Białostocczyźnie urodził się Romuald Szeremietiew, działacz opozycji antykomunistycznej, członek Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela, Konfederacji Polski Niepodległej, prezes Polskiej Partii Niepodległościowej (1985-1992); w latach 1991-1992 i 1997-2001 wiceminister obrony narodowej; poseł AWS (1997-2001) .

  • 25.10

    Krzysztof Piesiewicz. Fot. PAP/T. Gzell

    W Warszawie urodził się Krzysztof Piesiewicz, prawnik, oskarżyciel posiłkowy w procesie zabójców ks. Jerzego Popiełuszki, obrońca w sprawie płk. Ryszarda Kuklińskiego; współautor kilkunastu scenariuszy do filmów Krzysztofa Kieślowskiego, polityk.

  • 25.10

    Ze Sztokholmu do Gdyni powróciły internowane w czasie wojny trzy okręty podwodne: "Ryś", "Sęp" i "Żbik" oraz żaglowiec "Dar Pomorza".

  • 26.10

    Dekretem Rady Ministrów powołana została Polska Agencja Prasowa.

  • 26.10

    Bolesław Bierut. Fot. PAP/J. Baranowski

    Dekret KRN o przejściu wszystkich gruntów w granicach Warszawy na rzecz gminy miasta stołecznego - tzw. dekret Bieruta.

  • 29.10

    Do Polski powróciło z Francji 2 tys. polskich żołnierzy walczących w czasie wojny we francuskim ruchu oporu i polskich formacjach 1 Armii Francuskiej.

  • 31.10

    Wincenty Witos. Fot. PAP/CAF

    W Krakowie zmarł Wincenty Witos, przywódca ruchu ludowego, trzykrotny premier II RP, jeden z przywódców Centrolewu, więzień brzeski.

  • 3.11

    W Noerdlingen urodził się Gerd Mueller, piłkarz, wielokrotny reprezentant Niemiec, zdobywca 68 bramek dla drużyny narodowej; mistrz Europy z 1972 r. i mistrz świata z 1974 r.; zawodnik Bayernu Monachium, z którym trzykrotnie zdobywał Puchar Europy (1974-1976).

  • 5.11

    Płk Jan Rzepecki. Fot. PAP/CAF/J. Baranowski

    Władze komunistyczne aresztowały płk. Jana Rzepeckiego, komendanta Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość.

  • 6.11

    Wincenty Witos. Fot. PAP/CAF

    W Wierzchosławicach odbył się pogrzeb Wincentego Witosa.

  • 7.11

    W Łodzi urodził się Witold Adamek, operator, reżyser, scenarzysta, twórca filmu „S@motność w sieci”.

  • 10.11

    Powołano Centralny Urząd Planowania (CUP).

  • 11.11

    Ukazał się pierwszy numer "Tygodnika Warszawskiego", społeczno-kulturalnego pisma katolickiego.

  • 13.11

    Dekret o utworzeniu Państwowego Przedsiębiorstwa "Film Polski" i nacjonalizacji majątku wytwórni filmowych.

  • 13.11

    Powołano Ministerstwo Ziem Odzyskanych, którego szefem został Władysław Gomułka.

  • 16.11

    Utworzono Komisję Specjalną do Walki z Nadużyciami i Szkodnictwem Gospodarczym. Komisja posiadała uprawnienia sądu i prokuratury.

  • 16.11

    38. Konferencja Generalna UNESCO w Paryżu. Listopad 2015 r. Fot. PAP/EPA

    W Londynie podpisano konwencję o otworzeniu UNESCO (Organizacji Narodów Zjednoczonych dla Wychowania, Nauki i Kultury).

  • 18.11

    Pomnik Braterstwa Broni. Fot. PAP/CAF

    W Warszawie odsłonięto Pomnik Braterstwa Broni.

  • 20.11

    Joachim von Ribbentrop (L) i Baldur von Schirach podczas procesu w Norymberdze. Źródło: Wikimedia Commons

    Przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze rozpoczął się proces niemieckich zbrodniarzy wojennych.

  • 20.11

    Sojusznicza Rada Kontroli przyjęła plan wysiedleń ludności niemieckiej z Polski, Czechosłowacji, Węgier i Austrii.

  • 21.11

    W Moskwie odbyła się premiera baletu „Kopciuszek” z muzyką Siergieja Prokofiewa.

  • 21.11

    Władysław Broniewski. Fot. PAP/CAF

    Do Polski z emigracji powrócił Władysław Broniewski.

  • 21.11

    W Waszyngtonie urodziła się Goldie Hawn, amerykańska aktorka, wystąpiła w filmach „Szeregowiec Benjamin”, „Ptaszek na uwięzi”, „Wszyscy mówią: kocham cię”, a także w filmie „Kwiat kaktusa” - Oscar za najlepszą rolę drugoplanową (1970).

  • 25.11

    Cmentarz Powstańców Warszawskich. Fot. PAP/J. Turczyk

    Na Woli założony został Cmentarz Powstańców Warszawskich; spoczywają na nim szczątki ponad 100 tys. osób - powstańców i ludności cywilnej stolicy.

  • 25.11

    W Warszawie ukazał się pierwszy numer katolickiego tygodnika "Dziś i jutro".

  • 6.12

    Rafał Wojaczek; zdjęcie na tablicy pamiątkowej we Wrocławiu. Fot. PAP

    W Mikołowie urodził się Rafał Wojaczek, poeta, porównywany do Charlesa Baudelaire'a i Arthura Rimbauda; autor tomów wierszy "Sezon" i "Inna bajka" oraz zbiorów wydanych po jego śmierci, m.in. „Którego nie było", "Nie skończona krucjata", "Reszta krwi", "Utwory zebrane".

  • 6.12

     W Warszawie rozpoczął obrady I Zjazd Polskiej Partii Robotniczej.

  • 8.12

    Maryla Rodowicz. Fot.PAP/R.Pietruszka

    W Zielonej Górze urodziła się Maryla Rodowicz, jedna z najpopularniejszych polskich piosenkarek, wykonawczyni takich przebojów jak "Małgośka", "Remedium", "Sing-sing", "Niech żyje bal", "Do łezki łezka", "Dziś prawdziwych Cyganów już nie ma".

  • 10.12

    Marek Grechuta. Fot. PAP/J. Bednarczyk

    W Zamościu urodził się Marek Grechuta, piosenkarz, poeta, kompozytor, wykonawca przebojów "Dni, których nie znamy", "Będziesz moją panią", "Niepewność", "Korowód".

  • 11.12

     Pogrzeb sekretarza NKW PSL Bolesława Ściborka, zamordowanego 5 grudnia 1945 r. w Łodzi przez funkcjonariuszy UB. W uroczystościach wzięło udział około 25 tys. osób.

  • 12.12

    Władysław Gomułka. Fot. PAP/CAF

    Podczas I Zjazdu Polskiej Partii Robotniczej (6-13 XII) Komitet Centralny powołał Władysława Gomułkę na stanowisko sekretarza generalnego.

  • 14.12

    W Sopocie urodził się Andrzej Dudziński, malarz, grafik i ilustrator.

  • 16.12

    W Turynie zmarł Giovanni Agnelli, włoski inżynier, przedsiębiorca, założyciel firmy samochodowej Fiat.

  • 16.12

    Rozpoczęcie zajęć na Uniwersytecie Warszawskim.

  • 21.12

    W Heidelbergu w Niemczech na skutek obrażeń odniesionych w wypadku samochodowym, zmarł generał George S. Patton, jeden z najwybitniejszych dowódców armii amerykańskiej w czasie II wojny światowej.

  • 28.12

    W Hollywood zmarł Theodore Dreiser, pisarz amerykański, autor „Finansisty” i „Tragedii amerykańskiej”.

Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL