Daty

Kalendarz dat

1942

  • 5.1

    Elżbieta Ficowska. Fot. PAP/R. Pietruszka

    W Warszawie urodziła się Elżbieta Ficowska (z domu Koppel), działaczka społeczna, pisarka, pedagog, w latach 2002-2006 przewodnicząca Stowarzyszenia Dzieci Holokaustu, żona Jerzego Ficowskiego.

  • 5.1

    Grupa Inicjatywna polskich komunistów założyła w Warszawie Polską Partię Robotniczą. Sekretarzem KC PPR został Marceli Nowotko. Nazwa partii, jej program i obsada personalna ustalone zostały w Moskwie.

  • 9.1

    Jerzy Różycki. Fot. PAP/Reprodukcja

    W okolicach Balearów w katastrofie statku zginął Jerzy Różycki, matematyk, kryptolog. Wspólnie z Marianem Rejewskim i Henrykiem Zygalskim w 1933 r. złamał kod niemieckiej maszyny szyfrującej Enigma.

  • 10.1

    Symbol Polski Walczącej. Fot. PAP/D. Kulaszewicz

    W okupowanej Warszawie zespoły Organizacji Małego Sabotażu "Wawer" zamazały ok. 250 tablic z niemieckimi nazwami ulic i rozrzuciły 40 tys. ulotek z tekstem noworocznego przemówienia Prezydenta RP Władysława Raczkiewicza.

  • 10.1

    W Warszawie urodził się Grzegorz Kowalski, rzeźbiarz, performer, pedagog, eseista, krytyk sztuki.

  • 14.1

    Krzysztof Klenczon. Fot. PAP/CAF/I. Radkiewicz

    W Pułtusku urodził się Krzysztof Klenczon, piosenkarz, gitarzysta, kompozytor, współzałożyciel zespołu "Czerwone Gitary".

  • 16.1

    Niemiecki obóz Kulmhof. 1942 r. Źródło: Wikimedia Commons / Muzeum Okręgowe w Koninie

    Początek deportacji przeprowadzanych przez Niemców z getta łódzkiego do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem (Kulmhof).

  • 16.1

    Pawiak. Fot. PAP/W. Pacewicz

    Z oddziału kobiecego na Pawiaku przy ul. Dzielnej w Warszawie uciekły trzy więźniarki polityczne: Ewa Dreżepolska, Zofia Przybytkowska i Teofila Ull. Była to jedyna w czasie niemieckiej okupacji udana ucieczka kobiet z tego więzienia.

  • 17.1

    W Louisville w USA urodził się Muhammad Ali - jeden z najsłynniejszych bokserów w historii; mistrz świata wagi ciężkiej; karierę zaczął na olimpijskim ringu w Rzymie w 1960 r., pokonując w finale wagi półciężkiej Zbigniewa Pietrzykowskiego. Do 1981 roku stoczył 61 profesjonalnych walk, wygrał 56, z czego 37 przez nokaut. Poniósł tylko pięć porażek.

  • 19.1

    W Londynie podpisano umowę o przyszłej konfederacji polsko-czechosłowackiej.

  • 20.1

    Szef Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy Reinhard Heydrich. Fot. NAC

    Podczas konferencji w Wannsee pod Berlinem Główny Urząd Bezpieczeństwa Rzeszy (RSHA) przedstawił plan "ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej" (Endloesung der Judenfrage), który dotyczył zagłady 11 milionów Żydów.

  • 26.1

    Most nad ul. Chłodną łączący dwie części getta warszawskiego. 1942 r. Fot. NAC

    W warszawskim getcie oddano do użytku drewniany most dla pieszych nad ulicą Chłodną przy skrzyżowaniu z ulicą Żelazną. Most łączył tzw. duże i małe getto.

  • 2.2

    W Chełmnie nad Nerem w obozie zagłady Niemcy zamordowali około 1200 Żydów z Sompolna. 

  • 4.2

    W Warszawie zmarł prof. Kazimierz Orzechowski, kierownik Katedry i Kliniki Neurologicznej oraz dziekan Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Warszawskiego, prezes Polskiego Towarzystwa Neurologicznego. 

  • 5.2

    W Aszchabadzie urodził się Andrzej Wohl, aktor, reżyser, producent filmowy.

  • 11.2

    Maciej Aleksy Dawidowski "Alek". Fot. NAC

    Podharcmistrz Maciej Aleksy Dawidowski "Alek" z konspiracyjnej Organizacji Małego Sabotażu "Wawer" odkręcił tablicę z napisem "Dem grossen Astronomen", przytwierdzoną do cokołu pomnika Mikołaja Kopernika w Warszawie przez niemieckie władze okupacyjne.

  • 14.2

    Gen. Stefan Rowecki. Fot. PAP/CAF

    Rozkaz Naczelnego Wodza gen. Władysława Sikorskiego o przekształceniu Związku Walki Zbrojnej w Armię Krajową. Dowódcą AK został gen. Stefan Rowecki.

  • 14.2

    Piotr Szczepanik. Fot. PAP/J. Bednarczyk

    W Lublinie urodził się Piotr Szczepanik, piosenkarz, gitarzysta; wykonawca takich przebojów jak "Żółte kalendarze", "Kochać" i "Goniąc kormorany".

  • 14.2

    W wypadku na lotnisku Northolt zginął por. Mirosław Ferić, as myśliwski, pilot Dywizjonu 303. 

  • 15.2

    Pierwsza deportacja do KL Auschwitz polskich Żydów. Transport dotarł z Bytomia. Nie wiadomo ile osób deportowano. Wszystkich zgładzono tuż po przywiezieniu.

  • 15.2

    Wojska japońskie zajęły Singapur, największą brytyjską bazę morską na Dalekim Wschodzie; do niewoli dostało się ponad 70 tys. żołnierzy alianckich.

  • 19.2

    Rozkaz Reichsfuehrera SS Heinricha Himmlera o przewiezieniu zakwalifikowanych do germanizacji polskich dzieci z domów sierot w Kraju Warty do niemieckich instytucji wychowawczych w Rzeszy.

  • 20.2

    W szpitalu więziennym Moabit w Berlinie, według innych źródeł w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen, zmarł ks. biskup Juliusz Bursche, teolog, działacz narodowy, superintendent Kościoła ewangelicko-augsburskiego w Polsce. 

  • 21.2

    W Warszawie urodził się Jan Krzysztof Kelus, socjolog, działacz opozycyjny, współpracownik Komitetu Obrony Robotników, autor i wykonawca piosenki niezależnej. Współzałożyciel podziemnego wydawnictwa CDN, twórca Oficyny Fonograficznej CDN.

  • 22.2

    Katarzyna Gaertner. Fot. PAP/S. Czarnogórski

    W Myślenicach urodziła się Katarzyna Gaertner, kompozytorka, autorka przebojów „Małgośka”, „Eurydyki tańczące”, śpiewogry „Pozłacany warkocz” i oratorium „Zagrajcie nam wszystkie srebrne dzwony”.

  • 22.2

    W Poznaniu oddział składający się z żołnierzy AK i mieszkańców poznańskiego Chwaliszewa przeprowadził dywersyjno-sabotażową akcję „Bollwerk”; w jej wyniku podpalono niemieckie magazyny, w których spłonęły niemieckie mundury, żywność i broń.

  • 23.2

    Na Morzu Czarnym zatonął statek "Struma", omyłkowo storpedowany przez sowiecki okręt podwodny. Na jego pokładzie znajdowało się 769 rumuńskich Żydów. 

  • 24.2

    W Olszance koło Żyrardowa zmarł Czesław Tański, konstruktor lotniczy, popularyzator lotnictwa; malarz.

  • 25.2

    Stanisław Maczek. Fot. Wikimedia Commons

    Gen. Stanisław Maczek rozpoczął w Szkocji formowanie 1. Dywizji Pancernej.

  • 25.2

    Komendant Główny AK powołał Wojskową Służbę Kobiet (WSK). 

  • 1.3

    W ramach "Akcji Reinhard", której celem była zagłada ludności żydowskiej, Niemcy rozpoczęli budowę obozu zagłady w Sobiborze.

  • 2.3

    W Nowym Jorku urodził się Lou Reed (właściwie Louis Alan Firbank), wokalista rockowy i kompozytor.

  • 3.3

    Z więzienia na Pawiaku uciekł Tadeusz Szpotański, były wiceprezydent Warszawy, a także dwaj oficerowie AK - mjr Stanisław Dobrski i por. Eugeniusz Filipowicz, oraz Henryk Borucki "Czarny", komendant konspiracyjnej Komendy Obrońców Polski.

  • 4.3

    W Sosnowcu urodził się Kazimierz Ratoń, poeta, autor tomików „Pieśni północne”, „Gdziekolwiek pójdę”, „Pieśni ocalone”.

  • 4.3

    W Oświęcimiu urodził się Henryk Waniek, śląski malarz, poeta, filozof, krytyk, scenograf; autor książek „Dziady berlińskie”, „Pitagoras na trawie”, „Finis Silesiae”.

  • 6.3

    W KL Auschwitz rozstrzelany został Roman Rybarski, ekonomista, historyk, poseł na Sejm i prezes Klubu Parlamentarnego Stronnictwa Narodowego (1928-1935), dziekan Wydziału Prawa UW. W konspiracji członek Prezydium SN, pierwszy dyrektor Departamentu Skarbu Delegatury Rządy RP na Kraj.

  • 10.3

    Rząd sowiecki zmniejszył liczbę dziennych racji żywnościowych dla Armii Polskiej z 70 tys. do 26 tys.

  • 11.3

    Marek Kotański. Fot. PAP/Szwejkowski

    W Warszawie urodził się Marek Kotański, psycholog terapeuta i działacz społeczny. Na początku lat 80. zorganizował Młodzieżowy Ruch na rzecz Przeciwdziałania Narkomanii "Monar". Był współzałożycielem Stowarzyszenia Solidarni wobec AIDS-PLUS. Na początku lat 90. zajął się bezdomnymi, tworząc ośrodki "Markotu".

  • 13.3

    Maciej Aleksy Dawidowski "Alek" z Organizacji Małego Sabotażu "Wawer" wypisał na murach Muzeum Narodowego w Warszawie wielkimi literami: "Ludu W-wy jam tu. Kiliński Jan". Pomnik Jana Kilińskiego został przez władze niemieckie zdemontowany i ukryty w muzeum w odwecie za usunięcie niemieckiej tablicy z pomnika Mikołaja Kopernika. 

  • 13.3

    Organizacja Małego Sabotażu "Wawer" umieściła na cokole pomnika Mikołaja Kopernika w Warszawie napis: "W odwet za zniszczenie pomnika Kilińskiego zarządzam przedłużenie zimy o 6 tygodni. (-) Mikołaj Kopernik astronom".

  • 14.3

    Jerzy Trela. Fot.PAP/J.Bednarczyk

    W Leńczach w pow. wadowickim urodził się Jerzy Trela, aktor, przez wiele lat związany ze Starym Teatrem w Krakowie; wykładowca krakowskiej PWST, w latach 1984-1990 jej rektor; wystąpił m.in. w filmach "Epitafium dla Barbary Radziwiłłówny", „Śmierć jak kromka chleba”, „Pan Tadeusz”, „Quo vadis”, „Anioł w Krakowie” i „Ziarno prawdy”, a także w serialach „Kolumbowie” i "Królowa Bona".

  • 16.3

    Dowódca SS i policji w dystrykcie lubelskim SS-Obergrupenfuerer Odilo Globocnik. Fot. NAC

    Początek Akcji "Reinhard" mającej na celu zagładę Żydów z Generalnego Gubernatorstwa; 16/17 marca 1942 r. Niemcy rozpoczęli likwidację lubelskiego getta, wywożąc Żydów do obozu zagłady w Bełżcu.

  • 16.3

    Komenda ZHP wydała rozkaz określający zasady współpracy Szarych Szeregów z Armią Krajową.

  • 17.3

    Do niemieckiego obozu zagłady w Bełżcu przybyły pierwsze transporty Żydów. Deportowana ludność pochodziła z Lublina i Lwowa.

  • 18.3

    Na spotkaniu z gen. Władysławem Andersem Stalin zgodził się na ewakuację ze Związku Sowieckiego do Iranu tych żołnierzy polskich, dla których w ZSRS nie wystarczało żywności.

  • 19.3

    We Lwowie w niewyjaśnionych okolicznościach zmarł ppłk Jan Włodarkiewicz "Damian", współorganizator i do 1940 r. komendant Tajnej Armii Polskiej, komendant Konfederacji Zbrojnej (1941), pierwszy komendant organizacji dywersyjnej "Wachlarz" (1941-1942).

  • 20.3

    Znak Polski Walczącej - kotwica. Fot. PAP/P. Kula

    Na murach okupowanej Warszawy pojawił się znak Polski Walczącej - kotwica.

  • 24.3

    Początek pierwszej ewakuacji Armii Polskiej ze Związku Sowieckiego.

  • 25.3

    W Memphis w USA urodziła się Aretha Franklin, piosenkarka soulowa, jazzowa, kompozytorka.

  • 26.3

    Do KL Auschwitz dotarły pierwsze transporty kobiet; z KL Ravensbrück przewieziono 999 więźniarek; tego samego dnia do obozu przywieziono około tysiąca Żydówek z Popradu na Słowacji - był to pierwszy zarejestrowany transport, który został skierowany przez Główny Urząd Bezpieczeństwa Rzeszy do Auschwitz w ramach "ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej".

  • 27.3

    W Fulmer w Anglii urodził się Michael York, aktor. 

  • 30.3

    W Bielsku urodził się Zbigniew Bizoń, kompozytor, saksofonista, członek zespołów Niebiesko-Czarni, Czerwono-Czarni, Tajfuny, lider formacji Bizony, autor przeboju „Nie wiem, czy to warto”.

  • 2.4

    W Warszawie ukazało się pierwsze wydanie konspiracyjnego czasopisma "Sztuka i Naród", z którym współpracowali m.in. Wacław Bojarski, Tadeusz Gajcy, Zdzisław Stroiński i Andrzej Trebiński.

  • 3.4

    Marek Perepeczko. Fot. PAP/T. Gzell

    W Warszawie urodził się Marek Perepeczko, aktor, niezapomniany odtwórca roli Janosika w filmie Jerzego Passendorfera, wystąpił także w "Polowaniu na muchy", "Brzezinie", "Weselu" i "Panu Tadeuszu" Andrzeja Wajdy.

  • 5.4

    W Newport w Walii urodził się Peter Greenaway, reżyser i scenarzysta, malarz.

  • 5.4

    Zakończenie ewakuacji części Polskich Sił Zbrojnych ze Związku Sowieckiego do Iranu. Od 24 marca do 5 kwietnia 1942 r. ZSRS opuściło, udając się do Iranu - blisko 44 tys. osób, w tym ponad 33 tys. wojskowych.

  • 6.4

    Ryszard Karczykowski. Fot. PAP/A. Rybczyński

    W Tczewie urodził się Ryszard Karczykowski, śpiewak operowy, tenor, pedagog, profesor Uniwersytetu Muzycznego w Warszawie i Akademii Muzycznej w Krakowie.

  • 17.4

    W nocy z 17 na 18 kwietnia Gestapo na ulicach warszawskiego getta zamordowało 52 osoby; była to pierwsza zorganizowana akcja terroru na terenie dzielnicy zamkniętej.

  • 19.4

    W Wilnie urodziła się Jolanta Lothe, aktorka.

  • 19.4

    W przeddzień urodzin Adolfa Hitlera członkowie konspiracyjnej Organizacji Małego Sabotażu "Wawer" rozwiesili w Warszawie około 2 tys. rysunków swastyki powieszonej na szubienicy

  • 24.4

    W Poznaniu Gestapo rozpoczęło aresztowania wśród członków konspiracyjnego Związku Odwetu, będącego dywersyjno-bojowym pionem ZWZ-AK. W ciągu następnych kilku dni Niemcy uwięzili kierującego grupą dr Franciszka Witaszka oraz około 100 członków podziemnej organizacji.

  • 25.4

    Ewa Wiśniewska. Fot. PAP/T. Gzell

    W Warszawie urodziła się Ewa Wiśniewska, aktorka, przez wiele lat związana z warszawskim Teatrem Ateneum, obecnie w zespole Teatru Narodowego; wystąpiła w filmach „Co mi zrobisz jak mnie złapiesz”, „Halo Szpicbródka, czyli ostatni występ króla kasiarzy”, „Paciorki jednego różańca”, „Dolina Issy”, „Cudzoziemka”, „Ogniem i mieczem”, „Stara baśń. Kiedy Słońce było bogiem”, a także w serialu „Doktor Ewa”.

  • 29.4

    Mjr Marian Pisarek. Źródło: Wikimedia Commons

    Podczas lotu bojowego nad kanałem La Manche zginął mjr Marian Pisarek, pilot, as myśliwski, dowódca 1. Polskiego Skrzydła Myśliwskiego.

  • 1.5

    Do warszawskiego getta przyjechała niemiecka ekipa filmowa przygotowująca antyżydowski film propagandowy.

  • 2.5

    W Białej Podlaskiej urodził się Bogusław Kaczyński, dziennikarz, krytyk muzyczny, popularyzator muzyki operowej.

  • 2.5

    Wojciech Pszoniak. Fot. PAP/L.Szymański

    We Lwowie urodzi się Wojciech Pszoniak, aktor, związany m.in. ze Starym Teatrem w Krakowie, Teatrem Narodowym w Warszawie i warszawskim Teatrem Powszechnym, występował w kabarecie „Pod Egidą”; od 1978 r. grał w teatrach francuskich m.in. w Nanterre, Montparnasse i Chaillot, a także na scenach londyńskich; w latach 80. wyjechał do Francji i zamieszkał w Paryżu; wystąpił m.in. w filmach "Wesele", "Ziemia obiecana", "Danton", "Korczak", "Piłat i inni" "Austeria", "Czarny Czwartek. Janek Wiśniewski padł" i "Mała Matura 1947".

  • 3.5

    fot. PAP/L.Szymański

    W Chorzowie urodził się Antoni Piechniczek, szkoleniowiec piłkarski, dwukrotnie pełniący funkcję trenera reprezentacji Polski (1981-1986 oraz 1999-199), z którą na mistrzostwach świata w Hiszpanii w 1982 r. zajął III miejsce

  • 9.5

    W Radomiu urodził się Andrzej Zydorowicz, dziennikarz sportowy.

  • 12.5

    W KL Auschwitz II-Birkenau Niemcy zamordowali 1500 Żydów z Sosnowca. 

  • 14.5

    W Warszawie zmarł prof. Kazimierz Chodynicki, historyk, redaktor naczelny "Ateneum Wileńskiego", wykładowca Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie i Uniwersytetu Poznańskiego. W czasie II wojny światowej prowadził zajęcia na tajnych uczelniach.

  • 16.5

    Bronisław Malinowski. Fot. PAP/Reprodukcja

    W New Haven zmarł Bronisław Malinowski, antropolog społeczny, etnolog, religioznawca, podróżnik; autor prac "Argonauci Zachodniego Pacyfiku", "Życie seksualne dzikich w północno-zachodniej Melanezji" i "Zwyczaj i zbrodnia w społeczności dzikich".

  • 20.5

    Funkcjonariusze policji niemieckiej i kolaboracyjnej policji litewskiej rozstrzelali około 400 mieszkańców Święcian i okolicznych wsi w odwecie za zabicie przez sowieckich partyzantów dwóch urzędników niemieckich oraz komendanta obozu jenieckiego.

  • 22.5

    Adam Próchnik. Fot. Wikipedia

    W Warszawie zmarł Adam Próchnik, członek Związku Strzeleckiego, POW, historyk, publicysta, działacz socjalistyczny, poseł na Sejm RP. 

  • 25.5

    W Białymstoku urodziła się Łucja Prus, piosenkarka, wykonawczyni przebojów „W żółtych płomieniach liści", "Dookoła noc się stała", „Nic dwa razy", „Twój portret".

  • 27.5

    Andrzej Zoll. Fot. PAP/J. Kaczmarczyk

    W Sieniawie urodził się Andrzej Zoll, prawnik, sędzia, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego; prezes Trybunału Konstytucyjnego (1993-1997); w latach 2000-2006 Rzecznik Praw Obywatelskich.

  • 27.5

    W KL Auschwitz rozstrzelany został Ludwik Puget, rzeźbiarz, malarz, historyk sztuki.

  • 27.5

    Reinhard Heydrich, generał SS i szef Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy. Fot. NAC

    Grupa wyszkolonych w Anglii czechosłowackich spadochroniarzy dokonała w Pradze zamachu na gen. SS i policji, Reinharda Heydricha, szefa RSHA i zastępcę protektora Czech i Moraw; w wyniku odniesionych ran Heydrich zmarł.

  • 28.5

    W Lesie Sękocińskim koło Magdalenki Niemcy rozstrzelali 223 więźniów Pawiaka.

  • 28.5

    W getcie krakowskim Niemcy rozpoczęli pierwszą akcję deportacyjną, która trwała do 8 czerwca. Około 5 tys. Żydów wywieziono do niemieckiego obozu zagłady w Bełżcu.

  • 1.6

    SS-Hauptsturmfuehrer Franz Stangl, komendant obozów zagłady w Treblince i Sobiborze. Fot. Wikipedia

    Niemcy rozpoczęli budowę obozu zagłady w Treblince.

  • 2.6

    Jacek Pałkiewicz. Fot. PAP/J.Turczyk

    W Immensen w Niemczech urodził się Jacek Pałkiewicz, podróżnik, odkrywca, reporter.

  • 3.6

    II wojna światowa: początek japońsko-amerykańskiej bitwy o wyspy Midway na Pacyfiku.

  • 3.6

    Marek Koterski. Fot. PAP/S.Leszczyński

    W Krakowie urodził się Marek Koterski, reżyser, scenarzysta, dramaturg; autor filmów "Życie wewnętrzne", "Dzień świra" i "Wszyscy jesteśmy Chrystusami".

  • 4.6

    W czasie akcji deportacyjnej prowadzonej przez Niemców w krakowskim getcie zastrzelony został Mordechaj Gebirtig, poeta tworzący w języku jidysz, pieśniarz żydowski, aktor. 

  • 4.6

    W Pradze w wyniku ran odniesionych w zamachu zmarł gen. SS i policji Reinhard Heydrich, szef Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy, zastępca protektora Czech i Moraw. 

  • 10.6

    Niemcy dokonali zagłady wsi Lidice pod Pragą w odwecie za śmierć gen. SS i policji Reinharda Heydricha, szefa Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy, który zmarł w wyniku ran odniesionych w czasie zamachu przeprowadzonego na niego przez wyszkolonych w Anglii czechosłowackich spadochroniarzy.

  • 10.6

    KL Auschwitz: Bunt i próba zbiorowej ucieczki około 350 więźniów polskich z karnej kompanii w Birkenau; ucieczka udała się siedmiu z nich, zginęło ponad 300.

  • 18.6

     W Liverpoolu urodził się Paul McCartney, wokalista, gitarzysta, kompozytor, członek legendarnego zespołu The Beatles.

  • 18.6

    W prawosławnym kościele św. Cyryla i Metodego w Pradze otoczeni przez oddziały SS zginęli czescy spadochroniarze, którzy przeprowadzili zamach na Reinharda Heydricha, szefa Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy i zastępcę protektora Czech i Moraw.

  • 21.6

    Wojska niemieckie zajęły Tobruk. 

  • 24.6

    We Lwowie oddziały SS zamordowały 6-8 tys. Żydów, mieszkających, za pozwoleniem władz niemieckich, poza terenem getta.

  • 26.6

    Stanisław Skarżyński. Źródło: Wikipedia

    Na Morzu Północnym zginął ppłk. Stanisław Skarżyński, pilot 305 dywizjonu bombowego "Ziemi Wielkopolskiej"; w 1933 r. ustanowił lotniczy rekord świata przelatując samotnie samolotem RWD-5 nad południowym Atlantykiem.

  • 26.6

    Radio BBC nadało audycję o Zagładzie polskich Żydów, w której wykorzystano materiały konspiracyjnego zespołu badawczego "Oneg Szabat", który tworzył Podziemne Archiwum Getta Warszawskiego, tzw. Archiwum Ringelbluma.

  • 30.6

    W Warszawie w nocy z 30 czerwca na 1 lipca rozstrzelany został przez Niemców prof. Tadeusz Pruszkowski, malarz, rektor Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. 

  • 1.7

    Bolesław Wieniawa-Długoszowski. Fot.Wikipedia

    W Nowym Jorku popełnił samobójstwo Bolesław Wieniawa-Długoszowski, osobisty adiutant Józefa Piłsudskiego, "pierwszy kawalerzysta II Rzeczypospolitej", generał WP, dyplomata; po internowaniu prezydenta Ignacego Mościckiego w Rumunii we wrześniu 1939 r. wyznaczony na jego następcę, nie objął jednak urzędu ze względu na sprzeciw Francji.

  • 1.7

    W Warszawie podczas próby ucieczki z konwoju na Pawiak zastrzelony został przez Niemców Tadeusz Pruszkowski, malarz, pedagog, profesor ASP w Warszawie, żołnierz Legionów Polskich; część źródeł jako datę jego śmierci podaje 30 czerwca 1942 r.

  • 3.7

    W Lesie Warzyckim koło Jasła Niemcy zamordowali 850 Żydów.

  • 4.7

    W Lyonie urodził się Stefan Meller, historyk, dyplomata; ambasador we Francji (1996-2001) i w Rosji (2002-2005), minister spraw zagranicznych (2005-2006); wykładowca historii, prorektor Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie, redaktor naczelny miesięcznika historycznego "Mówią wieki".

  • 8.7

    Z getta we Lwowie Niemcy deportowali 7 tys. Żydów, którzy zostali następnie zgładzeni w obozie janowskim. 

  • 11.7

    Tomasz Stańko. For. PAP/P. Supernak

    W Rzeszowie urodził się Tomasz Stańko, trębacz i kompozytor jazzowy.

  • 13.7

    W Chicago urodził się Harrison Ford, amerykański aktor, odtwórca ról Hana Solo w serii filmów George’a Lucasa „Gwiezdne wojny” oraz Indiany Jonesa w serii filmów Stevena Spielberga.

  • 16.7

    W Paryżu rozpoczęła się największa obława na ludność pochodzenia żydowskiego. Ponad 13 tys. Żydów, w tym ponad 4 tys. dzieci, wywieziono do obozu zagłady w Auschwitz.

  • 16.7

    Niemcy utworzyli getto w Przemyślu.

  • 18.7

    W warszawskim getcie w Domu Sierot prowadzonym przez Janusza Korczaka odbyło się przygotowane przez dzieci przedstawienie "Poczty" Rabindranatha Tagore, opowiadające o nieuleczalnej chorobie i śmierci hinduskiego chłopca.

  • 22.7

    Umschlagplatz w Warszawie. Fot. Wikimedia Commons

    Niemcy rozpoczęli Wielką Akcję wysiedleńczą w warszawskim getcie. W ciągu dwóch miesięcy 254 tys. ludzi wywieziono do obozu zagłady w Treblince, 11 tys. skierowano do obozów pracy, na miejscu rozstrzelano ok. 6 tys. W getcie legalnie pozostało 35 tys. osób, a ok. 25 tys. żyło w ukryciu.

  • 23.7

    Adam Czerniaków. Fot. Wikipedia

    Adam Czerniaków, przewodniczący Judenratu w warszawskim getcie, popełnił samobójstwo.

  • 23.7

    Pomnik na miejscu obozu w Treblince. Fot. PAP/P.Piątkowski

    Początek funkcjonowania niemieckiego obozu zagłady w Treblince. Do sierpnia 1943 r. zgładzono w nim około 870 tys. Żydów.

  • 27.7

    Niemieckie władze okupacyjne wysłały z getta w Przemyślu do obozu zagłady w Bełżcu transport ponad 3800 Żydów.

  • 28.7

    W warszawskim getcie utworzono pierwszą Żydowską Organizację Bojową (ŻOB), którą 15 października 1942 r. rozszerzono o kolejne ugrupowania. Założycielami ŻOB byli m.in. Icchak Cukierman, Cywia Lubetkin, Marek Edelman, Josef Kapłan i Mordechaj Tanenbaum. Komendantem ŻOB został Mordechaj Anielewicz.

  • 29.7

    Autoportret Wojciecha Kossaka. Fot. PAP/Reprodukcja

    W Krakowie zmarł Wojciech Kossak, malarz, przedstawiciel nurtu malarstwa historycznego i batalistycznego, współautor „Panoramy Racławickiej”; ojciec malarza Jerzego Kossaka oraz Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej i Magdaleny Samozwaniec.

  • 2.8

    W Rotterdamie urodził się Leo Beenhakker, trener piłkarski; w latach 2006-2009 selekcjoner reprezentacji Polski, która pod jego wodzą po raz pierwszy awansowała do Mistrzostw Europy rozgrywanych w 2008 r. w Austrii i Szwajcarii.

  • 3.8

    W warszawskim getcie w piwnicy domu przy ul. Nowolipki 68 ukryta została część Podziemnego Archiwum Getta. (60)

  • 5.8

    Barbara Sołtysik. Fot. PAP/M. Szyperko

    W Wadowicach urodziła się Barbara Sołtysik, aktorka.

  • 5.8

    Janusz Korczak. Fot. PAP/CAF-Archiwum

    5 lub 6 sierpnia Janusz Korczak i jego współpracowniczka Stefania Wilczyńska ze swoimi wychowankami z Domu Sierot doprowadzeni zostali na Umschlagplatz, skąd wywieziono ich do obozu zagłady w Treblince.

  • 5.8

    Gen. Władysław Sikorski. Fot. PAP/CAF-Archiwum

    Premier gen. Władysław Sikorski mianował Delegatem Rządu na Kraj prof. Jana Piekałkiewicza ze Stronnictwa Ludowego. 

  • 6.8

    W czasie Wielkiej Akcji likwidacyjnej w warszawskim getcie, prawdopodobnie 6 sierpnia, zastrzelony został Roman Kramsztyk, malarz, rysownik, członek i współzałożyciel Towarzystwa Artystów Polskich „Rytm”.

  • 9.8

     Edyta Stein. Fot. Wikimedia Commons

    W obozie zagłady Auschwitz-Birkenau zginęła Edyta Stein, niemiecki filozof, teolog, pochodzenia żydowskiego; karmelitanka - siostra Teresa Benedykta od Krzyża; kanonizowana w 1998 r. przez papieża Jana Pawła II.

  • 10.8

    W Brzozowie koło Krosna podczas likwidacji miejscowego getta Niemcy zamordowali około 1400 Żydów.

  • 10.8

    Początek akcji likwidacyjnej w getcie lwowskim - do 23 sierpnia do niemieckiego obozu zagłady w Bełżcu wywieziono 50 tys. Żydów.

  • 10.8

    Niemcy rozpoczęli akcję likwidacji getta w Krzemieńcu, w czasie której zamordowali około 6,5 tys. Żydów.

  • 10.8

     Do getta warszawskiego dotarł Dawid Nowodworski - pierwszy uciekinier z niemieckiego obozu zagłady w Treblince.

  • 10.8

     Likwidacja "małego getta" (na płd. od ul. Chłodnej) w Warszawie. 

  • 10.8

    W Baranowiczach urodził się Andrzej Różycki, fotograf, filmowiec, znawca i kolekcjoner polskiej sztuki ludowej.

  • 12.8

    W Jasienicy Rosielnej koło Krosna Niemcy rozstrzelali 624 Żydów.

  • 12.8

     W Konstancinie zmarł ksiądz ppłk dr Jan Mauersberger, współorganizator skautingu, harcmistrz Rzeczypospolitej, kapelan ZHP; w czasie okupacji niemieckiej przewodniczący Szarych Szeregów.

  • 15.8

    Rozkaz Naczelnego Wodza gen. Władysława Sikorskiego nakazujący wszystkim podziemnym organizacjom wojskowym działającym na terenie okupowanej Polski podporządkowanie się Komendantowi Głównemu Armii Krajowej.

  • 16.8

    Niemcy rozpoczęli likwidację "dużego getta" w Radomiu; w ciągu trzech dni około 20 tys. Żydów zostało wywiezionych do obozu zagłady w Treblince.

  • 18.8

    Niemcy zakończyli likwidację getta w Radomiu; około 30 tys. Żydów wywieźli do obozu zagłady w Treblince.

  • 19.8

    O. Jacek Salij. Fot. PAP/T. Gzell

    W Budach na Wołyniu urodził się Jacek Salij, teolog, dominikanin.

  • 19.8

    Niemcy przeprowadzili likwidację getta w Otwocku: 7-10 tys. Żydów zostało wywiezionych do obozu zagłady w Treblince; część Żydów Niemcy zamordowali na miejscu, m.in. w lesie przy ul. Reymonta zastrzelono ok. 600 osób, a w następnych dniach kolejne ponad 2 tys. osób, które ukryły się przed transportem śmierci. 

  • 20.8

    Sowiecki nalot na Warszawę. Liczbę zabitych Niemców obliczano na około 60, 300 miało odnieść rany. Straty wśród ludności cywilnej były dużo wyższe: około 200 zabitych i 800 rannych.

  • 20.8

    Niemcy rozpoczęli likwidację getta w Kielcach; do 24 sierpnia do obozu zagłady w Treblince wywieziono ok. 20 tys. Żydów, od 1200 do 1500 osób zamordowano na terenie getta.

  • 20.8

    Niemcy przeprowadzili likwidację getta w Falenicy, wywożąc jego mieszkańców do obozu zagłady w Treblince.

  • 21.8

    W warszawskim getcie Izrael Kanał "Jehuda" dokonał zamachu na Józefa Szeryńskiego - komendanta Żydowskiej Służby Porządkowej. W jego wyniku Szeryński został ranny. 

  • 21.8

    W KL Auschwitz rozstrzelany został Stanisław Dubois, działacz socjalistyczny, uczestnik Powstań Śląskich i wojny polsko-bolszewickiej, przewodniczący Rady Głównej Czerwonego Harcerstwa TUR, członek Rady Naczelnej PPS.

  • 21.8

    Niemcy rozpoczęli likwidację getta w Mińsku Mazowieckim, w wyniku której większość Żydów wywieziono do obozu zagłady w Treblince; ok. 1300 osób zamordowano przed deportacją, na terenie getta.

  • 25.8

    W Bereźnem na Wołyniu Niemcy przy udziale ukraińskiej policji pomocniczej przeprowadzili likwidację getta, w czasie której zamordowali 3680 Żydów.

  • 27.8

    Gen. Stefan Rowecki - Grot. Fot. PAP/CAF

    Komendant Główny Armii Krajowej gen. Stefan Rowecki rozwiązał organizację wywiadowczą "Muszkieterów".

  • 30.8

    Zakończenie ewakuacji Armii Polskiej ze Związku Sowieckiego.

  • 30.8

    Okupacyjne władze niemieckie przeprowadziły likwidację getta w Nowym Targu, w którym przebywało 2-2,5 tys. Żydów. Około 1,5 tys. z nich Niemcy zamordowali na miejscowym cmentarzu żydowskim, 100 osób umieścili w obozie pracy przymusowej, pozostałych mieszkańców getta wywieźli do obozu zagłady w Bełżcu.

  • 1.9

    W nocy z 1 na 2 września sowieckie lotnictwo zbombardowało Warszawę, w wyniku nalotu szczególnie ucierpiała Wola.

  • 3.9

    Na cmentarzu żydowskim w Działoszycach Niemcy rozstrzelali około 1500 Żydów.

  • 4.9

    Mordechaj Rumkowski. Źródło: Wikipedia Commons

    Przewodniczący Starszeństwa Żydów w Litzmannstadt Getto Chaim Mordechaj Rumkowski wygłosił dramatyczne przemówienie ogłaszające zarządzoną przez Niemców tzw. Wielką Szperę - akcję deportacji z łódzkiego getta do ośrodka zagłady w Chełmnie nad Nerem 15-20 tys. dzieci, osób starszych i chorych.

  • 5.9

    Dowódca SS i policji na dystrykt warszawski wydał obwieszczenie przypominające o karze śmierci za udzielanie pomocy Żydom.

  • 5.9

    W Warszawie urodziła się Teresa Tuszyńska, aktorka, modelka.

  • 5.9

    W Monachium urodził się Werner Herzog, niemiecki reżyser filmowy i scenarzysta.

  • 5.9

    Początek tzw. Wielkiej Szpery, akcji w czasie której Niemcy deportowali z łódzkiego getta do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem dzieci oraz osoby starsze i chore, w sumie 15-20 tys. Żydów.

  • 6.9

    Początek ostatniego etapu wielkiej akcji likwidacyjnej w warszawskim getcie: z tzw. kotła na Miłej do obozu zagłady w Treblince wywieziono do 12 września 1942 r. ok. 50 tys. ludzi.

  • 7.9

    We Lwowie Niemcy utworzyli zamknięte getto.

  • 9.9

    Z Lublina do obozu na Majdanku wywieziono 2 tys. Żydów. (70)

  • 11.9

    Stanisław Gall - arcybiskup, sufragan warszawski. Fot. NAC

    W Warszawie zmarł abp Stanisław Gall, pierwszy biskup polowy Wojska Polskiego (1919-1933).

  • 11.9

    W Starachowicach urodził się Marek Bargiełowski, aktor, wystąpił w filmach „Gniazdo”, „Pokój z widokiem na morze”, „Jeszcze tylko ten las”, a także w serialach „Królewskie sny” i „Modrzejewska”.

  • 12.9

    Naczelny Wódz gen. Władysław Sikorski zatwierdził plan formowania Armii Polskiej na Wschodzie.

  • 17.9

    Teresa Budzisz-Krzyżanowska. Fot. PAP/A. Rybczyński

    W Tczewie urodziła się Teresa Budzisz-Krzyżanowska, aktorka; jedną z jej największych ról był Hamlet w spektaklu reżyserowanym przez Andrzeja Wajdę w Starym Teatrze w Krakowie; wystąpiła w kilkudziesięciu filmach, m.in. w "Zmorach", "Lawie", "Trzech kolorach. Białym", "Faustynie" i "Weiserze"; za rolę w filmie Magdaleny i Piotra Łazarkiewiczów "Odjazd" (1991) otrzymała nagrodę za pierwszoplanową rolę kobiecą na festiwalu w Gdyni.

  • 17.9

    Jan Piekałkiewicz ze Stronnictwa Ludowego objął urząd Delegata Rządu RP na Kraj.

  • 20.9

    Narodowe Siły Zbrojne. Fot. PAP/M. Obara

    Powstały Narodowe Siły Zbrojne (NSZ), konspiracyjna organizacja wojskowa obozu narodowego, działająca podczas II wojny światowej oraz w okresie powojennym.

  • 21.9

    Niemcy wywieźli z Suchedniowa do obozu zagłady w Treblince około 4,5 tys. Żydów.

  • 21.9

    Warszawskie getto - Umschlagplatz: załadunek Żydów do wagonów kolejowych. Fot. NAC

    Niemcy zakończyli wielką akcję likwidacyjną w warszawskim getcie, rozpoczętą 22 lipca 1942 r. W czasie jej trwania ponad 250 tys. Żydów wywieziono do obozu zagłady w Treblince; 11 tys. skierowano do obozów pracy, na miejscu rozstrzelano ok. 6 tys. W getcie pozostało ok. 60 tys. osób, z czego blisko połowa nielegalnie.

  • 22.9

    Niemcy rozpoczęli akcję deportacji Żydów z getta w Częstochowie, w jej wyniku ponad 40 tys. osób wywiezionych zostało do obozu zagłady w Treblince; chorych, słabych lub stawiających opór zabijano na miejscu w getcie.

  • 23.9

    Niemcy przeprowadzili likwidację getta w Szydłowcu, w którym zamkniętych było około 16 tys. Żydów. Większość z nich wywieziona została do obozu zagłady w Treblince.

  • 27.9

    Zofia Kossak-Szczucka. Fot. NAC

    Delegatura Rządu powołała z inicjatywy Zofii Kossak i Wandy Krahelskiej-Filipowicz Tymczasowy Komitet Pomocy Żydom im. Konrada Żegoty, przekształcony 4 grudnia 1942 r. w Radę Pomocy Żydom "Żegota".

  • 1.10

    Franciszek Trzeciak. Fot. PAP/B. Borowiak

    W Wieniawce koło Trembowli urodził się Franciszek Trzeciak, aktor, reżyser.

  • 1.10

    Niemieckie władze okupacyjne otworzyły w warszawskiej Zachęcie Dom Niemieckiej Kultury (Haus der deutschen Kultur).

  • 1.10

    W obozie koncentracyjnym Dachau zmarł z wycieńczenia ksiądz Antoni Rewera; profesor Seminarium Duchownego w Sandomierzu, duszpasterz; beatyfikowany w 1999 r. przez papieża Jana Pawła II.

  • 6.10

    W Krośnie urodził się Marian Filar, prawnik, polityk. 

  • 7.10

    Oddziały dywersyjne Armii Krajowej przeprowadziły Akcję "Wieniec", której celem były drogi zaopatrzenia niemieckiej armii walczącej na froncie wschodnim. W wyniku akcji udało się zniszczyć tory na sześciu liniach wokół warszawskiego węzła kolejowego.

  • 10.10

    W Wieluniu urodził się Wojciech Siudmak, malarz, związany z nurtem science fiction i fantastyką.

  • 11.10

    Z getta w Lubartowie Niemcy wywieźli do obozów zagłady w Bełżcu, Sobiborze i na Majdanku około 3 tys. Żydów; od 300 do 500 osób rozstrzelali na miejscowym kirkucie.

  • 12.10

    W okupowanej przez Niemców Warszawie kilkanaście organizacji konspiracyjnych założyło Społeczną Organizację Samoobrony (SOS), działającą we współpracy z Kierownictwem Walki Cywilnej.

  • 13.10

    Początek deportacji do obozu zagłady w Treblince 20 tys. Żydów z getta w Piotrkowie Trybunalskim.

  • 13.10

    Jan Kanty Pawluśkiewicz. Fot. PAP/M. Trembecki

    Nowym Targu urodził się Jan Kanty Pawluśkiewicz, kompozytor, twórca muzyki filmowej i teatralnej; współzałożyciel grupy muzycznej Anawa, związany m.in. z Piwnicą Pod Baranami, Teatrem STU, Teatrem Narodowym i Teatrem Powszechnym w Warszawie.

  • 14.10

    Roman Szuchewycz, głównodowodzący UPA. Fot. Wikimedia Commons

    Powstała Ukraińska Powstańcza Armia, zbrojna formacja banderowskiej frakcji Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN-B); podczas II wojny światowej walczyła przeciwko Niemcom i ZSRS; od wiosny 1943 r. prowadziła działania zbrojne przeciwko polskiej ludności Wołynia, Polesia i Galicji Wschodniej, zmierzające do jej całkowitego usunięcia z tych terenów - zdaniem polskich historyków ukraińscy nacjonaliści zamordowali wówczas ok. 100 tys. Polaków.

  • 15.10

    Powstała piłsudczykowska organizacja konspiracyjna Konwent Organizacji Niepodległościowych.

  • 16.10

    Władze niemieckie powiesiły 50 więźniów Pawiaka w odwecie za przeprowadzoną przez oddziały AK akcję dywersyjną "Wieniec", w czasie której uszkodzono tory w kilku punktach wokół Warszawy, paraliżując w ten sposób na wiele godzin zaopatrzenie niemieckiej armii walczącej na froncie wschodnim.

  • 17.10

    W Jastrzębiu-Zdroju urodził się Jerzy Cnota, aktor.

  • 19.10

    Cyryl Ratajski. Fot. NAC

    W Warszawie zmarł Cyryl Ratajski, adwokat, przedwojenny prezydent Poznania, w czasie niemieckiej okupacji Delegat Rządu na Kraj (1940-1942).

  • 23.10

    Rozpoczęła się II bitwa pod El-Alamein, w wyniku której brytyjska 8. Armia gen. Bernarda L. Montgomerego pokonała wojska Osi dowodzone przez feldmarszałka Erwina Rommla.

  • 23.10

    Niemieckie rozporządzenie o zmianie granic warszawskiego getta (zmniejszenie obszaru). Do 21 grudnia 1942 r. 75 tys. Żydów musiało zmienić miejsce zamieszkania

  • 24.10

    W Warszawie grupy Gwardii Ludowej PPR wrzuciły granaty do niemieckich lokali - kawiarni "Cafe Club" na rogu Al. Jerozolimskich i Nowego Światu oraz restauracji na Dworcu Głównym, a także do drukarni przy ul. Marszałkowskiej, w której drukowano m.in. "Nowy Kurier Warszawski" - niemiecki dzienniki polskojęzyczny, tzw. gadzinówkę.

  • 25.10

    1800 lubelskich Żydów Niemcy wywieźli do obozu koncentracyjnego na Majdanku.

  • 27.10

    W Warszawie urodził się Janusz Korwin-Mikke, publicysta, polityk; prezes Unii Polityki Realnej w latach 1989-1997 i 1999-2002; poseł na Sejm I kadencji (1991-1993); założyciel tygodnika "Najwyższy Czas!".

  • 27.10

    Początek drugiej akcji deportacyjnej w krakowskim getcie. Do obozów zagłady w Bełżcu i Auschwitz Niemcy wywieźli około 7 tys. Żydów.

  • 28.10

    Jonasz Kofta. Fot. PAP/R.Okoński

    W Mizoczu na Wołyniu urodził się Jonasz Kofta, poeta, dramaturg, satyryk, piosenkarz.

  • 29.10

    Getto warszawskie: Eliasz Różański, wykonując wyrok Żydowskiej Organizacji Bojowej, zabił w mieszkaniu przy ul. Gęsiej w Warszawie Jakuba Lejkina, zastępcę komendanta Żydowskiej Służby Porządkowej w getcie, szczególnie brutalnego w czasie wysiedleń.

  • 30.10

    Przy budowanej przez IG Farbenindustrie fabryce kauczuku syntetycznego powstał podobóz Buna, przemianowany następnie na Auschwitz III - Monowitz.

  • 2.11

    Niemcy zakończyli akcję likwidacji getta w Tomaszowie Mazowieckim, wywożąc jego mieszkańców do obozu zagłady w Treblince.

  • 3.11

    Główna Kwatera Harcerzy "Pasieka" podjęła decyzję o podziale Szarych Szeregów na trzy grupy wiekowe: chłopców w wieku 12-14 lat, tzw. Zawiszaków, szkolono w ratownictwie i łączności; starsi, w wieku 15-17 lat, tworzyli Bojowe Szkoły (BS), w których prowadzono szkolenie wojskowe oraz przygotowywano do służby w oddziałach rozpoznawczych, zwiadowczych i łączności, harcerze BS brali udział w akcjach Organizacji Małego Sabotażu Wawer; młodzież powyżej 18 lat tworzyła Grupy Szturmowe (GSz) pełniące służbę dywersyjną.

  • 4.11

    Zakończyła się II bitwa pod El-Alamein, w wyniku której brytyjska 8. Armia gen. Bernarda L. Montgomerego pokonała wojska Osi dowodzone przez feldmarszałka Erwina Rommla.

  • 8.11

    W Warszawie zmarł Edward Puchalski, reżyser filmowy, scenarzysta, aktor.

  • 9.11

    W Lublinie Niemcy rozpoczęli ostateczną likwidację getta na Majdanie Tatarskim; większość przetrzymywanych w nim Żydów zamordowano w komorach gazowych w obozie na Majdanku.

  • 12.11

    Oddziały armii brytyjskiej zajęły Tobruk.

  • 15.11

    Działający w warszawskim getcie konspiracyjny zespół badawczo-dokumentacyjny "Oneg Szabat", powstały z inicjatywy Emanuela Ringelbluma, przygotował dla rządu RP w Londynie oraz rządów państw sprzymierzonych raport pod nazwą "Likwidacja żydowskiej Warszawy". Raport ten wywieziony został na Zachód przez Jana Karskiego - emisariusza Polskiego Państwa Podziemnego.

  • 16.11

    Oddziały Kedywu KG AK z Warszawy przeprowadziły akcję równoczesnego wykolejenia pięciu niemieckich pociągów na liniach z Warszawy do Radomia, Dęblina, Łukowa i Terespola.

  • 17.11

    Anna Seniuk.Fot. PAP/CAF/E. Wołoszczuk

    W Stanisławowie urodziła się Anna Seniuk, aktorka filmowa i teatralna; od 2003 r. związana z Teatrem Narodowym w Warszawie; znana z wielu ról filmowych, zagrała m.in. w "Pannach z Wilka", „Konopielce” oraz w serialu „Czterdziestolatek”.

  • 17.11

    W Nowym Jorku urodził się Martin Scorsese, reżyser, scenarzysta, aktor, producent filmowy.

  • 19.11

    Początek kontrofensywy Armii Czerwonej pod Stalingradem.

  • 19.11

    Bruno Schulz. Źródło: Wikimedia Commons

    W Drohobyczu zastrzelony został przez gestapowca Bruno Schulz, prozaik, malarz, rysownik, grafik; autor zbiorów opowiadań "Sklepy cynamonowe" oraz "Sanatorium pod klepsydrą".

  • 23.11

    W Krakowie zmarł Stanisław Zaremba, matematyk, współzałożyciel Polskiego Towarzystwa Matematycznego, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego; redaktor pisma dla matematyków „Annales”.

  • 26.11

    Premiera filmu "Casablanca" w reżyserii Michaela Curtiza.

  • 27.11

    W Seattle urodził się Jimi Hendrix, gitarzysta, wokalista rockowy, kompozytor.

  • 27.11

    Niemieckie wysiedlenia na Zamojszczyźnie. Obóz w Biłgoraju. 1942 r. Fot. PAP/CAF

    Początek niemieckiej akcji pacyfikacyjnej i wysiedleń na Zamojszczyźnie.

  • 28.11

    W Warszawie zastrzelony został sekretarz KC PPR Marceli Nowotko; okoliczności jego śmierci nigdy nie zostały do końca wyjaśnione.

  • 28.11

    W Mizoczu na Wołyniu urodził się Jonasz Kofta, poeta, dramaturg, satyryk, piosenkarz; autor tekstów do piosenek "Pamiętajcie o ogrodach", "Jej portret", "Wakacje z blondynką", "Autobusy zapłakane deszczem" i "Samba przed rozstaniem".

  • 30.11

    Gen. Władysław Sikorski. Fot. PAP/CAF/Archiwum

    Samolot z gen. Władysławem Sikorskim na pokładzie, lecący z Montrealu do Waszyngtonu, musiał awaryjnie lądować z powodu zatrzymania pracy wszystkich silników.

  • 1.12

    W Łodzi na wyodrębnionym terenie Litzmannstadt Ghetto Niemcy utworzyli obóz dla polskich dzieci i młodzieży.

  • 2.12

    W Goleszowie na Śląsku Cieszyńskim urodził się Ryszard Gabryś, kompozytor, pedagog. 

  • 2.12

    Uchwalono statuty Komisji Koordynacyjnej Żydowskiego Komitetu Narodowego i powołanej przez nią Żydowskiej Organizacji Bojowej (ŻOB).

  • 2.12

    W Warszawie urodził się Marek Ałaszewski, kompozytor, gitarzysta, wokalista, założyciel grupy rockowej Klan; artysta malarz. 

  • 2.12

    Gen. Władysław Sikorski. Fot. PAP/Archiwum

    Gen. Władysław Sikorski rozpoczął wizytę w Stanach Zjednoczonych, w czasie której prowadził rozmowy z prezydentem USA Franklinem Delano Rooseveltem.

  • 4.12

    Władysław Bartoszewski. Fot. PAP/J. Turczyk

    W Warszawie przy Delegaturze Rządu na Kraj powstała Rada Pomocy Żydom "Żegota" - jedyna w okupowanej przez Niemców Europie instytucja państwowa ratująca Żydów od zagłady. 

  • 6.12

    Niemiecka żandarmeria rozpoczęła represje ludności cywilnej Starego Ciepielowa w pobliżu Radomia; ofiarami Niemców byli Polacy udzielający pomocy Żydom; egzekucji dokonywano także w pobliskich miejscowościach: Rekówce, Świesielicach i Zajączkowie. Do stycznia 1943 r. Niemcy zamordowali łącznie 38 osób, w tym dzieci.

  • 10.12

    Nota ministra spraw zagranicznych RP Edwarda Raczyńskiego do rządów Narodów Zjednoczonych dotycząca niemieckich zbrodni na ludności żydowskiej w okupowanej Polsce.

  • 11.12

    Niemcy spacyfikowali wieś Kitów na Zamojszczyźnie zabijając jej 174 mieszkańców.

  • 13.12

    Pierwszy transport do KL Auschwitz Polaków wysiedlanych z Zamojszczyzny w ramach realizacji nazistowskiego "Generalplan Ost" (Generalnego Planu Wschodniego).

  • 17.12

    II wojna światowa: Deklaracja 12 państw alianckich, w której potępiono masową zagładę Żydów.

  • 17.12

    W Piaskach koło Lublina urodził się Andrzej Zaorski, aktor, artysta kabaretowy.

  • 18.12

    Prezydent RP na Uchodźstwie Władysław Raczkiewicz wystosował list do papieża Piusa XII, prosząc o interwencję w obronie mordowanych Polaków i Żydów.

  • 22.12

    Atak bojowników Żydowskiej Organizacji Bojowej na niemiecką kawiarnię "Cyganeria" przy ul. Szpitalnej w Krakowie. Wśród Niemców byli zabici i ranni.

  • 23.12

    W Poznaniu urodziła się Krystyna Kofta, pisarka, dziennikarka.

  • 25.12

    W miejscowości Mala Hradna na Słowacji urodził się Laco Adamik, reżyser. 

  • 26.12

    W Warszawie zmarł Majer Bałaban, historyk, orientalista, współorganizator Instytut Nauk Judaistycznych, wykładowca Wolnej Wszechnicy Polskiej.

  • 28.12

    Wacław Makowski. Fot. NAC

    W Bukareszcie zmarł prof. Wacław Makowski, prawnik, minister sprawiedliwości w kilku rządach II RP, poseł na Sejm z listy BBWR (1928-1935), od 1931 r. wicemarszałek Sejmu; w latach 1935-1938 wicemarszałek Senatu; od 1938 r. pełnił funkcję marszałka Sejmu; 2 września 1939 r. przewodniczył ostatnim obradom Sejmu II RP. 

  • 28.12

    W Sanoku urodził się Orest Lenczyk, trener piłkarski.

  • 29.12

    W Warszawie na Bolesławie Mołojcu wykonany został wyrok śmierci wydany przez KC PPR; B. Mołojec oskarżony był o zamordowanie Marcelego Nowotki - pierwszego przywódcy PPR; inna data wykonania wyroku podawana w publikacjach to 31 grudnia 1942 r.

  • 30.12

    Władimir Bukowski. Fot. PAP/EPA

    W Bielebieju w Baszkirii urodził się Władimir Bukowski, rosyjski pisarz, dysydent i obrońca praw człowieka w Związku Sowieckim, więzień polityczny, wydalony z ZSRS w 1976 r. 

Do góry

Walka
o niepodległość
1914-1918

II Rzeczpospolita

II Wojna
Światowa

PRL